منابع پایان نامه ارشد درمورد سازمان فضایی، شبکه شهری، چهارمحال و بختیاری، حوزه نفوذ

دانلود پایان نامه ارشد

فعاليت (43.69) دارند سپس خدمات (41.73) و در نهايت كشاورزي (14.68) درصد كمتري نسبت به ساير بخشها دارد . بر اساس جدول اشتغال بخشهاي سهگانه ملاحظه ميگردد كه شهرهاي هفشجان، سورشجان، فرادنبه، بلداجی، بروجن، لردگان، جونقان و بابا حیدر از نظر اشتغال صنعتي دارای درصد بالایی در استان هستند. این درحالي است كه شهرهاي اردل ، ناغان، سامان، بن، شهرکرد به لحاظ اشتغال صنعتی در آخرين مراتب قرار دارند. درصد بالای اشتغال صنعتی دال بر صنعتی بودن شهرها و تمرکز واحدهای عمده صنعتی در آنها نیست بلکه قسمت اعظم شاغلین این بخش، در صنایع دستی و بخصوص در صنعت ساختمان و ساخت و ساز مشغول فعالیت هستند . شهرکرد به دلیل مرکزیت سیاسی- اداری در سطح استان و شهرهای سامان، بنبخاطر موقعیت طبیعی و گردشگری که دارند بیشتر به ارائه خدمات به توریست ها می پردازند و نقش خدماتی دارند . شهرهای فرخشهر، شلمزار، کیان، ناغان، به دلیل موقعیت بین راهی و شهرهای بروجن، لردگان، فارسان و اردل به دلیل مرکزیت اداری- سیاسی در سطح شهرستانهای خود و به دلیل داشتن حوزه نفوذ وسیع روستایی دارای نقش غالب خدماتی هستند و سایر شهرهای استان نیز چند نقشی می باشند.
نكته قابل تأمل در بررسي ساختار كاركردي شبكه شهري استان فاصله زياد شهرکرد با ساير كانونهاي شهري از جنبه هاي ثقل نيرومند اقتصاد و فاصله نسبتاً زیاد آن با ساير شهرها از نظر جمعيتي است. براي روشنشدن حساسيت موضوع كافيست اشاره نمود كه شهر شهرکرد با 131612 نفر جمعيت 15.34 درصد از كل جمعيت استان و 29.75 درصد از جمعيت شهري را به تنهايي در خود جاي داده است. در اين راستا شكاف عميقي بين ساير كانون هاي هم از نظر عملكرد توليدي و هم از نظر جمعيتي با شهر ايجاد شده است. مادامي كه براي كاهش اين فاصله از طريق برنامههاي مناسب و سنجيده، اقدامي صورت نگيرد خطر قطبي شدن گسست بيشتري در شبكه شهري استان ايجاد خواهد كرد و در زمينههاي توليدي هيچ نقش و عملكردي براي ساير شهرها به خصوص شهرهاي كوچك نميتوان تصور كرد .

