منابع پایان نامه ارشد درمورد مالکیت فکری، حقوق مالکیت، حقوق مالکیت فکری، اثر مشترک

دانلود پایان نامه ارشد

اذن تصرف در اموال شرکت نماید، ضامن است »، می توان گفت اشاعه در حقوق فکری نیز تسری دارد مگر در موادی که مختص شرکت در اموال مادی است. در ماده 571 ق.م در تعریف شرکت، مالکیت مشاع را تعریف کرده اند و منظور عقد شرکت نیست بلکه مبین اشاعه است و در این ماده به کلمۀ شیء اشاره شده است و این ماده در برگیرندۀ بیشترین گونه های مال مشاع که وجود خارجی دارد. بنابراین موضوع اشاعه، می تواند عین باشد مانند خانه و همچنین می تواند منافع عین باشد مانند منافع عین مستأجره هنگامی که مستأجر آن بیش از یک شخص است. همچنین می تواند حق دینی باشد مانند طلب مشترک باشد مانند حقوق قراردادی مشترک و نیز حق شفعه در صورتی که این حق بر اثر فوت دارندۀ آن به ورثه او منتقل گردد. مالکیت های فکری نیز مانند حق اختراع، حق تألیف و دیگر حقوق معنوی می توانند به اشخاص گوناگون و به گونه مشاع تعلق گیرند.30 اشاعه در مالکیت فکری به سبب هایی گوناگونی ایجاد می شود که در مباجث بعدی به آن پرداخته می شود. آثار حاصل از کار گروهی فکری در گذشته کم بود ولی هم اکنون تعداد این آثار بی شمار است. اما آنچه که در این قانون مسکوت مانده است معیار تعیین این آثار و نحوه اعمال و اجرای حقوق ناشی از آن است. بنابراین برای تبیین موضوع به لحاظ تئوری باید به حقوق غرب که مبنای مالکیت فکری از حقوق مزبور می باشد دست یازید با توجه به اینکه مبنای فقهی نیز برای موضوع قابل تصور نمی باشد.31 در قانون های مرتبط با مالکیت فکری نیز به اشاعه در حقوق مالکیت فکری اشاره شده که در این باب توضیحات را به فصل های بعدی موکول می کنیم.
1-1-1-2- انواع اشاعه از جهت سبب آن (منشأ اشاعه)
اشاعه در مالکیت یک استثناست و بر اثر موجبات و اسباب خاصی به وجود می آید که این اسباب در
موارد 573 و 574 قانون مدنی بیان شده اند. اشاعه از لحاظ سببی که آن را به وجود می آورد یا از لحاظ
نحوۀ تحقق اشاعه به دو نوع اختیاری و قهری تقسیم می شود.32
دربیان اسباب تحقق شرکت یا اشاعه تفاوت نظر مشهودی مابین صاحب نظران و نویسندگان حقوقی و فقهی وجود دارد. فقهاء برای تحقق اشاعه اسباب مختلفی را بیان می نمایند مثلاً گروهی از فقهای امامیه سبب اشاعه را در چهار چیز دانسته اند که عبارتند از ارث، عقد، حیازت، مزج. ارث و مزج غیرارادی قهری هستند و عقد و حیازت مباحات اختیاری اند.33 اما شهید اول و ابن ادریس حلی34 برای تحقق اشاعه سه سبب را ذکر می نمایند که این اسباب عبارتند از : « ارث، عقد، عمل شرکاء ». به نظر نگارنده، در مالکیت فکری نیز این سه سبب « ارث، عقد، عمل شرکاء » از اسباب اشاعه می باشند.
