منابع پایان نامه ارشد درمورد سلسله مراتب، توسعه شهر، توسعه شهری، تاکسونومی

دانلود پایان نامه ارشد

تبلور عقايد متنوع است و شهروندي را معنا ميكند. شهر امروزين ، چنين مفهوم مكاني را از دست داده است و بنابراين نه فقط با مفهوم شهروندي سركار ندارد بلكه به علت نبود عرصههاي عمومي در فضايهاي شهري، امكان حقوق شهروند نيز در شهركمرنگ شده است و به سبب از بين رفتن فضاهاي خصوصي و عمومي، ضرورت حضور فضاهاي عمومي در فضاهاي شهري به بوته فراموشي سپرده شده است.(همان؛ 25 – 21)
به اين ترتيب اعتبار انديشه جامعه مدني و چگونگي كيفيت مدني شهرها از دل مشغوليهاي مهم برنامهريزي شهري و شهرسازي است. شهرهاي كوچك در كانون توجهات برنامهريزان شهري و طراحان شهري براي رسيدن به يك جامعه مطلوب و با صرف هزينههاي بسيار كم بوده است . توجه به شهرهاي كوچك در تغيیر نظام اقتدار و شكلگيري نهادها و سازمانهاي جديد مشاركتي و جامعهمدني با تمام ويژگيهاي آن ميتواند فاكتور غير قابل چشم پوشي باشد. زيرا شهرهاي كوچك با توجه به موقعيت و خصوصيات منحصر به فرد خود ميتواند شهر را از حالت صنعتي بي روح كه كلان شهرها با آن روبهرو هستند به مكان آزادي ، شور ، نشاط و با هويت تبديل كند. قابل ذكر است در جامعه ی ايران يكي از راههاي مؤثر براي رسيدن به جامعه مدني در شهرهاي كوچك شوراهاي اسلامي است كه در قانون اساسي جايگاه آن مشخص شده است.

3-2- روشها و تکنیک های رتبه بندی منطقه ای
هر پژوهشی در قالب فرآیند علمی صورت می گیرد. فرایند علمی پژوهش از مراحلی تشکیل شده که به صورت منظم و مرتبط به هم از نظمی منطقی پیروی کرده، هدف خاصی را دنبال می کند. در پژوهش حاضر نیز با توجه به تبیین مسأله ، سؤالات ، اهداف و مبانی نظری؛ جهت تجزیه و تحلیل عوامل و نیروهای تأثیرگذار بر نقش شهرهای کوچک در توسعه فضایی-کالبدی سکونت گاه های پیرامون از روش های کمی و کیفی استفاده شده است که مهمترین تکنیک های مورد استفاده به شرح زیر می باشند ( به صورت مبسوط و کامل در قسمت پیوستها نیز ضمیمه شده است).
3-2-1-قاعده رتبه – اندازه
با تحلیل این قاعده که تبیین کننده رتبه بندی جمعیتی شهرهای یک منطقه است، این نکته استنباط می گردد که شهرهای کوچک در نظام و شبکه شهری منطقه دارای چه موقعیت، اندازه و رتبه جمعیتی می باشند و موقعیت بهینه و مناسب آنها در میان سایر نقاط شهری کدام است.
3-2-2-مدل ضريب ويژگي (OriginalityIndex)
اين مدل به نقش سرويسهاي خدماتي در تعيين مركزيت سكونت گاه ها ميپردازد . براي سنجش نقش و اهميت هر عنصر در يك سيستم منطقهاي ( منظور در اينجا سرويسهاي خدماتي است ) به درجه ی سرويس دهندگي آن عنصر در كل سيستم ، ميتوان توجه نمود . در واقع يك شاخص كمي است كه هماهنگي سرويسهاي خدماتي و رابطه ی آنها را با يكديگر و نيز با كل منطقه و ساير مراكز جمعيتي نشان ميدهد . بنابراين ضريب سرويسدهندگي هر سرويس خدماتي ، با درجه ويژگي آن رابطه مستقيم دارد . ضريب ويژگي در يك رابطه متقابل با كليه سرويسهاي موجود در سيستم است و مشخصات كلي سرويسهاي موجود و درجه سرويس دهندگي آنها را آشكار ميسازد .