4-1-7- تحليل قاعده رتبه – اندازه در استان چهار محال و بختیاری
در اين تحليل ضمن بررسي سلسله مراتب اندازه شهرهاي استان، توزيع لگاريتمي شهرهاي استان نيز انجام خواهد گرفت. ديدگاه تئوريك قاعده رتبه– اندازه در يك شهر نحوة توزيع و اندازه شهر را از نظر تعادل و عدم تعادل تحليل ميكند. قاعده رتبه– اندازه به اين صورت است كه جمعيت دومين شهر يك منطقه 2/1شهر اول، سومين شهر منطقه 3/1 جمعيت شهر اول و شهر Nام، N/1 جمعيت شهر اول باشد. اين مدل هرچند قابل تعميم به تمام مناطق نيست و ايرادهاي جدي نيز به آن وارد است. ولي در نماي كلي استقرار شهرها و جايگاه آنها از نظر متعادل و يا نامتعادل بودن و رتبه آنها در شبكه شهري را مشخص ميكند و در نهايت سطوحي از سلسله مراتب شهري را به صورت تئوريك تعيین ميكند. مطابق قانون تئوريك اين مدل، در يك حالت قاعدهمند كامل ( تعادل در نسبت رتبه واندازه) q مساوي يك خواهد بود. حال اگر «q» بزرگتر از يك شد نشان دهندة سلطه متروپلي بر نظام شهري است و جايي كه«q» كوچكتر از « يك» گردد غلبه و حجم بالاي شهرهاي مياني و متوسط را نشان ميدهد و در صورتي كه «q» مساوي «صفر » باشد آنگاه تمامي شهرها ، به يك اندازه خواهند بود.
بر اساس مطالعات صورت گرفته، شبکه ی شهری استان چهار محال و بختیاری در دو دوره 1365و 1385 به لحاظ نسبت رتبه اندازه و تغییرات جایگاه شهر ها از لحاظ جمعیتی طی 20 سال یعنی از سال 1365 تا سال 1385 مطابق شرح این جدول می باشد.جدول شماره (5-4) نظام حاکم بر شبکه شهری استان به لحاظ رتبه اندازه در سال 1365 را نشان می دهد. همانگونه كه از جدول استنباط ميگردد كه مقدار«q» در تمامي شهرهاي منطقه برابر با 1 و یا کمتر از 1 بوده كه ميتوان دريافت: غلبه و حجم بالای شهرهای میانی و متوسط در نسبت رتبه – اندازه شبكه شهري وجود دارد.
با توجه به جدول (4- 6) مشاهده میشودکه در سال 1385 نیزشبکه شهری استان به صورت نسبتامتعادل ومتوازن می باشدوغلبه باشهرهای کوچک ومیانی است .

Q
LOGPr
تعدادجمعيت
R
نامشهر

4.87
75080
1
شهرکرد
0.99
4.57
34231
2
بروجن
0.99
4.39
20441
3
فرخشهر
0.99
4.27
14983
4
فارسان
0.99
4.17
8331
5
لردگان
0.99
4.09
12233
6
جونقان
0.99
4.03
17087
7
هفشجان
0.99
3.97
12012
8
سامان
0.99
3.92
10866
9
فرادنبه
1
3.87
10098
10
بن
0.99
3.83
8819
11
باباحیدر
0.99
3.79
9723
12
بلداجی
0.99
3.76
9012
13
سورشجان
0.99
3.72
8800
14
کیان
0.99
3.69
4331
15
اردل
1
3.67
5499
16
شلمزار
1
3.64
5849
17
گهرو
1
3.62
4602
18
سفیددشت
0.99
3.59
4265
19
گندمان
0.99
3.57
4987
20
طاقانک
0.99
3.55
4373
21
ناغان
0.99
3.53
3766
22
نافچ
جدول 4-5- توزيع لگاريتمي شهرهاي استان چهارمحال وبختیاری 1365

Q
LOGPr
تعدادجمعيت
R
نام شهر

5.11
131612
1
شهرکرد
0.99
4.81
49969
2
بروجن
0.99
4.64
29499
3
فرخشهر
0.99
4.51
26842
4
فارسان
0.99
4.42
23673
5
لردگان
0.99
4.34
14810
6
جونقان
0.99
4.27
20049
7
هفشجان
0.99
4.21
14800
8
سامان
0.99
4.16
12703
9
فرادنبه
1
4.11
11838
10
بن
0.99
4.07
10966
11
باباحیدر
0.99
4.04
10978
12
بلداجی
0.99
4
11146
13
سورشجان
0.99
3.97
10925
14
کیان
0.99
3.94
8707
15
اردل
1
3.91
7096
16
شلمزار
1
3.88
6097
17
گهرو
1
3.86
5880
18
سفیددشت
0.99
3.84
5847
19
گندمان
0.99
3.81
5504
20
طاقانک
0.99
3.79
5084
21
ناغان
0.99
3.77
3814
22
نافچ

