منابع پایان نامه ارشد درمورد ساختار سازمانی، واگذاری امور، عوامل بیرونی، عملکرد کارکنان

دانلود پایان نامه ارشد

اعتقادی به برنامه ریزی به مفهوم دولتی، متمرکز یا تکنوکرات ندارد و آنرا درحیطه نفوذ تخصصی گروهی خاص، نمیبیند(اصنافی، سیدمحمدرضا؛ 1388). عليرغم چنين ديدگاههايي برنامه ريزي بطورگسترده توسط شركتها، دولتها و سازمانهاي بين مللي بكارميرود و بنابراين براي درك و قضاوت درين باره نياز به بررسي دقيقتر تعاريف پيرامون برنامه ريزي، انواع برنامه ريزيها و خاستگاههاي مختلف آنها وجود دارد.
ابتدا باید توجه کرد که در تعریف برنامه ریزی در متون مدیریتی، گاهی دو واژه برنامه نویسی20و برنامه ریزی21را بجای یکدیگر بکارمیبرند درحالیکه برنامه نویسی، به نوعی برنامه ریزی جزئی تر دلالت دارد. سیریل هودسن22، تعریف نسبتاً جامعی از برنامه ریزی ارائه میکند. وی، برنامه ریزی را ارائه طریق برای عملیات آینده همراه با نتایج معین با هزینه مشخص و دوره زمانی معلوم میداند(دفتر تحقيقات كاربردي معاونت طرح و برنامه و بودجه ناجا، 1385). اساسی ترین وظیفه در بين وظايف مديريت، برنامه ريزي است که مانند پلي زمان حال را به آينده مرتبط ميسازد. بعبارت ديگر برنامه‌ريزي ميان جايي که هستيم با جايي که مي‌خواهيم به آن برويم پلي ميسازد و موجب ميشود تا آنچه را که در غير آن حالت شکل نميگيرد، پديد آيد(احمدي خراساني، مهدي يار؛ 1387 و وردی نژاد، فریدون؛مرآتي، عاطفه؛ 1389). چون همه سازمانها بدنبال آنند که منابع محدود خود را براي رفع نيازهاي متنوع و رو به افزايش خود صرف کنند و درين راه با پوپايي محيط، تلاطم‌ آن و عدم اطمينان ناشي از تغييرات محيطي مواجهند، برضرورت انکارناپذير برنامه ريزي ‌افزوده ميشود. پيتردراکر23معتقد است که اثربخشي(انجام کارهاي درست) و کارآيي(درست انجام دادن کارها) متفاوتند و هر دو درمراحل انتخاب و چگونگي تحقق اهداف توأماً مطرح ميباشند. به بيان ديگر، برنامه ريزي، روش نظام مند و عقلايي بررسي آينده است تا معين شود چه کاري را ميتوان براي نيل به آينده اي مطلوب انجام داد و چگونه ميتوان از آينده نامطلوب اجتناب کرد. براساس اين تعريف، هنگاميکه افراد درانتظار آينده اند و درگير برنامه ريزي ميشوند چگونگي آينده مطلوب را تعيين ميکنند و با استفاده از روش نظام مند تلاش ميکنند تا موفقيت آينده موردنظرشان را تضمين کنند. بنابراين همانطوركه برخي اشاره كرده اند، برنامه ريزي نوعي تجربه مشترک انساني است. ايران نژاد پاريزي و ساسان گهر(1375) اشاره ميكنند كه بطورکلي، برنامه ريزي به آن دسته از اقداماتي اطلاق ميشود که مشتمل بر پيش بيني اهداف و اقدامات لازم براي رويارويي با تغييرات و مواجه شدن با عوامل نامطمئن، از طريق تنظيم عمليات آينده است و هدف اساسي برنامه ريزي، تقليل ميزان قبول خطر نسبت به اتفاقات احتمالي و اتخاذ تدابيري هماهنگ براي دستيابي به موفقيتهاي سازماني است. طوسي(1372) نيز درتبيين برنامه ريزي اشاره ميكند كه برنامه ها، مجموعه اهداف، خط مشيها، روشهاي انجام کار، دستورها، کارهاي ويژه، گامهايي