منابع پایان نامه ارشد درمورد قانون مدنی، حق مالکیت، حقوق مالی، کلی فی الذمه

دانلود پایان نامه ارشد

و به عبارت دیگر برای به وجود آمدن جمع، حتماً بایستی تعدد وجود داشته باشد همچنان که در مادۀ 571 ق.م بیان شد در اینجا نیز«تعدد مالکین» لازم است و هر یک از مالکین می تواند شخص حقیقی یا شخص حقوقی باشد. نباید کلمۀ مالکین در ذهن این توهم را ایجاد کند که اشاعه فقط در مالکیت مادی است، بلکه به معنای عام آن شامل مالکیت حقوق نیز می شود. مثلاً به صاحبان حق شفعه، حق خیار، یا حقوق فکری نیز اطلاق می شود. در واقع در اینجا مالک به معنای صاحب که در تعابیر فقهی و حقوقی نیز به کار می رود و مثلاً گفته می شود صاحب حق تألیف.
در مالکیت فکری بطور مثال مؤلف و طرف قرارداد او شریک محسوب نمی شوند زیرا شرط تحقق اشاعه تعدد مالکین و وحدت موضوع مالکیت است و طرف قرارداد مالک محسوب نمی شود.
د- شیء واحد
با توجه به قانون مدنی، اجتماع حقوق شرکا باید در شیء واحد باشد و به گونه ای باشد که حقوق مختلف افراد در آن شیء قابل تمیز نباشد. شیء مورد اشاعه ممکن است یک آفرینۀ فکری باشد مثل طراحی خودروهای ایران خودرو. همچنین ممکن است این شیء واحد، بسیط باشد مثل فرش و یا مرکب مثل ترانه که از یک آهنگ و یک آواز ساخته شده است. شیء مورد اشاعه می تواند متحدالجنس باشد، مثل رمان یا متحدالجنس نباشد، مثل آواز و موسیقی، ولی اگر دو مال مختلف الجنس که مخلوط شده اند از یکدیگر قابل تمیز باشند، عنوان شیء واحد بر آن صدق نکرده و اشاعه واقع نمی شود.
ه- به نحو اشاعه
اشاعه مهمترین عنصر شرکت بوده و در واقع وصف مالکیت شرکا می باشد. اشاعه به این معنی است که مالکیت شرکا در شیء مورد شرکت، فرضی غیرمفروض است. به عبارت دیگر شرکا در تمام اجزاء شیء مورد نظر سهیم می باشند و دقیقاً به لحاظ همین خصوصیت است که حق تصرف در ملک مشترک را بدون اجازۀ سایر شرکا ندارند.
به نظر می رسد در مادۀ 571 قانون مدنی عبارت «اجتماع حقوق مالکین در شیء واحد» به خوبی می تواند ماهیت اشاعه را بیان نماید زیرا هنگامی اجتماع مالکیت های متعدد در شیء واحد قابل تصور است که موضوع مالکیت آنها مشخص نباشد، چون در غیر این صورت متعلق حق مالکیت همۀ شرکاء یک شیء نیست بلکه در حقیقت موضوع مالکیت ایشان اشیاء متعدد می باشد که عرفاً اجزای یک شیء را تشکیل می دهند.9 بنابراین اصولاً نیازی به ذکر قید اشاعه نیست و اشاعه در واقع وصف مالکیت شرکا است.
1-1-2- انواع اشاعه
در این بند بطور کامل به بررسی و توضیح انواع اشاعه می پردازیم. اشاعه از جهات مختلف دارای انواع گوناگونی است با بررسی انواع مختلف اشاعه می توان آنها را در یک تقسیم بندی کلی به دو نوع تقسیم نمود. از یک طرف اشاعه از جهت مال موضوع اشاعه دارای انواعی است و از طرف دیگر می توانیم آن را از جهت ارادۀ مالکین و دخالت آنها در تحقق اشاعه، دارای انواعی بدانیم که در ذیل به توضیح آنها می پردازیم.