در حقوق ایران به موجب ماده 572 ق.م « شرکت اختیاری است یا قهری »، که در اینجا به توضیح هر کدام می پردازیم:
الف- اشاعه ارادی
در این نوع اشاعه مالکیت مشاعی به سبب اراده و اختیار مالکین به وجود می آید. همانطور که مادۀ 573 ق.م اشاره کرده است «شرکت اختیاری یا در نتیجۀ عقدی از عقود یا در نتیجۀ عمل شرکاء از قبیل مزج اختیاری یا قبولی مالی مشاعاً در ازای عمل چند نفر و نحو این ها حاصل می شود.»، توجه به اینکه مصادیق ذکر شده در ماده 573 ق.م از باب تمثیل است نه تعیین و عبارت «و نحو این ها » راه را برای یافتن مصادیقی دیگر باز می گذارد، که به توضیح عمل شرکاء و عقد ناقل در دو بند جداگانه می پردازیم:
1- عقد ناقل35
عقد یکی از اسباب اشاعه می باشد، که اشاعه ممکن است در نتیجۀ عقدی از عقود از جمله اجاره، رهن، بیع، هبه، صلح حاصل گردد. حقوق مالی مؤلف، حقوق مالکانه و انحصاری هستند که علی الاصول صاحب آنها مانند هر مالک دیگری حق همه گونه تصرف در اموال خود را دارد.36 ماده 30 قانون مدنی مقرر می دارد« هر مالک نسبت به مایملک خود حق همه گونه تصرف و انتفاع دارد مگر در مواردی که قانون استثناء کرده باشد». بطور مثال از آنجا که موضوع هبه هر مالی است و از این رو حتی حقوق مانند حقوق مخترع و مؤلف نیز می توانند موضوع عقد هبه واقع شوند و مؤلف و مخترع آن را به چند نفر هبه کند و میان این افراد اشاعه ایجاد می شود. این شرکت حاصل از عقد غیر شرکت عقدی است و اگر نامی از عقد برده به عنوان بیع و صلح است به این معنی که با یکی از این عقود مال را بین دو نفر مشترک و مشاع نمود. این سبب نیز در بین فقهاء و حقوقدانان مسلم است و قانون مدنی نیز در مادۀ 573 بر این صحه گذارده و صریحاً آن را از موجبات شرکت اختیاری ذکر می کند. در دو سبب ارث و عقد، شرکت می تواند در عین، منفعت یا حق صورت پذیرد.
2- عمل شرکاء
اشاعه ممکن است در نتیجه عمل شرکاء ایجاد شود به این نحو که مثلاً هرگاه مؤلفی به اتفاق مؤلفی دیگر اقدام به تهیۀ اثری کند مثلاً از یک کتاب چند فصل را خود تدوین کند و بقیۀ فصل ها را به همکارش محول نماید، یا فصلی از کتاب یا تمام آن را با همفکری و همکاری مؤلفی دیگر به صورت توأمان تألیف کند در اینجا مؤلفین بر کل اثر حق مشترک و سهم مشاع دارند. مثال دیگر اینکه مؤلف گاه به دلیل عدم تجربه و اطلاع از ویراستاری و نکات مهم و ضروری آن اثری را تهیه می کند که بدون ویرایش قابل عرضه و نشر و توزیع نیست. در اینجا معمولاً ناشر از طریق ویراستارانی که در استخدام دارد اقدام به حک و اصلاحات لازم می کند و بالطبع برای خود حقوقی نسبت به اثر ایجاد می کند که در حقیقت اثر مشترک مؤلف و ناشر ( یا ویراستار و یا حتی طراح روی جلد یا مثلاً عکاس تصاویر و …) نامیده می شود.
ب- اشاعه قهری
اشاعه قهری آن است که ارادۀ مالکین در به وجود آمدن آن هیچ نقشی نداشته است و همانطور که مادۀ 574 ق.م مقرر داشته: «شرکت قهری اجتماع حقوق مالکین است که در نتیجه (امتزاج قهری و غیر ارادی) یا ارث (انتقال قهری) حاصل می شود».