که بايد برداشته شود، منابعي که بايد بکار بسته شود و ديگر عناصر لازم براي اجراي يک کنش شناخته شده و معلومند كه اغلب با بودجه و اعتبار پشتيباني ميشوند. استونر24(1998)، برنامه ريزي را انتخاب اهداف درست و سپس انتخاب مسير و وسيله يا روش مناسب براي تأمين اين هدفها ميداند. برخي صاحبنظران، برنامه ريزي را فرآيندي میدانند که سازمان در قالب آن، همه فعاليتها و تلاشهاي خود، وضعيت مورد انتظار، راه رسيدن بدان و چگونگي طي مسير را دريکديگر ترکيب و ادغام ميکند. ابراهيمي نژاد(1368) نيز برنامه ريزي را ترسيم شمايي از گذشته براي تصميم گيري در زمان حال بمنظور انجام آنچه که در آينده بايد صورت گيرد و يا تصميم گيري در زمان حال براي آنچه که در آينده انجام خواهد شد و کسي که بايد آن را انجام دهد، ميداند. ايران نژاد پاريزي و ساسان گهر(1375) اشاره ميكنند كه در تعاريف ارائه شده از برنامه ريزي بوسيله پژوهشگران مختلف، سه ويژگي عمده به چشم مي خورد که بدانها اشاره میشود: برنامه ريزي ماهيتاً با پيش بيني همراه است و اصولاً پيش از اينکه عملي انجام شود، بايد نوع کار و چگونگي انجام آن را معلوم کرد، برنامه ريزي يک نظام تصميم گيري است که فرآيند اتخاذ تصميم نسبت به آنچه بايد در آينده انجام شود و نيز تنظيم طرحهاي اجرايي براي دستيابي به هدفها را دربرميگيرد، برنامه ريزي بر نتايج مطلوبي تأکيد دارد که در آينده بدست مي آيد. بعبارت ديگر، برنامه ريزي وسيله اي براي حصول اطمينان نسبت به تأمين اهداف عمده سازماني در زمان موردنظر ميباشد. طبیبی و ملکی(1384)، اشاره میکنند که برنامه ریزی، برای تحقق اهداف ششگانه(شامل: تغییر محیط، تعیین مسیر، کاهش تاثیر تغییرات، افزایش اثربخشی و کارآیی، کاهش ضایعات و زوائد و تدوین استانداردهایی برای تسهیل کنترل) انجام میشود(وردی نژاد، فریدون؛مرآتي، عاطفه؛ 1389).
دیدگاههای مختلفی درباره فرآیند برنامه ریزی متداولند که به برخی از آنها اشاره میشود: برنامه ریزی از داخل به خارج(تمرکز بر کارهایی که سازمان در حال حاضر انجام میدهد و تلاش برای انجام آنها به بهترین نحو. برنامه‌ریزی بدین شیوه تغییرات عمده‌ای در سازمان ایجاد نمیکند، ولی‌ میتواند برای استفاده بهینه از منابع مفید و موثر باشد)، برنامه ریزی از خارج به داخل(ابتدا محیط خارجی بررسی و تحلیل میشود و برای استفاده از فرصتها و به حداقل رساندن مسائل ناشی از آن برنامه‌ریزی میشود. هنگامی مفید است که سازمان بخواهد کاری منحصربفرد انجام دهد و هدف این برنامه‌ریزی یافتن فرصتهای محیطی و استفاده بهینه از آنهاست)، برنامه‌ریزی از بالا به پایین(ابتدا مدیر مالی هدفهای کلان را تعیین میکند و این امکان را برای مدیران سطوح دیگر فراهم می‌آورد تا در چارچوب هدفهای کلان، برنامه خود را تدوین کنند)، برنامه‌ریزی از پایین به بالا(با تدوین برنامه‌هایی شروع میشود که در سطوح عملیاتی شکل می گیرند، بدون آنکه به محدودیتهای کلی سازمان توجه شود آنگاه این برنامه‌ها از طریق سلسله مراتب به بالاترین سطح مدیریت ارائه می‌گردد)(دفتر تحقيقات كاربردي معاونت