منابع پایان نامه ارشد درمورد سلسله مراتب، زاینده رود، بهره مندی، پراکنش جمعیتی

دانلود پایان نامه ارشد

طول آن حدود 45 کیلومتر است. با عنایت به اینکه مجموع راههای موجود در بخش سامان حدود 96.5 کیلومتر است. که از این میزان 36.5 (37.9%) کیلومتر آن راه آسفالته اصلی و 56 (58%) کیلومتر آن راه آسفالته فرعی و 4 کیلومتر آن نیز بصورت شوسه می باشد. لذا می توان وضعیت شبکه ارتباطی در بخش سامان را چنین تحلیل نمود:
الف- علیرغم عدم برخورداری این بخش از راههای اصلی آسفالته درجه یک، بدلیل بهره مندی غالب روستاهای آن از راه آسفالته درجه 2، لذا وضعیت دسترسی به سکونتگاههای با خدمات برتر و همچنین دستیابی به امکانات فراهم است.
ب- بخش سامان با داشتن دو دهستان و 23 روستای مسکونی حدود 22% کل شبکه راههای ارتباطی شهرستان و حدود 7.2% درصد کل راههای اصلی استان را به خود اختصاص داده است.
ج- در زمینه تعداد آبادی های بهره مند از جاده آسفالته مشاهده می شود که وضعیت روستاهای بخش سامان در مقایسه با شهرستان و استان از مطلوبیت پایین تری برخوردار است به بیان دیگر 18.8% از روستاهای بخش سامان از جاده آسفالته برخوردار هستند، در حالیکه میانگین شهرستان شهرکرد برابر 24.3% و میانگین استان معادل 22.4% می باشد. ولی نکته ی حایز اهمیت در این زمینه این است که بسیاری از سکونت گاه هایی که احتمالا در این قسمت در سرشماری سال 75 بعنوان آبادی ذکر شده اند، خالی از سکنه بوده و در نتیجه میانگین میزان بهره مندی بخش سامان را کاهش داده است.
د) میزان بهره مندی دهستان های بخش سامان از راه های آسفالته، یکسان نبوده و دهستان سامان در مقایسه با دهستان هوره، سهم بیشتری از راه های آسفالته را به خود اختصاص داده است، بطوریکه 23.4% از آبادی های دارای راه آسفالته در دهستان سامان و تنها 12.8% از آبادیهای دارای راه آسفالته در دهستان هوره واقع شده اند که به نظر می رسد یکی از عوامل مهم در این زمینه کوهستانی بودن موقعیت استقرار بخش و بویژه دهستان هوره می باشد.
با توجه به آنچه مطرح گردید، علیرغم اینکه وضعیت راه های بخش سامان در مقایسه با میانگین شهرستان و استان از مطلوبیت برخوردار بوده و بسیاری از راه های روستایی در 23 روستای مسکون این بخش دارای راه آسفالته هستند، ولی بدلیل نقشی که بخش سامان در اقتصاد منطقه از بعد کشاورزی صنعتی و

توریستی ایفا می نماید، نیازمند توجه ویژه به منظور توسعه شبکه ارتباطی و همچنین بهبود این ساختار می باشد.(طرح ساماندهی روستاهای بخش سامان ؛ 1378 : 75 )