جدول 4-6 – توزیع لگاریتمی شهرهای استان چهارمحال و بختیاری 1385

نمودار4-2- مدل رتبه– اندازه در استان چهارمحال و بختیاری
چنانچه ملاحظه می شود ، تغییرات عمده ای را در رتبه اندازه شهرهای استان در طی 20 سال را شاهد نبوده ایم بجز دو مورد شهر لردگان که از رده 14 در سال 1365 به رده 5 و شهر اردل که از رده 21 در سال 1365 به رده 15 در سال 1385 ارتقاء یافته اند. شهر سامان نیز در سال 1385 نسبت به سال 1365 یک پله سقوط داشته است. سایر شهرها نیز هر کدام با یک یا دو پله سقوط و یا صعود تغییرات چشمگیری نداشته اند .
از مهمترین دلایلی که می توان برای افزایش جمعیت شهرهای لردگان و اردل بر شمرد این است که : افزایش طبیعی جمعیت و نبود امکانات بهداشتی و برنامه های تنظیم خانواده، ضعف فرهنگی، مرکزیت سیاسی، اداری و اقتصادی این شهرها در سطح شهرستان و بالطبع ضعف امکانات و خدمات در روستاهای حوزه نفوذ شهر و مهاجرت به شهر را می توان نام برد.در نهایت آنچه از این دو نمودار استنباط می شود این است که شهرهای استان به جز دو مورد بالا، به تناسب اندازه جمعیتی جایگاه خود را در شبکه شهری تثبیت کرده اند و در آینده نیز تغییرات اساسی در اندازه و رتبه خود نخواهند داشت. به علت اینکه در طی 20 سال 3 نوع شرایط اقتصادی– اجتماعی متفاوت( برنامه های قبل از انقلاب- جنگ – دوران بازسازی) را تجربه کرده اند و این در حالی است که تغییرات این سه دوره در اندازه و رتبه شهرها چندان چشمگیر نبوده است.

نمودار شماره 4-3- رشد جمعیت و تغییرات رتبه– اندازه سکونتگاههای شهری منطقه چهارمحال وبختیاری( 1385-1365)