ارث رایجترین سبب پیدایش اشاعه است در اینکه ارث می تواند از اسباب اشاعه باشد در بین فقهاء و حقوقدانان اختلاف و تردیدی وجود ندارد.37 هر فردی دارای یک کیسۀ دارایی است که اموال و حقوق مالیش به صورت جزی مثبت در آن جای می گیرد بنابراین هرگاه کسی فوت کند در پی فوت، اموال شخص پس از فوت به وارث یا وراث متوفی منتقل گردد و این انتقال به صورت قهری صورت گرفته و ارادۀ وراث در آن دخیل نیست.38و39 درصورتی که بین اموال مورث عین یا منفعت یا حقی وجود داشته باشد و ورثه متعدد باشند مالکیت آنان نسبت به اموال شخص فوت شده مشاع خواهد بود و به قدر سهم الارث هر یک به آنان تعلق خواهد گرفت.
یکی از اجزای مثبت این دارایی، حقوق مالکیت فکری است که فرد در دورۀ زندگیش به دست آورده و بعد از فوت وی به همان شکل و صورتی که در کیسۀ دارایی مورث می باشد به کیسۀ دارایی ورثۀ حین الفوت منتقل می گردد.40 در این انتقال، اموال فکری نیز مانند سایر اجزاء دارایی فرد که از مالیت برخوردار هستند به عنوان ترکۀ متوفی به ارث خواهند رسید، در نظام حقوقی ایران مالیت اموال فکری مسلم است و این امر در قوانین مختلف مالکیت ادبی و هنری یا صنعتی، چهرۀ قانونی یافته است.
اما در اینکه آیا وصیت نیز مانند ارث می تواند از اسباب ایجاد اشاعه باشد؟ نباید تردید روا داشت. هرچند به وصیت در اکثر کتاب های فقهی و حقوقی به عنوان سببی برای ایجاد اشاعه اشاره نشده است اما این عدم ذکر احتمالاً به دلیل شباهت تام آن با میراث بوده زیرا در وصیت نیز مانند ارث، مورد شرکت می تواند عین یا منفعت یا حق باشد. در اثر مشترک با فوت یکی از پدیدآورندگان حقوق مالی (مادی) پدیدآورنده اعم از مخترع و مؤلف به وراث او منتقل می شود، اما مشکل است بتوان در مورد اثر مشترک، مورد وصیت را پیش بینی نمود، چرا که اثر مشترک متعلق به همۀ پدیدآورندگان است.
1-2- مفهوم و ماهیت مالکیت فکری
برای اینکه مفهوم مالکیت فکری را به گونه ای دقیق و قابل فهم و درک بهتر، بیان نمائیم، بدواً در این مبحث به تعریف و مصادیق مالکیت فکری و سپس به ماهیت فقهی وحقوقی آن در دو گفتار جداگانه می پردازیم:
1-2-1- تعریف و مصادیق مالکیت فکری
1-2-1-1- تعریف مالکیت فکری
موضوع مالکیت فکری که ناشی از هنر و ابتکارات انسان است، بحث نوینی نیست. بلکه با پیدایش انسان، مالکیت فکری نیز به وجود آمده است. چرا که فکر قدرت لاینفکی بوده که انسان هیچ وقت از آن خالی نبوده و همیشه به منظور رفع نیازهای خود از آن بهره می گرفته است.
اصطلاح مالکیت فکری را نخستین بار پیکار41حقوقدان بلژیکی در سال 1899 به کاربرده است و برخی از حقوقدانان به جای آن اصطلاح مالکیت های غیرمادی، حقوق بر اموال غیرمادی و حقوق جلب مشتری را به کار برده اند.42 این اصطلاح معادل «intellectual property» است. واژۀ «property» در زبان انگلیسی هم به معنای حق مالکیت و تصرف و هم به معنای مال و شی که مالکیت به آن تعلق می گیرد. کلمۀ
« intellectual» نیز وصفی است که بر توانایی فرد به فکر کردن در یک روش منطقی و شناخت اشیاء و یا به کار گیری این توانایی دلالت می کند.43 در قوانین داخلی نیز برای اولین بار واژۀ مالکیت فکری در ماده 62 قانون تجارت الکترونیکی مصوب 17/10/1382 آمده است.