3-2-3-مدل ضريب مركزيت ( CentraliyIndex)
اين مدل شاخص بسيار مناسبي در جهت شناخت مركزيت آبادي ها در ارایه ی خدمات ميباشد . اين ضريب همچنين شاخص مناسبي جهت اندازهگيري درجه سرويس دهندگي مراكز و نيز تعيين ضرايب به منظور سنجش مقدار كمي كاركردهاي موجود در نقاط جمعيتي است.(طلامينائي،اصغر؛1353 :86)
در اين مدل با استفاده از ضرايب مختلف سعي ميشود تا معيار هماهنگي جهت سنجش درجه مركزيت خدماتي هر مركز به دست آید . هدف عمده در اين مدل تعيين سلسله مراتب مركزيت در يك منطقه يا فضاي جغرافيايي بدون توجه به مرزهاي سياسي – اداري است.(mayerandHugget.1979 : 10-30)
3-2-4-ضریب کشش پذیری:
این مدل، شاخصی است که به وسیله ی آن می توان درصد جمعیت شهر نشین را در مقابل جمعیت کل منطقه یا کشور برآورد نمود. یعنی در مقابل هریک درصد افزایش جمعیت کل منطقه در یک دوره ی زمانی مشخص، جمعیت شهرهای مورد نظر، چه میزان افزایش یا کاهش دارد . از طریق این روش می توان جمعیت پذیری شهرهای مورد نظر را نیز پیدا کرد.
3-2-5-روش ضریب مکانی
یکی از معروف ترین نظریه های رشد اقتصاد پایه است که تأکید خاصی بر تفکیک فعالیت های اقتصادی منطقه دارد. با استفاده از این مدل می توان به بررسی فعالیتهای پایه و تعیین میزان خود اتکایی شهرهای مورد مطالعه در ارتباط با منطقه پرداخت.
3-2-6-روش میزان سنج نهادی گاتمن
در یک سلسله مراتب کامل سکونت گاهی، هر سکونت گاه باید تمامی عملکردها و خدمات سکونت گاه های رتبه پایین تر از خود را دارا باشد اما انتظار نمی رود که عملکردهای آن دارای مرتبه بالاتر را نیز داشته باشد . این روش، امکان تحلیل شکافهای خدماتی- کارکردی را در یک ناحیه خاص و میان سکونتگاههای آن فراهم می آورد. و بدین ترتیب می توان به میزان تأثیرات شهر کوچک در حوزه نفوذ روستایی آن پی برد.
3-2-7-تحلیل شاخص های توسعه شهری
یکی از راههای شناسایی و تحلیل میزان توسعه یافتگی و توانمندی کانون های شهری در زمینه ارائه ی منافع توسعه به منطقه و ناحیه ، محاسبه و تعیین مقادیر هر یک از شاخص های توسعه است همچنین با تعیین و بررسی مجموعۀ شاخص های توسعه ، میتوان به نقصان ها و تنگناهای توسعه پی برد و امکان تصمیمگیری و برنامهریزی سنجیده را برای برنامهریزان محلی و منطقه ای فراهم آورد . برای تحلیل شاخص های توسعه شهری استان ، ابتدا اندازه ی شاخص های توسعه را برای هر یک از شهرهای مورد مطالعه خود استخراج نمودیم و سپس با استفاده از روش «تاکسونومی عددی» به تعیین مراتب توسعهیافتگی شهرهای مورد نظر،از طریق مقایسه با سایر شهرهای منطقه اقدام نمودیم. در روش تاکسونومی عددیD_i ( درجه توسعه منطقه i ̇) بین صفر و یک است و هر چقدر این مقدار به صفر نزدیکتر باشد ، بیانگر توسعه یافتگی نسبی و هر چقدر به یک نزدیکتر باشد، نشان دهنده ی عقب ماندگی نسبی سکونت گاه مورد مطالعه است .