4-2- شناخت و تحلیل سازمان فضایی بخش سامان

در صفحات گذشته، نظام شبكه شهري استان چهارمحال و بختیاری بررسي شد كه هدف عمده آن شناخت ساختار نظام شهري استان و مقايسه كانونهاي شهري و تعيين جايگاه شهرها با توجه به اندازة جمعيتي آنها، به ويژه بررسي جايگاه شهرهاي كوچك از جمله شهر سامان در شبكه شهري استان بوده است. این پژوهش در واقع يك بررسي كلان و فرامنطقهاي بوده كه براي شناخت نقش شهر در چنين نظامي لازم و ضروري است. در اين مرحله از پژوهش سعي شده تا درحد امكان ویژگی های کلی محدوده مطالعاتی تشریح شود و در ادامه به صورت دقيق سازمان فضايي بخش سامان مورد مطالعه و بررسي قرارگيرد تا مناسبات و نحوة ساماندهي فضايي درون منطقهاي سكونت گاهها مشخص شود و به دنبال آن از مطالعات فرامنطقهاي(در سطح استان) ودرون منطقه ای(در سطح بخش) بسترهاي مناسبي جهت ارائه نقش مطلوب شهر سامان در توسعه منطقهاي شناسايي گردد و نهايتاً با تشخيص نقاط ضعف و امكانات و قابليتهاي موجود در اين زمينه راهكارهاي لازم براي ساماندهي فضايي ارائه گردد.
هنگامی که از فضا سخن می گوییم تنها فضای کالبدی( فیزیکی ) که ملموس است و مترادف مکان می باشد مقصود نیست. بلکه فضایی است که به سبب دخالت انسان پیوسته در حال تغییر و تحول است و تنها در رابطه با انسان و جامعه معنا دارد و ادراک انسان معنا و ارزش ویژه ای به فضا می دهد. بنابراین فضا محصول مشترک طبیعت و انسان است که در حال تغییر وتحول دائم است. در این تعریف انسان، فعالیت و محیط عناصر تشکیل دهنده فضا می باشند. در واقع رابطه انسان، محیط زندگی و عملکردهای او، شکل دهنده سازمان فضایی است . به بیان دیگر سازمان فضایی، مثلثی است که اضلاع آن را انسان، محیط و عملکرد(فعالیتهای) او شکل می دهند. به بیان دیگر، ترتيب سازمان يافتة مجموعهاي از فعاليتها در فضا و مجموع گرهگاهها ، فعاليت هاي مرتبط با آن و كنش متقابل از طريق شبكههاي اتصال را سازمان فضايي مينامند. اجزای تشكيل دهندة فضايي جغرافيايي و ساخت و سازمان حاصل عملكرد و كنش متقابل آنها ضروتاً بخشي از نظام گسترده فضا هستند كه در قالب مفاهيمي چون « مجموعه ها »و« كنش متقابل »،« حوزه نفوذ »،« نظام سلسله مراتبي» ،«جريانها و شبكهها» و مفاهيم ديگر قابل بررسي هستند. باتوجه به اين تعاريف سازمان فضايي سكونت گاه هاي بخش سامان درحد امكان تشریح و تحليل ميگردد:
4-2-1- موقعيت جغرافيايی بخش سامان
بخش سامان شهرستان شهرکرد با مساحت 493.3 کیلو متر مربع دارای دو دهستان به نامهای «سامان» با مرکزیت روستای شوراب صغیر و دهستان «هوره» با مرکزیت روستای هوره می باشد. این بخش به لحاظ موقعیت جغراقیایی از شمال و غرب به استان اصفهان، از جنوب به بخش مرکزی شهرکرد و از شرق به بخش «بن» ختم می شود. ارتفاع متوسط بخش 2066 متر است. (طرح ساماندهی روستاهای بخش سامان ؛ 1378 : 4 ).
4-2-2- ویژگیهای اقلیمی
دما: سردترین ماه سال دی و گرم ترین تیرماه است. متوسط دمای سالیانه 13.56 درجه سانتی گراد است. متوسط حداقل در سردترین ماه سال(دی ماه) 5.8- درجه سانتی گراد و متوسط گرمترین ماه سال (تیرماه ) 34.5 درجه سانتی گراد بوده است.
رطوبت نسبی : میزان رطوبت نسبی این بخش 49 درصد است که مرطوب ترین ماه دی و خشک ترین ماه تیر و مرداد است.
بارندگی: متوسط بارش سالیانه 337.9 میلیمتر است که پر باران ترین ماه آذرماه با 62.5 میلیمتر و کم باران ترین شهریور با 30 میلیمتر بارش است.
یخبندان: متوسط تعداد روزهای یخبندان در شهرستان شهرکرد 107 روز است که بیشترین روزهای یخبندان در دی ماه با 28 روز مشاهده می شود. (طرح جامع سامان مطالعات حوزه فراگیر ؛ 1388 : 47 )
4-2-3- مطالعات جمعیتی- اجتماعی
4-2-3-1- تعداد جمعیت
مقایسه جمعیت دو دهستان سامان و هوره در سرشماری های مختلف نشان می دهد که در سال 1345 این دو دهستان جمعا 8633 نفر داشته که این نسبت در سال 1375 به 18717 نفر افزایش یافته است.

اما در سال 1376 دهستان سامان و هوره از بخش مرکزی جدا شده و به صورت یک بخش با مرکزیت شهر سامان در آمده است. بر اساس اطلاعات سال 1385 جمعیت دهستان سامان و هوره به ترتیب برابر با 9401 و 10285 نفر بوده است . (طرح ساماندهی روستاهای بخش سامان ؛ 1378 : 33 )

جدول شماره 4-7- تغییرات جمعیت بخش سامان در سرشماریهای مختلف از سال( 1385- 1345)
 
1345
1355
1365
1375
1385
دهستان سامان
3677
4710
7731
8822
9401
دهستان

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد رشد جمعیت، چهارمحال و بختیاری، نقاط شهری، سلسله مراتب Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد زاینده رود، رشد جمعیت، حوزه نفوذ، جامعه روستایی