مالکیت فکری محصولی است که حاصل تلاش فکری و ذهنی انسان است و این محصول در ماهیت امری غیرملموس است اما می تواند در اشیای ملموس و عینی پدیدار شود مثل ساخت یک آهنگ یا موسیقی. اصطلاح مالکیت فکری در کاربرد عمومی برای تشخیص و تمیز از حقوق مالکیت معمولی یا فیزیکی که در مورد اشیاء ملموس مانند زمین و کالا وجود دارد به کار می رود. مالکیت فکری نوعی از مالکیت غیرمادی است که نتیجۀ آن برخی از فرآیندهای فکری است اگرچه اغلب ممکن است تلاش های فیزیکی در برداشته باشد.
بطور سنتی این واژه معنای بسیار محدودی داشته است و مطابق قانون برای اشاره به حقوقی که از محصولات فکری که در حوزۀ ادبی و هنری پدید می آمد، بکار گرفته می شد و این حوزه را در مقابل مالکیت صنعتی قرار می دهند.44 با توجه به تعریفی که سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو)45 از مالکیت فکری نموده: حقوق قانونی است که افراد به واسطه فعالیت هایی که در زمینه هایی از قبیل: صنعتی، علمی، ادبی، هنری و غیره بدست می آورند، اکنون مالکیت فکری آن محدودیت را ندارد بلکه در حال حاضر یک واژۀ عمومی است که برای اشاره به هر دو حوزه مورد استفاده قرار می گیرد.
حقوق مالکیت فکری از شاخه های حقوق خصوصی است که این حقوق به موضوعاتی می پردازد که زاییدۀ فکر و اندیشۀ انسان است و هدف آن حمایت از آثار پدیدآورندگان اثر هنری و علمی است. مؤلف یا پدیدآورنده هر اثری اگر از نظر قانون مورد حمایت قرار نگیرد، نمی تواند با آرامش خاطر، اثر خود را به جامعه عرضه نماید. پذیرش حقوق فکری صاحبان آثار در این قلمرو در حدود 3 قرن پیش با شناسایی قانون «آن»46 به منظور حمایت از صاحبان آثار، اختراعات، ابداعات و تشویق آنها به ابداع بیشتر و جلوگیری از سرقت آثارشان در سال 1709 در انگلیس آغاز شد.
بطور کلی می توان بیان نمود: «حقوق مالکیت فکری حقوقی است که موضوع آن اثر فکری است و به خلاقیت و آفرینش پدیدآورندۀ آن وابسته است.»47 این حقوق، حقوق انحصاری است که به پدیدآورندگان آثار فکری در دو حوزۀ مالکیت ادبی و هنری و مالکیت صنعتی تعلق می گیرد. مالکیت فکری، ناظر بر خلاقیت های مورد استفاده در تجارت و بازرگانی است که شامل اختراعات، آثار ادبی و هنری، نشانه ها وعلائم تجاری است.48 در واقع مالکیت فکری از ایده ها و اطلاعاتی که بیشتر ارزش تجاری دارند حمایت می کند، حمایت از این ایده ها رشد چشمگیری به ویژه در کشورهای صنعتی که از مالکیت فکری به عنوان اعتباری برای بهره برداری تجاری از ایده هایشان استفاده می کند، داشته است.
1-2-1-2- مصادیق مالکیت فکری
اگر بخواهیم قایل به تقسیم بندی سنتی حقوق باشیم همانطور که در مبحث ماهیت حقوق مالکیت فکری اشاره خواهیم داشت، دیگر نمی توان حقوق مالکیت فکری را نه در زمره حقوق عینی و نه در مجموعه حقوق دینی گنجاند. گروهی برآن هستند که این حقوق را به مثابۀ حقوق شخصی از قبیل حق هر فرد به نام خانوادگی خود تعبیر کنند ولی در این صورت

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد قانون مدنی، حق مالکیت، حقوق مالی، کلی فی الذمه Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد مالکیت فکری، حقوق مالکیت، مالکیت صنعتی، حقوق مالکیت فکری