1-1-2-1- انواع اشاعه از جهت مال مشاع (موضوع اشاعه)
در ابتدا مال مفهوم گسترده ای نداشت و در گذشته مال به اشیاء مادی اختصاص داشت ولی تکامل و پیشرفت زندگی آن را از این معنای ابتدایی و محدود خارج ساخت بطوری که اکنون هر آنچه قسمتی از ثروت را تشکیل دهد و بتوان آن را تملک نمود عنوان مال بر آن صادق است.10 بعضی از اساتید حقوق معتقدند که از نظر حقوقی به چیزی مال می گویند که دارای دو شرط اساسی باشد11 مفید باشد و نیازی را برآورده کند خواه آن نیاز مادی باشد یا معنوی قابل اختصاص یافتن به شخص یا ملت معین باشد. بنابراین می توان گفت که مال عبارت است از هر چیزی که به علت منافع واقعی یا اعتباری آن مورد رغبت عقلا واقع شده و در میان مردم قابلیت مبادله و داد و ستد داشته باشد و در هنگام فروش بابت آن وجه یا چیزی که متناسب با قیمت آن باشد به مالک و فروشنده بدهند.12
با توجه به تعاریف فوق معلوم می شود که مال به اشیاء غیرمادی نیز اطلاق می شود و به نظر می رسد که نویسندگان قانون مدنی هم آن را به معنی وسیع کلمه در نظر داشته اند و باید گفت منظور از این واژه تمام اشیاء مادی و حقوقی است که دارای ارزش معاوضه یا داد و ستد هستند از قبیل منازل و زمین و حقوق ارتفاتی و انتفاع و حق تألیف و اختراع. بر این اساس هر مالی که به هر شکل در حقوق یک جامعه معتبر باشد همانطور که می تواند متعلق به یک نفر باشد ممکن است متعلق به چند مالک و به صورت مشاع باشد.13 فقهاء نیز گفته اند که مورد اشاعه ممکن است عین باشد یا منفعت و یا حق مثل حق شفعه و خیارات14 با توجه به مباحث فوق انواع اشاعه از جهت مال مشاع عبارتست از اشاعه در اعیان، اشاعه در منفعت و اشاعه در حقوق که به توضیح آنها می پردازیم.
الف- اشاعه در اعیان
نمونه بارز مالکیت نسبت به عین مال است (مالکیت اعیان)، به همان نسبت اشاعه در اعیان هم از موارد بارز و معمول اشاعه است. مواد 338 و 350 قانون مدنی اقسام عین را بیان نموده که شامل عین معین، کلی در معین و کلی فی الذمه می باشد و لازم است توضیح مختصری در مورد هر یک از آنها داشته باشیم.
1- عین معین
عین معین مالی است مجزا، مستقل و قابل اشاره در عالم خارج، مانند این خانه، آن ماشین و همانطور که ممکن است مفروز باشد می تواند مشاع نیز باشد. درحقیقت عین مفروز در مالکیت یک شخص است و عین مشاع مالی است که چند نفر در آن حق مالکیت دارند در عین مشاع هر یک از اجزاء آن موضوع حق تمام شریکان است هیچ یک نمی تواند ادعای مالکیت بخش مشخص و معینی از آن را داشته باشد،15 اگر چه بعد از تقسیم عین، مالکیت او بر قسمت افراز شده معلوم گردد. عین معین مشاع ممکن است منقول باشد یا غیر منقول همچنین ممکن است قابلیت افراز داشته یا غیرقابل افراز باشد.
