منابع پایان نامه ارشد درمورد مالکیت اتومبیل، تراکم شهری، توسعه شهر، عوامل اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

یافته و شرایط بهرهمندی آنها را از فضای شهری به ویژه فضای سبز مشخص میکند. اختلاف بین تراکم جمعیت شهری برحسب محلات، بیانگر رشد نامساوی ساختمانهای شهری در ارتفاع و به مفهوم دیگر مبین رشد نابرابری عمودی شهرها استکه خود اشتغال و نحوۀ استفاده انسانها را از فضای شهری نشان میدهد. در محدودۀ شهرهای بزرگ صنعتی، محلات متراکم، کثیف و چشماندازی نازیبا و هوایی آلوده دارد و چه بسا چنین محلاتی در کنار خطوط راهآهن جایگزین شدهاند، مگر آنکه زمین به اشغال صنایع و واحدهای خدماتی درآمده و سطح تراکم کمی پایین رفته است (فرید، 1368: 217).
تراکم سکونتی نه تنها به انباشتگی و فشردگی فضاها منجر میشود بلکه به طور محلی به امحاءِ بافتهای ویلایی خیلی قدیمی نیز منتهی خواهد گردید (شالین، 1372: 200).
تراکم همیشه گویای بهرهمندی انسانها از فضای وسیع و محیط زیست مطلوب جامعه شهری نیست، بلکه ممکن است در محلات شهری متراکم، فضای مناسبی جهت سکونت، استقرار سرویسهای جدید، امکانات و تجهیزات جمعیتی از حیث زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی وجود داشته باشد، ولی در محلات شهری با تراکم شهری کم نظیر حلبیآبادها و زاغههای پیرامون شهرها از لحاظ شرایط زیست محیطی نامناسب برخوردار بوده و فاقد امکانات یک زندگی سالم در فضای شهری باشد. پس تراکم کم یا زیاد الزماً نشانگر فضای شهری مطلوبی نخواهد بود (بنی فاطمه، 1385: 64).

2-30-2- زمین و تعیین حداکثر تراکم
مهمترین عواملی که لازم است در هر زمین برای تعیین تراکم حداکثر مورد نظر قرار گیرند عبارتند از:
عدم سایهاندازی زمستانی بر بدنه جنوبی ابنیه دیگر و سایه بهاره بر حیاطهای این قطعات، رعایت فاصله متناسب با ارتفاع ابنیه با یکدیگر،
تأثیرپذیری از عرض معبر مجاور،
اثرگیری از ویژگیهای کالبدی قطعه (مساحت، ابعاد، شکل، مکان استقرار نسبت به خیابان)،
رعایت فضای باز مناسب برای ساکنین و بهرهوران،
توجه به مساحت حفاظتی مثل زلزله، آتشسوزی و جریان هوا،
توجه به مباحث زیباشناسی شهری (مشهودی، 1380: 156).

2-30-3- باران و تراکم جمعیت
هر کجای کشور که باران بیشتری در سال داشته باشد در آن مکان جمعیت بیشتری متراکم میشود. برای مثال تراکم جمعیت سالهای 1335، 1345، 1355 در سرشماری عمومی کشور با منحنی باران ترسیم گردیده، به این نتیجه منتهی شده است که بین مقدار بارش باران و تراکم جمعیت رابطه معناداری وجود دارد (صفینژاد، 1377: 282).

جدول 2-6. تراکم جمعیت مناطق غربی و شرقی ایران در ارتباط با معدل مقدار باران سالیانه
نام منطقه
تراکم جمعیت
مقدار باران (میلیمتر)

1335
1345
1355

سنندج
همدان
گلپایگان
اصفهان
نایین
یزد
رفسنجان
کرمان
بم
ایرانشهر
18
34
28
29
1
4
5
4
3
2
41
41
34
38
1
5
5
4
5
2
52
50
35
48
1
6
11
5
6
3
600
500
300
200
100
100
200
200
100
کمتر از 100
مآخذ: عزیزی، (1376:28)
اصولاً نباید به عوامل تعیین تراکم نگاه تک بعدی داشته باشیم؛ زیرا توجه و لحاظ کردن همه معیارهای مؤثر در تعیین تراکم، موجب میشود که تراکم تعیین شده براساس ضوابط و معیارهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، زیست محیطی و کالبدی باشد.