4-2-7- نظام سلسله مراتبي و سطوح عملكردي
نظام سلسله مراتبي بازتابي از كنش متقابل بين نظام سكونت گاهي است. اين الگو در قالب دو مشخصه عمده جمعيت و كاركرد قابل تبیين و بررسي است. كاركرد را در مفهوم مركزيت سياسي و اداري و همچنين كاركردهاي خدماتي، اقتصادي و اجتماعي ميتوان مدنظر قرار داد.
4-2-7-1- سطح بندی سکونتگاهها بر اساس جمعیت
جمعيت به عنوان شاخص مركزيت، يك عنصر ساختاري است كه ماهيت سلسله مراتب ساختاري در منطقه را نشان ميدهد. شهر سامان تنها نقطه ی شهري منطقه با 14800 نفر جمعيت 43 درصد جمعيت بخش سامان را در خود جاي داده و از مركزيت برتري برخوردار است. مراتب بعدي جمعيت از 3000 نفر شروع ميشود. در سطح بخش مركزي به جزء شهر سامان نقطة جمعيتي بالاي 3000 نفر موجود نيست. به منظور محاسبه رابطه تعداد و اندازه سکونت گاه ها، در این تحقیق از مدل سطح بندی جمعیتی، استفاده و 5 سطح جمعیتی برای بخش سامان در نظر گرفته شده است.
سطح اول (2000+ نفر)؛ در این سطح جمعیتی، دو روستای هوره وشوراب صغیر قرار می گیرند؛ روستای هوره به عنوان مرکز دهستان هوره و روستای شوراب صغیر به عنوان مرکز دهستان سامان و به عنوان روستاهای سطح یک می باشند. این روستاها به جهت شرایط مطلوب طبیعی، اجتماعی و اقتصادی نسبت به سایر روستاها به عنوان قطب جاذب جمعیت ، مطرح شده اند. به دلیل عدم مطلوبیت ساختارهای طبیعی و توپوگرافی ناهموار و کمبود زمین، روستاهای پر جمعیت و سطح یک در این ناحیه اندک می باشد. هر دو روستای شوراب صغیر و هوره به جهت موقعیت عملکردی و خدماتی که دارند به عنوان روستای درجه یک شناخته شده اند. و در فاصله 10 تا 15 کیلومتری شهر سامان قرار دارند. مهمترین عامل استقرار و اهمیت این روستاها رودخانه زاینده رود ودر مرحله بعد عوامل کارکردی این روستاها می باشد.
سطح دوم (1999 – 1000 نفر)؛ در این سطح چهار آبادی سوادجان، چم چنگ، مارکده، گرمدره در نظر گرفته می شوند. روستاهای مارکده، گرمدره، سوادجان مربوط به دهستان هوره و روستای چم چنگ مربوط به دهستان سامان هستند. روستای مارکده و گرمدره ؛ به جهت موقعیت نسبی در نیمه شمالی بخش و در شمال دهستان هوره به ترتیب با فاصله 20 و 16 کیلومتری از شهر سامان ، 13و 15 کیلومتری شهر بن واقع شده است. به لحاظ موقعیت ساختاری روستاهایی کوهپایه ای هستند و با شیبی بیش از 50 درصد در حاشیه زاینده رود واقع شده اند. روستای مارکده بعضی خدمات سطح پایین را به روستاهای اطراف خود مانند قراقوش و گرمدره، صادق آباد ارائه می دهد. روستای سوادجان ؛ در نزدیکی روستای هوره و با فاصله 5 کیلو متری از مرکزبخش واقع شده است مانند دیگر روستاهای این بخش کوهپایه ای است و با شیبی برابر با 10 تا 15 درصدی و در حاشیه زاینده رود شکل گرفته است. این روستا به دلیل نزدیکی به مراکز دهستان و بخش عمده نیازهای خود را از این دو مرکز دریافت می کند. روستای چم چنگ ؛ در محدوده دهستان سامان، در حاشیه رودخانه زاینده رود و با شیبی برابر با 15 تا 30 درصد و فاصله 6 کیلومتری از شهرکرد و 8 کیلومتری از سامان واقع شده است.
سطح سوم (999-500)؛ در این سطح 10 آبادی چم خلیفه، چلوان، چم عالی،چم زین، کاهکش، صادق آباد، قوچان، دشتی، چم کاکا، یاسه چا قرار می گیرند. روستاهای چم خلیفه، چلوان، چم عالی،چم زین و کاهکش در محدوده دهستان سامان، شیبی برابر با 15 تا 30 درصد و در حاشیه روخانه زاینده رود واقع شده اند. این آبادی ها به طور میانگین در فاصله ای برابر با 6 کیلومتر با شهر سامان قرار دارند. روستاهای کاهکش، صادق آباد، قوچان، دشتی، چم کاکا،یاسه چا در محدوده ی دهستان هوره، بطور متوسط درشیب برابر با 50 درصد، در حاشیه زاینده رود و بطور میانگین در فاصله ای برابر با 15 کیلومتر واقع شده اند.
سطح چهارم (499-250)؛در این سطح سه آبادی چم جنگل، ایلبگی، شوراب کبیر در نظر گرفته شده است. هر سه این روستاها در محدوده دهستان سامان واقع شده اند. روستاهای چم جنگل، ایلبگی در شیبی برابر با 30درصد و در حاشیه زاینده رود و در فاصله ای بطور میانگین برابر با 6 کیلومتر از شهر سامان واقع شده اند. روستای شوراب کبیر در شیبی برابر با ا تا 4 درصد و با فاصله از زاینده رود شکل گرفته است. در این روستا واحدهای صنعتی بیشتری فعال است و کشاورزی به طور عمده زراعی است. و فاصله این روستا از شهر سامان 12 کیلومتر است. و عمده خدمات خود را از روستای شوراب صغیر و شهر سامان دریافت می کند.
سطح پنجم: (249- )؛دراین سطح چهار آبادی چم نار، چم خرم، قراقوش، محمدآباد؛ قرار می گیرند.روستاهای چم نار و چم خرم در محدوده دهستان سامان و در حاشیه رودخانه زاینده رود قرار دارند و دارای شیب بین 10تا15 درصد و کوهپایه ای می باشند. روستای محمد آباد شیبی پایین تر از 10 درصد دارد و بصورت جلگه ای می باشد.
در کل الگوی استقرار سکونت گاه های این بخش بصورت خطی و متأثر از رودخانه زاینده رود و در مرحله بعد تحت تأثیر عامل توپوگرافی بوده است که این دو عامل بر موقعیت عملکردی روستاها و پراکنش جمعیتی سکونت گاه ها تأثیر فراوان گذاشته اندو می توان گفت روستاهای نزدیکتر به رودخانه زاینده رود که قابلیت کشاورزی بیشتر دارند و همچنین روستاهای توریستی بیشترین جمعیت را به خود جذب نموده اند .
جدول شماره 4-10- سطح بندی جمعیتی بخش سامان
بخش سامان
نقاط روستایی
تعداد جمعیت
2
2000
4
1999-1000
10
999-500
3
499-250
4
250-
جمع 23