2- کلی در معین
کلی در معین یا به اصطلاح قانون مدنی در حکم عین خارجی، مقدار معینی از مالی که اجزاء آن از هر حیث (وصف و جنس) با هم برابر و یکسان می باشد. بنابراین به تصریح ماده40216 قانون مدنی که عین کلی در معین را در حکم عین می داند می توان با توجه به وجه مشترک بین احکام عین معین و کلی در معین اشاعه در آن را پذیرفت. کما اینکه نظر دکتر لنگرودی نیز مؤید این مطلب می باشد که معتقدند کلی در معین هم به صورت مشاع و هم به صورت مفروز متصور می باشد.17 البته عینی که در حکم معین است با مال مشاع تفاوت دارد، بدین صورت که هرگاه خریدار صد کیلوگرم از هزار کیلوگرم گندم موجود در انبار را خریداری کند او فقط مالک صد کیلوگرم گندم نامعین (اجمالاً معین) از هزار کیلوگرم معین می باشد و فروشنده به میل خود و از هر بخش که بخواهد صد کیلوگرم گندم را جدا نموده و به خریدار تسلیم می کند در چنین حالتی بدیهی است که در اثر عقد بیع اشاعه به وجود نمی آید اما در صورت اینکه خریدار سهم مشاعی مثل یک دهم از هزار کیلوگرم گندم موجود در انبار را خریده باشد اشاعه در چنین حالتی ایجاد
می شود و حق مالکیت خریدار به کل مال شیوع می یابد و تصرف فروشنده در مال نیاز به اذن خریدار دارد.18
پس می توان گفت کلی در معین به صورت مشاع به این صورت است که خریدار دو یا چند نفر باشند و با بیع واحد، مبیع را به صورت کلی در معین خریداری نمایند مثلاً سه نفر با هم صد کیلوگرم از هزار کیلوگرم موجود در انبار را خریداری کنند.
3- کلی فی الذمه
کلی فی الذمه که نویسندگان حقوق مدنی آن را از اقسام عین شمرده اند « مالی است که صفات آن در ذهن معین و در عالم خارج صادق بر افراد عدیده باشد»19. در مورد اشاعه در کلی باید گفت بعضی از اساتید در تعریف اشاعه بیان می دارند: « اجتماع حقوق چند نفر در مال معین، خواه مال موجود در خارج باشد خواه در ذمه »20 و این تعریف حاکی از پذیرش تصور اشاعه در کلی می باشد و مؤید این نظر نیز ماده 350 ق.م که در تقسیم اعیان به مفروز و مشاع، بدون توجه به اشکال مختلف اعیان این تقسیم بندی را انجام داده است.
ب- اشاعه در منفعت
منظور از منفعت ثمره ای است که به تدریج از عین اموال به دست می آید بی آنکه از عین مال کاسته شود.21منفعت ممکن است مادی باشد مانند میوۀ درختان یا غیرمادی باشد مثل استفادۀ مستأجر از عین مستأجره. منافع می تواند موضوع اشاعه باشد همانطور که ماده466 ق.م مقرر داشته به موجب عقد اجاره، مستأجر مالک منافع عین مستأجره می شود. حال چنانچه دو یا چند نفر با هم محلی را اجاره کنند منافع عین مستأجره بطور مشاع در ملکیت آن چند نفر قرار گرفته و نمونه بارز اشاعه در منافع می باشد. همچنین ممکن است مستأجر یک نفر باشد ولی در اثر فوت مستأجر، ورثۀ او که دو یا چند نفر هستند بطور مشاع مالک منافع عین مستأجره می شوند در چنین صورتی اشاعه در منافع محقق می شود البته در مثال اخیر منافع عین مستأجره در صورتی به ورثۀ مستأجر منتقل می شود که ضمن اجاره شرط مباشرت مستأجر نشده باشد. مطابق مادۀ 497ق.م « عقد اجاره به واسطۀ فوت مؤجر یا مستأجر باطل نمی شود لکن اگر مؤجر برای مدت عمر خود مالک منافع عین مستأجره بوده است اجاره به فوت مؤجر باطل می شود و اگر شرط مباشرت مستأجر شده باشد به فوت مستأجر باطل می گردد.»