2-31- عوامل اقتصادی مؤثر بر تراکم شهری
نظریههای توسعه شهری، همگی بر اهمیّت و اولویت عوامل اقتصادی در ظهور، توسعه و گاه افول شهرها دلالت میکنند. عوامل و متغیرهای اقتصادی، تأثیر عمده در شکلگیری و فرم شهر، تعیین ویژگی کالبدی، اندازه و وسعت شهر، دارند. بدین ترتیب، تراکم شهرها نیز به طور عمده تحت تأثیر عوامل اقتصادی تعیین میشوند و در مقابل متغیرهای اقتصاد شهری نیز، از تراکم و تغییرات آن، اثر میپذیرند.
عوامل و متغیرهای اقتصادی را که بر تراکم اثر میگذارند، از دیدگاههای مختلف میتوان دستهبندی کرد. در سطح اقتصاد کلان، درآمد و تولید شهرو تمرکز فعالیتها دو عامل تأثیرگذار بر تراکم شهری هستند. در سطح اقتصاد خرد (اقتصاد بنگاهها و خانوارها)، ساختار جمعیتی خانوار، قیمت زمین و مسکن، درآمد خانوارو مالکیت اتومبیل، عواملیاند که بر تراکمهای شهری اثر میگذارند و در تعامل با آن، از آن نیز اثر میپذیرند (عزیزی، 1388: 110-109).
عوامل اقتصادی مؤثر بر تراکمهای شهری را میتوان در عبارت ریاضی زیر خلاصه کرد:
DEN= F (Pop, Y, PI, PH, Car, PE, e)
در این عبارت:
قیمت مسکن = PH تراکم = DEN
نرخ مالکیت اتومبیل= Car جمعیت = Pop
قیمت سوخت و انرژی = PE درآمد = Y
سایر عوامل = e قیمت زمین = PI

2-31-1- عوامل جمعیتی
ساختار و تحول جمعیت شهر،از دو جهت بر تعیین تراکمهای شهری اثر میگذارد. نخست، اندازه جمعیت از نظر اقتصادی مقیاس اقتصادی شهر را تعیین میکند. رابطۀ بین اندازۀ جمعیتی شهر و تراکم را «قاعدۀ اندازه – تراکم»44 نامیدهاند. طبق این قاعده همراه با افزایش اندازه جمعیتی هر سکونتگاه، تراکم جمعیت (نفر در واحد سطح) افزایش مییابد. به عبارتی سرانه زمین به ازای هر نفر، با نرخ کاهنده، کاهش مییابد.
دوم، عوامل جمعیتی از جهت دیگری نیز بر تراکم مؤثرند. تغییر ساختار خانوار، تقریباً در تمام شهرهای جهان، به سوی خانوارهای کم جمعیت، یعنی کاهش بُعد خانوار، تقاضا برای مسکن کم مساحت را افزایش داده و در نتیجه تراکم مسکونی، یعنی تعداد واحدهای مسکونی در سطح را افزایش میدهد.

2-31-2- درآمد خانواده و تراکم
درآمد خانوار و تراکم با یکدیگر رابطۀ معکوس دارند. خانوارهای پردرآمد تمایل به سکونت در واحد مسکونی بزرگتر دارندو حتی با فاصله گرفتن از مراکز شغلی (CBD یا مراکز تجاری شهرها) و افزایش هزینۀ حمل و نقل و هزینۀ فرصتی که در اثر رفت و آمد به محل کار انجام میدهند، باز هم مطلوبیت واحد مسکونی بزرگتر را بیش از هزینههای آن میدانند. از این رو به طور معمول تراکم محلات و مناطق شهری پردرآمد، کمتر از سایر نقاط شهر است. در کشورهای در حال توسعه، علیرغم اینکه این قاعده کلی وجود دارد که خانوارهای پردرآمد گرایش به سکونت در واحدهای مسکونی بزرگتر دارند، اما هزینه حمل و نقل (به معنای هزینه مستقیم و هزینه ساعات از دست رفته در ترافیک) و عدم دسترسی به وسایل آسان و ارزان حمل و نقل عمومی، باعث میشود که پدیده حومهنشینی خانوارهای پردرآمد بندرت مشاهده شده و در شهرهای بزرگ، تراکم با درآمد رابطه مثبت داشته باشد (منبع قبلی، 111).