4-2-7-2- سلسله مراتب اداري و سياسي
نخستين گام در تشخيص و ارزيابي از نظام سلسله مراتب سكونت گاه ها، آگاهي از سلسله مراتب مراكز اداري و سياسي منطقه در وضع موجود و در مرحله ی بعد استفاده از امكانات خدماتي ايجاد شده در نقاط مختلف است. براساس تقسيمات سياسي و اداري كشور سلسله مراتب مراكز عمده در شهرستان به ترتيب، از سطح بالا به پائين متشكل از مركز شهرستان ، مراكز بخش و مراكز دهستان است. مطابق اين الگو نقش مراكز دهستان عبارت است از حلقة اتصال بين روستاهاي كوچك و بزرگ با مركز بخش و مراكز بخش حلقة اتصال مراكز دهستان با مركز شهرستان است.بنابراین هر کدام از واحدهای نام برده شده واحدی از تقسیمات کشوری می باشند که دارای مرزهای مشخص جغرافیایی و حدود و ثغور مشخص می باشند.
سلسله مراتب بخش سامان بر اساس تقسيمات سياسي و اداري
اين بخش با جمعیتی در حدود 34486، 2 دهستان ( سامان در قسمت شرقی بخش و هوره در شمال بخش ) را شامل می گردد. و 23 آبادي داراي سكنه و كانون شهري (سامان) را با جمعیتی در حدود 14800 نفر را در بر ميگيرد.