طرح و برنامه و بودجه ناجا، 1385)، برنامه ریزی بر مبنای هدف25 (براي ترکيب اهداف فردي و سازماني اعمال ميشود تا با مشارکت توأم رئيس و مرئوس در تبديل اهداف کلي به اهداف فردي، تأثير مثبتي بر عملکرد کارکنان داشته باشد31)، برنامه ریزی بر مبنای استثناء(عبارتست از تعیین هدف، تخصیص منابع و تعیین شاخصهای عملیاتی و واگذاری امور به ابتکارعمل مسئولان واحدها. مدیریت عالی سازمان، تنها هنگامیکه انحرافات عملکرد واحدی از برنامه پیش بینی شده، از حد معینی تجاوز کند در امور آن واحد دخالت خواهد کرد. ابزارهای اساسی و متداول در این روش عبارتند از: بودجه هزینه‌های استاندارد و حسابداری مدیریت یا حسابداری مراکز مسئولیت(مراکز هزینه، درآمد، سرمایه‌گذاری))، برنامه ریزی اضطراری(عبارتست از پیش بینی و معین ساختن عکس‌العملها و پاسخ مناسب به حوادث یا شرایط جدیدی که در اوضاع و احوال سازمان ممکن است اتفاق بیفتد)، برنامه ریزی اقتضایی(شناسایی گزینه‌های گوناگون قابل اجرا و درصورتیکه اعتبار برنامه اصلی بدلیل تغییرات محیطی، بیش ازحد کاهش یابد، یکی از آن گزینه‌ها قابل اجرا خواهند بود. برنامه‌ریزی مبتنی بر اندیشیدن پیش از عمل است، ولی هر چه محیط برنامه‌ریزی نامطمئن‌تر باشد، احتمال نامناسب بودن مفروضات آغازین با پیش‌بینیها و حتی مقاصد اولیه، افزایش می‌یابد. درچنین محیطهایی بطورمستمر مسائل و رخدادهای غیرمنتظره رخ میدهند و درنتیجه، تغییر در برنامه‌ریزی را ضروری می‌سازند، بنابراین بهتر است که همواره درموقع برنامه‌ریزیها، پیش‌بینی شود که اگر کارها آنگونه که انتظار می رود، پیش نرفت، چه تغییراتی در برنامه‌ها ایجاد شود یا کدام برنامه‌های جایگزین آماده شوند تا مدیر با مشکل مواجه نشود. بعبارت دیگر هنگامیکه بحرانی درنقاط پیش بینی شده بروز کند که حاکی از بی اعتباری برنامه باشد، با استفاده از برنامه ریزی اقتضایی امکان اقدام سریع فراهم میشود)(دفتر تحقيقات كاربردي معاونت طرح و برنامه و بودجه ناجا، 1385).
برنامه ريزيها را میتوان به طرق مختلف، تقسیم بندی نمود. از يك نظر، برنامه هاي سازمان معمولاً به دو قسمت تقسيم ميشوند: برنامه هاي جاري(شامل: سياستها(كه درواقع فکر و عمل را درجهت آينده سازمان کاناليزه ميکند، معمولاً مکتوب نيست و متأثر از رفتار مديران است)، رويه ها(كه بيانگر طريقه انجام کار در سازمانها هستند. درواقع رويه ها خود راهنماي عملياتند)، قوانين و مقررات(ساده ترين نوع برنامه ها)) و برنامه هاي يکباري(شامل: برنامه هاي اجرايي يا طرحها(حاصل تقسيم شدن برنامه هاي اصلي به برنامه هاي ريزتر است چون برنامه کلي براي به اجرا درآمدن بايد به برنامه هاي کوچکتر تقسيم شود)، بودجه ها(برنامه هاي عددي كه ممکن است براساس اعتبار و پول، براساس ساعت کار مورد نياز، براساس نيروي انساني مورد نياز يا براساس تعداد ساعات کار ماشين باشد32)(احمدي خراساني، مهدي يار؛ 1387). چون برنامه ها براي مقاصد متنوعي تنظيم ميشوند و به فراخور هروضعيت به گونه‌اي متناسب با آن شکل ميگيرند لذا برنامه ريزيها را ميتوان در سه دسته ذيل نيز