3-3- تجربیات جهانی
كشورهاي زيادي در سياستگذاري هاي منطقهاي و برنامههاي توسعه، شهرهاي كوچك را به عنوان بخشي از راهحل هاي فضايي انتخاب كردهاند. بديهي است كه با توجه به ساختار اقتصادي و اجتماعي و ارزشهاي حاكم بر اين كشورها موضوع شهرهاي كوچك نيز منطبق بر شرايط خاص اين كشورها ظاهر ميشود.در اينجا به چند نمونه از كشورهایي كه داراي شرايط خاص جمعيتي و اقتصادي هستند ، اشاره ميشود و پرداختن به همه كشورهايي كه در اين زمينه تجربياتي دارند از حوصله اين پژوهش خارج است.
3-3- 1-چين
يكي از سياستهاي كه پس از انقلاب چين براي تضمين تعادلهاي محيطي برگزيده شد ، سياست « قطبهاي توسعه » بود كه از نظر ميزان انتشار توسعه به سطوح پايينتر نظام سلسله مراتب شهرها ناموفق ارزيابي شده است .در مقابل آن ، به همراه نوعي تغيیر در دوران « جهش بزرگ » ايده « قطب هاي توسعه » با سياست هاي ديگري جايگزين شد . كمك به برپايي صنايع كوچك در شهرها ، صنعتي كردن روستاها ، نوسازي و مدرنيزه كردن كشاورزي، روح بخشيدن به شهرهاي كوچك با القای صنايع سبك، از جمله اين فعاليتها بود . ( امكچي ؛1383 : 111)
اين كشور از معدود كشورهايي است كه شرايط جمعيتي آن مقتضيات خاصي براي سياستگذاري هاي منطقهاي به وجود آورده است و شهرهاي كوچك از الويت هاي مهم سياستگذاري هاي فضايي در اين كشور محسوب ميشود. طبقهبندي شهرها در چين با آنچه كه در شهرهاي رو به رشد رايج است متفاوت ميباشد كه آن هم به دليل سرزمين پهناور و جمعيت زياد آن است. در اين كشور شهرهاي متوسط بين 200 تا 500 هزار نفر و شهرهاي كوچك با جمعيت كمتر از 100 هزار نفر ميباشند . شهرهاي كوچك خود به سه گروه ، « شهرك هاي روستايي و معدني » ، « شهرك هاي اقماري پيرامون شهرهاي بزرگ » و « شهرك هاي روستايي » تقسیم میشوند.
اهداف توسعه و توجه به شهرهاي كوچك در كشور چين عبارت است از:
توزيع منطقي نيروهاي توليدي و مهار گسترش شهرهاي بزرگ .
پذيرش و جذب كارگران اضافي از طريق انتقال تدريجي جمعيت از فعاليت هاي كشاورزي به غير كشاورزي .
ايجاد كننده تعاون اقتصادي بين شهر و روستا و همچنين بين كارگران و دهقانان .
ظهور جنبش مترقي در سطوح بهداشت ، آموزش و فرهنگ در حوزه هاي روستايي . (UNCRD1983 : 13 )
طبق نظر« تري ديب بانرجي» كه مقالهاي در مورد نقش شهرهاي كوچك چين نوشته است، استراتژي چين در مورد توسعه شهرهاي كوچك عبارت است از: «روند تكاملي از آزمون سياستهاي متفاوت و ارزيابي آنها » ، اين روند چندين عامل وابسته ديگري را نيز در بر گرفته است؛
1- الزام به توسعه بدون قرباني كردن قابليت توليد كشاورزي 2- سرمايهگذاري سنگين در ترابري و تاسيسات زيربنايي توليد نيرو 3- تاكيد زياد بر صنعتي كردن مناطق روستايي 4- نوسازي كشاورزي و يكپارچهگي صنايع كوچك 5- اعمال سياستهاي جمعيتي نيرومند . ( ماتور ؛ 1362 : 25 )
3-3- 2-فیلیپین