ج- اشاعه در حقوق
حق در مفهوم کلی به مالی و غیرمالی تقسیم می شود. حقوق مالی مثل حق طلب، حق مالکیت، حق انتفاع قابلیت تقویم به پول و مبادله اقتصادی یا معاوضات تجاری را دارند، لکن برخلاف حقوق مالی، حقوق غیرمالی همانند زوجیت، ابوت، حق حضانت فقط یک نوع امتیاز است که فقط برای ارضای نیازهای عاطفی و روحی و اخلاقی انسان است.22بدیهی است که این حقوق قابلیت ارزیابی با پول را ندارند و در اکثر موارد این حقوق با تکلیف آمیخته اند در نتیجه صاحب حق توانایی استیفای آن را ندارد بنابراین فرض تحقق اشاعه در حقوق غیرمالی منتفی است. ولی حقوق مالی نیز جزو اموال محسوب و می تواند موضوع اشاعه قرار گیرد. بنابراین در ذیل به بررسی اشاعه در حقوق دینی(طلب) و حقوق مالکیت فکری که از اقسام حقوق مالی23 است می پردازیم.
1- اشاعه در حقوق دینی (طلب)
مقررات شرکت در قانون مدنی اصولاً ناظر بر اموال عینی است و در مورد اشاعه در دیون و حقوق دینی، نص صریحی در قانون مزبور دیده نمی شود در فقه امامیه نظر ابن ادریس بر آن است که وصف اشاعه بر دیون عارض نمی شود ولی عده ای از فقهاء عقیده دارند که اشاعه دین از نظر حقوقی درست است مثلاً اگر بستانکار بمیرد و چند وارث داشته باشد طلب او و تعهد مدیون حالت اشاعه پیدا می کند.24 همچنین اگر شرکاء یک ملک مشاع آن را بطور نسیه بفروشند، دینی که بر ذمۀ مشتری است دارای وصف اشاعه است.25 در تحریرالوسیله در تعریف شرکت چنین آمده است: «شرکت عبارت است از اینکه یک چیز برای دو نفر یا بیشتر باشد و آن در عین یا در دین یا در منفعت یا در حق است»26 از این تعریف به وضوح بر می آید که موضوع شرکت و اشاعه ممکن است دین باشد و اشاعه اختصاص به اموال عینی ندارد.
به هر حال از کتب فقهی چنین بر می آید که قول مشهور در فقه امامیه این است که دیون و مطالبات می توانند دارای وصف اشاعه باشند27 و قانون مدنی هم محمول بر نظر مشهور فقهای امامیه است. به عبارت دیگر مطالبات و دیون جزء دارایی انسان محسوب می شود و همانطور که ممکن است یک نفر طلبکار و یا مدیون باشد ممکن است چند نفر مشترکاً طلبکار یا بدهکار باشند28 مثلاً هرگاه شخص طلبکار فوت کند طلب او که مال مفروز و از آن یک نفر بوده بطور مشاع به ورثه منتقل شده و ورثه ملک مشاعی طلب متوفی می شوند همچنین هرگاه چند نفر به موجب قرارداد در برابر مبلغی پول به عنوان اجرت مجتمعاً کاری انجام دهند نسبت به آن مبلغ بطور مشاع مالک طلب می شوند.
2- اشاعه در حقوق مالکیت فکری
مالکیت های فکری یا معنوی حقوقی است که دارای ارزش اقتصادی و داد و ستد است ولی موضوع آنها شیء معین مادی نیست موضوع این حقوق در واقع فعالیت و اثر فکری انسان است این حقوق شامل حق پدیدآورنده در دو حوزۀ ادبی هنری و صنعتی است.29
با تدقیق در مواد 571 به بعد و به ویژه مواد 582 و 584 قانون مدنی که مقرر می دارد: « شریکی که بدون اذن یا خارج از حدود

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد مالکیت فکری، حقوق مالی، مالکیت صنعتی، حقوق مالکیت Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد مالکیت فکری، حقوق مالکیت، حقوق مالکیت فکری، اثر مشترک