2-31-3- قیمت زمین و مسکن و تراکم
عامل قیمت زمین و مسکن معمولاً رابطه مستقیم با تراکم دارد. به عبارتی هرچه قیمت زمین و مسکن بالاتر باشد، تراکم شهری نیز بیشتر است. افزایش قیمت زمین که ناشی از محدودیت آن و کششناپذیری عرضه در برابر تقاضاست و نیز ضرورت استفاده بهینه از آن، موجب افزایش تراکم (تراکم ساختمانی و در پی آن تراکم جمعیتی) میگردد.
موث45 بر این باور بود که توان مالی خانوار (درآمد، پسانداز انبوه شده و دارایی خانوار) و نسبت این توان به هزینه مسکن، اندازه، کیفیت و مکان مسکن خانوار را تعیین میکند.
قیمت زمین (مسکن) هرچه به مرکز (مراکز) تجاری و فعالیتی شهر نزدیک شویم، افزایش مییابد، از این رو خانوارها، با توجه به توان مالی خود و هزینهای برایحمل و نقل به محل کار و مراکز خرید باید متحمل شوند، سعی میکنند با دور شدن از مرکز خدماتی و تجاری شهر (CBD)، خانههایی بزرگتر و با کیفیت بهتر در نقاطی کم تراکمتر، فراهم آورند.
وینگو46 معتقد است که در شهرهایی که مسئله ترافیک دارند، خانوارها برحسب درآمد خود ترجیح میدهند نزدیکتر به مرکز شهرو در تراکم بیشتر سکونت کنند تا در رفت و آمدهای روزانه، ساعات کمتری را از دست دهند. ( منبع قبلی: 112).

2-31-4- نرخ مالکیت اتومبیل و تراکم
هزینه حمل و نقل، مالکیت اتومبیل و سایر متغیرهایی که اهمیت مکان مسکن را در پهنه شهر تعیین میکنند، از جمله عوامل اقتصادی مؤثر در تعیین تراکمهای شهریاند. با افزایش مالکیت اتومبیل و سهولت رفت و آمد در پهنه شهر، تراکم کاهش مییابد. در حقیقت این متغیر از دو سو با تراکم ارتباط دارد. نخست آنکه نرخ بالای مالکیت اتومبیل، آمد و شد در فاصلههای بیشتر را تسهیل میکند. حومهنشینی شهری در کشورهای توسعه یافته، حاصل نرخ بالای مالکیت اتومبیل است. از سوی دیگر درآمد بالاتر، نرخ مالکیت اتومبیل را افزایش داده و خود انگیزه دیگری برای کاهش تراکم شهری میگردد (منبع قبلی: 113).

2-31-5- هزینه خدمات شهری و تراکم
طرفداران همگرایی شهری بر کاهش هزینههای سرانه ساخت و بهرهبرداری از زیرساختها، یا تراکمهای زیاد، تأکید دارند. در مورد تراکمهای مسکونی در ارتفاع این کاهش در هزینه سرانه خدمات شهری، همراه با افزایش هزینه ساخت در ساختمانهای بلندمرتبه است، به گونهای که اثر خالص آنها (جمع این دو برایند) افزایش هزینه شهری در تراکم بالاست (منبع قبلی: 114).