نمودار شماره 4-6- الگوی سلسله مراتب سیاسی- اداری در بخش سامان
بررسی های انجام شده نشانگر آن است که بدلیل استقرار پاره ای از خدمات در مراکز دهستان ارتباطاتی بین روستاهای اقماری و مراکز دهستان به منظور دریافت خدمات وجود دارد، اما از نظر سلسله مراتب اداری، علیرغم اینکه دو دهستان در زیر مجموعه بخش سامان وجود دارد، ولی عملا ارتباطات بین روستاهای دهستان هوره و دهستان سامان با مرکز بخش بصورت پیوسته وجود دارد، این امر تحت تأثیر عوامل ذیل است :
1- عدم استقرار نهادهای اداری در مراکز دهستان: با عنایت به اینکه بر اساس احکام قانونی، اختصاص نهادهای اداری به یک مرکز جمعیتی تابع شرایط خاصی است، لذا مراکز دهستانهای بخش سامان به تبع این امر فاقد نهادهای اداری لازم بوده است.
2- عدم انطباق مرکزیت جغرافیایی و سیاسی : یکی دیگر از عواملی که باعث شده است این مراکز از پویایی لازم برخوردار نبوده و پاسخگوی نیازهای روستاهای تابعه نباشند این است که در حاشیه قرار گرفتن از نظر موقعیت جغرافیایی در حاشیه قرار گرفته اند . به بیان دیگر عدم استقرار مرکزیت دهستان در مرکزیت جغرافیایی مجموعه روستاهای تابعه سبب شده است تا برخلاف استقرار برخی از خدمات در روستاها، ساکنان آنها ترجیح دهند تا به مراکز بخش مراجعه نمایند. که این امر خصوصا در رابطه با دهستان سامان، کاملا مشهود است.
3- استقرار نهادهای اداری در مرکز بخش : هر چند ممکن است برخی از خدمات اداری در مراکز دهستان به مراجعین ارائه گردد، اما بدلیل دستیابی به خدمات متنوع تر و مراکز تصمیم گیری بالاتر، ساکنان روستاهای تابعه دهستان های هوره و شوراب صغیر ترجیح می دهند با پیمودن مسافت بیشتر، به نهادهایی که خدمات سطح بالاتری را ارائه می دهند دسترسی پیدا نمایند، اهمیت این موضوع در حدی است که علیرغم استقرار مرکز بخش سامان در جنوبی ترین نقطه جغرافیایی بخش، روستائیان نواحی شمالی بدلیل عدم استقرار پاره ای از نهادها در مرکز دهستان هوره و همچنین دستیابی به خدمات سطح بالاتر به این نقطه (مرکز بخش) مراجعه نمایند ، ضمن اینکه تعدادی از این روستاها بدلیل دسترسی آسانتر به مرکز بخش بن پاره ای از خدمات خود را از این بخش دریافت می کنند. (طرح ساماندهی روستاهای بخش سامان ؛ 1378 : 153)

4-2-7-3- نظام سلسله مراتبي بر اساس برخورداري هاي موجود
به جهت پراکندگی زیاد روستاها، امکان ارائه خدمات به تمام روستاها مقدور نیست. بنابراین با توجه به ساختار فضایی روستاها، یکسری از روستاها به عنوان سکونت گاه های برتر به دلیل دارا بودن پاره ای از خدمات اهمیت یافته اند . تبیین این نظام سلسله مراتبی و تعیین روابط حوزه ای برای سکونتگاهها، از طریق مدل هایی صورت گرفته است. در این مدل ها سکونت گاه های روستایی به جهت روابط عملکردی اهمیت می یابند. بر اساس پاره ای از خدمات حوزه ای، آبادی های شاخص به ترتیب بهره مندی، در سطوح مختلفی

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد زاینده رود، رشد جمعیت، حوزه نفوذ، جامعه روستایی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد بخش کشاورزی، مطالعات اجتماعی، سلسله مراتبی، تنظیم خانواده