توجه به شهرهاي كوچك در فیليپين، عملاً در سال 1970 با اتخاذ سياستهايی چون دادن سهمي بيشتر از اعتبارات ملي براي تامين زيرساخت هاي شهري ، ايجاد انگيزههاي مالياتي و ترغيب به برپايي صنايع كوچك، خود را نشان داد. برپايي مؤسسات كوچك اقتصادي و صنايع در شهرهاي كوچك به دليل اينكه اين گونه موسسات بدون بهرهجستن از امتيازات تجمع و « اقتصاد مقياس » در شهرهاي بزرگ ميتوانند موفق باشند، زمينه علمي پيدا كرد.گرايش دولت به ايجاد زيرساختهاي نه چندان پرهزينه در شهرهاي كوچك اين گروه از شهرها را براي سرمايهگذاري، مطلوبتر از پيش كرد. ارائه ی خدمات تخصصي و وام هاي مورد نياز از سوي وزارتخانههاي ذيربط به صنايع، در شهرهاي كوچك و متوسط از جمله اين سياست ها بود.از نظر مسئولان فيليپيني اگر سياستهاي مربوط به شهرهاي كوچك و متوسط به خوبي طراحي و عملي شوند ميتوان به شكوفايي اين گونه شهرها اميدوار بود و آن را عاملي در خدمت توسعه منطقهاي و صنعتي شدن روستاها بر شمرد همچنين شايد اين دوران را بايد مناسبترين زمان براي اتخاذ سياست هايي در جهت تقويت شهرهای کوچک و متوسط دانست. زيرا سياست جايگزيني واردات در حال تعضيف بوده و « عدم صرفه هاي اقتصادي مقياس » در حوزه هاي ابر شهري مانيل و ساير شهرهاي بزرگ درحال رشد بود . ( امكچي؛ 1383 : 97 )
3-3- 3-ژاپن
مطالعاتي كه در بخشهاي مختلف ژاپن انجام گرفته نشان ميدهد كه بين ساكنان شهري و روستايي ژاپن ، شكاف و فاصله عميق فكري و روحي وجود ندارد . تسهيلات و امكانات همگاني ( نظير سالن اجتماعات شهري ، مدارس ابتدايي ، مهد كودك و مراكز بهداشتي – درماني و غيره ) به سرعت به بخش هاي كوچك شهري و روستاها انتقال يافته است . تسهيلات اقتصادي نظير سوپر ماركتهاي كوچك در اين نقاط گسترش يافتهاند . سرمايهگذاري هاي انجام گرفته در اين شهرها و روستا- شهرها ، آنها را به نقاط مساعد و راحتي براي سكونت دائم و زيست جمعيت اين كشور تبديل كرده است . شرايط كيفي مطلوب فراهم آمده در اين شهرها ، وجود فرصتهاي اشتغال براي جوانان و داشتن مكان هاي تفريح ، سرگرمي و گذراندن اوقات فراغت و … از مهمترين دلايل اشتياق ساكنان شهرهاي كوچك ژاپن به ماندن و تقويت بيشتر شهر است . بنابراين از نظر نمونههاي مورد سوال و پژوهش در ژاپن ، مهمترين نقش شهرهاي كوچك عبارت است از :
الف- قابل دسترسي كردن خدمات و تسهيلات مورد نياز ساكنان و ناحيه ی تحت نفوذ آن .
ب- ارائه فرصتهاي شغلي بهتر در داخل خود شهر و يا تجهيز آن به سيستم پيشرفته حمل و نقل به طوري كه افراد فقط براي كار شغلي خود به شهر بزرگ مسافرت كنند و بعد از اتمام كار ، عصرها به خانه برگردند .البته جاي ترديد است كه در آيندهاي نزديك ، شهرهاي كوچك ژاپن قادر به توسعه بيشتر و تطابق با سيستم شهرهاي بزرگ آن باشند . هر چند اگر حكومت هاي ملي و محلي تضمين كنند كه كاركردهاي ذكر شده توسعه يابد و در حفظ استانداردهاي موجود زيست ساكنان در همان سطح زيست شهرهاي بزرگ تلاش نمايند ، امكان علاقمندي بيشتر و جذابيت شهرهاي كوچك و در نهايت توسعه متوازنتر مناطق در ژاپن، فزوني ميگيرد.(فني ؛ 1382 : 36

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد توسعه شهر، توسعه منطقه، روابط شهر و روستا، منابع محدود Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد توسعه روستا، توسعه منطقه، حمل و نقل، چهارمحال و بختیاری