قرار داد: برنامه‌ريزي تخصصي(با توجه به ماهيت تخصصي برخي از وظايف مديريت، گاهی براي انجام آنها برنامه‌ريزي ميشود. بنابراین بر اساس وظايف مديريت، برنامه ریزیهای تخصصی شامل برنامه ريزي و کنترل توليد، برنامه ريزي نيروي انساني، برنامه ريزي مالي و تنظيم بودجه و از این قبیل برنامه ها میباشد)، برنامه ريزي عملياتي یا اجرایی(برنامه هاي اجرايي براي اجرای تصميمات راهبردي طرح ميشوند و شامل تصميمات کوتاه مدت براي بهترين استفاده از منابع موجود باتوجه به تحولات محيط میباشند)، برنامه ريزي راهبردي يا استراتژيك(برنامه ريزي راهبردي دربردارنده تصميم گيريهايي است که راجع به اهداف راهبردي بلندمدت سازمان ميباشند. درين نوع از برنامه ريزي، مأموريتها و اهداف سازمان مشخص و اهداف بلندمدت به اهداف کمي و کوتاه مدت تجزیه میشوند که به این فرآیند، هدفگذاري ميگویند. همچنين تدوين و تنظيم خط مشيها و برنامه هاي عملياتي انجام میشود)(وردی نژاد، فریدون؛مرآتي، عاطفه؛ 1389). الوانی(1386)، برنامه ريزي عملياتي را پيش بيني عمليات براي تحقق اهداف معين و جزئي باتوجه به امكانات و محدوديتهاي ترسيم شده در برنامه ريزي جامع عنوان میکند. وی، اصولاً برنامه ریزی عملیاتی را از جهات کلی بسیار شبیه برنامه ریزی استراتژیک میداند زیرا در برنامه ریزی عملیاتی، اهداف عملیاتی به جای اهداف کلی قرار میگیرند و نحوه نیل بدانها درقالب یکسری عملیات پیش بینی میشود. برنامه ریزی عملیاتی دارای تکنیکهایی است که مهمترینشان عبارتند از: برنامه ریزی با کمک نمودار گانت، روشهاي برنامه ریزی شبکه اي، روش ارزيابي و بازنگري برنامه26، روش برآورد زمان و روش مسیر بحرانی27(وردی نژاد، فریدون؛ مرآتي، عاطفه؛ 1389). طبیبی(1375) به ویژگیهای برنامه ریزی عملیاتی اشاره کرده است که برخی از آنها عبارتند از: شکل گیری و تدوین در سطوح میانی و پایه، تاکید بر کارآیی(رسیدن به اهداف تعیین شده با حداکثر بازدهی و درستی انجام کارها)، تاکید بر منافع فعلی سازمان(کوتاه مدت و توجه به منابع و امکانات موجود)، فرض ثبات نسبی برای ساختار سازمانی و شرایط محیطی، بکارگیری روشهای کاری اغلب تجربه شده(اتکاء به دستاوردهای گذشته)، دارای ریسک کمتر.
سیر تکاملی برنامه ریزی بعنوان بخشی از دانش مدیریت شرکتها را میتوان به سه دوره تقسیم نمود: دوره محصولگرایی، دوره بازارگرایی و دوره فراصنعتی. در دوره محصولگرایی، تمرکز بر محصول بود، هرچه تولید میشد به فروش میرسید، تاثیر عوامل بیرونی محدود بود، عمده توجهات به درون سازمان معطوف بود و رقابت بر سرِ محصول نهایی بود. لذا برنامه ها براساس محدودیتهای درون سازمانی تدوین میشدند و گرایش در برنامه ریزی به گذشته بود و بودجه بندی، برنامه ریزی فردی و برنامه های سالیانه، متداول بودند. در دوره بازار گرایی، با اشباع

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد سازمان ملل، سازمان ملل متحد، مدیریت اسلام، مدیریت اسلامی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد مدیریت استراتژیک، تقسیم بندی، اجرای استراتژی، کارآفرینی