2-31-6- مباشران توسعه شهری و تراکم
توسعه شهر، فرایندی درازمدت است که از فعالیتهای اقتصادی تأثیر میپذیرد و همچنین بر آن فعالیتها اثرگذار است. توسعه شهرها به معنای توسعه کالبدی و نیز رشد و بالندگی اقتصادی و اجتماعی آنها، حاصل کوشش و فعالیتهای مباشران ساخت و عمران در شهر است؛ که مباشران شامل گروههایی است که در جدول (2-8) مشخص شده و عوامل مؤثر بر تعیین تراکمهای شهری را برحسب انواع شاخصهای سیاستی و تحلیلی و نیز برحسب میزان تأثیر واقعی و مورد انتظار در جدول (2-7) خلاصه شده است (منبع قبلی: 115).

جدول 2-7. عوامل مؤثر در تعیین تراکمهای شهری از دیدگاه اقتصادی
نوع تراکم
عوامل تعیین کنندۀ تراکم
نوع متغیر
نوع رابطه
مثبت و (منفی)
میزان همبستگی
ضعیف، متوسط، (زیاد)

تحلیلی توصیفی
سیاستی
+

کنونی
نهایی (مطلوب)
تراکم جمعیتی
* مساحت شهر
– امکانات توسعه کالبدی شهر
– محدودیتهای فیزیک، طبیعی و اقتصادی توسعه شهر

*
*
*

*
*
*
زیاد
متوسط

* میزان جمعیت
– نرخ رشد طبیعی
– نرخ رشد مهاجرت

*
*

* بلندمدت
* بلندمدت

*
زیاد
زیاد

* تراکم ساختمانی
* جمعیت شهر
* درآمد: متوسط درآمد خانوار در شهر
* قیمت زمین
* قیمت مسکن
* نرخ مالکیت اتومبیل
* هزینه سرانه خدمات شهری
* درآمد سرانه شهر
* اعتبارات سرانه ملی در عمران شهرها
* مقررات ناظر بر تراکم، زونینگ و کاربری اراضی

*
*
*
*
*
*
* بلند مدت

*
*
*
*
*

*
*
*
*

*

*

*
ضعیف
زیاد
ضعیف
زیاد
متوسط
ضعیف
متوسط
متوسط
متوسط
زیاد
زیاد
زیاد
مآخذ: عزیزی، (1388:119)

جدول شماره 2-8. ویژگی مباشران مسکن
سازنده
هدف اقتصادی
عوامل مؤثر بر تصمیمگیری
تراکم مورد نظر
سازندگان مسکن
بیشینه کردن سود
1. نرخ بازگشت نسبی سرمایه
2. خطر نسبی سرمایهگذاری
3. قیمت زمین و هزینه ساخت
4. وضعیت و الگوهای تقاضا
پرتراکم
سازندگان غیرحرفهای
خانوارها
تضمین آینده اقتصادی خانوار
1. توان مالی (دارایی، پسانداز، درآمد خانوار)
2. قیمت زمین و هزینه ساخت
3. هزینه یا زمان رفت و آمد روزانه
کم تراکم
دولت
ملی و محلی
* حفظ توان مالی دولت ملی و محلی
* جلوگیری از گسترش بیرویه شهرها به لحاظ:
– حفظ محیط زیست و زمینهای کشاورزی اطراف
– قابل مدیریت بودن محدودۀ شهر.
* استفاده بهینه از زمینهای داخل شهر
* استفاده بهینه از زیربناهای شهری
1. درآمدهای ملی و محلی قابل تخصیص به عمران شهرها
2. محدودیتهای توسعه کالبدی شهر و ملاحظات زیست محیطی
3. جمعیت شهر
گرایش به تراکم بیشتر
مآخذ: عزیزی، (1388:118)

2-32- رویکردهای اساسی در تعیین تراکم شهری
رویکردهای مختلف به «مسئله تعیین تراکم» در طرحهای شهری را همانند رویکردهای مختلف به «طراحی شهری»، میتوان به دو دستۀ اصلی رویکرد «سرمشقی» و رویکرد برنامهای طبقهبندی کرد.

2-32-1- رویکرد سرمشقی47
به طور کلی رویکرد «سرمشقی» رویکرد «راه حلگرایانه» است که به میزان

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد کشورهای در حال توسعه، کشورهای توسعه یافته، تراکم شهری، تراکم جمعیتی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد محیط زیست، حمل و نقل، تراکم جمعیتی، آلودگی محیط زیست