منابع پایان نامه ارشد درمورد زبان شناسی، ساخت گرایی، نشانه شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

ت افاده معنا و مقصود کلام الهی ، ارزیابی شود .
در پایان این پژوهش ، دلالت واژگانی ، معنای اصلی ، نسبی ،ترادف ، تضاد و شمول معانی مورد ارزیابی قرار گرفته است . همچنین به برخی از نظرات فرمالیست ها در قالب هنجار افزایی و هنجارگریزی و نظرات ساخت گرایی سوسور با تکیه بر محور همینشینی و جانشینی در این دو سوره اشاره می شود که این نظرات تاثیر زیادی در معنای به تصویر کشیده در بافت ایفا می کنند . پس نقش بافت و سیاق ، برای تعیین معنای کلمه انکارناپذیر است.

1-7- خلاصه ی مراحل روش پژوهش
این پژوهش با روش کتابخانه ای انجام پذیرفته است و اطلاعات لازم برای این پژوهش با فیش برداری از کتابهای زبانشناسی ومعناشناسی و تفاسیر مختلف صورت می گیرد . روش پژوهش توصیفی و تحلیلی است که باتحلیل آیات سوره ی الرحمن و واقعه ، انواع دلالت ها و کارکرد هریک از آنها در روند کشف معنا ارایه می شود .
فصل اول این پایان نامه به کلیات تحقیق (بیان مسأله و پیشینه تحقیق و …) می پردازد . فصل دوم به پیدایش زبان و زبانشناسی و تبیین مبانی زبان شناختی مکاتب مختلف غربی می پردازد و در آن توضیح داده می شود که از کدامیک از مکاتب در این پایان نامه استفاده می شود . فصل سوم وارد نظریات معناشناسی و دلالت و انواع آن و نظریات حوزه معنایی و بافت می شود و بیان می کند که از کدام یک از این نظریات در پژوهش استفاده می شود . فصل چهارم به صورت تفصیلی و با شواهد مثال به دلالت های به کار رفته در آیات دو سوره الرحمن و واقعه می پردازد که برخی از آنها صوتی و آوایی و برخی صرفی و نحوی و برخی دیگر واژگانی و لغوی می باشند .
در فصل پنجم نیز نتیجه گیری از بررسی دلالی و معنایی دو سوره الرحمن و واقعه صورت می گیرد .

فصل دوم
زبان و معنا

2-1- تعریف زبان :
هنگامی که زبان از قوه به فعل درآید ، دوگونه گفتار یا نوشتار تجلّی می کند . اگر این تجلّی به صورت گفتار باشد ، ماده ی اولیه ای که در آن به کار برده می شود صوت است که چیزی جز ارتعاش هوا نیست .
اگر این تجلی بصورت نوشتار باشد ، ماده ی اولیه ی آن نشانه های دیداری است . این اصوات یا نشانه ها به کار برده می شوند تا بتوان درباره ی موضوعات مختلف جهان خارج صحبت کرد . (صفوی ،239:1373). زبان به صورت گفتار که بوسیله ی اصوات دریافت می شود ، عبارت است از امواج فیزیکی که با محیط انسان و خود او ارتباط دارد . (بقایی ،38:1357) ابن جنّی در کتاب «الخصائص»می گوید : «زبان عبارت است از اصوات و آواهایی که هر قومی اهداف و اغراض خود را بوسیله ی آن بیان می کند».(ابن جنّی ،1406ق : ج133) او به طبیعت آوایی زبان وسپس کارکرد اجتماعی آن در بیان و انتقال اندیشه اشاره کرد . (حجازی ،15:1386 )در حقیقت زبان نظامی از رمزهای آواهایی است و ارزش هر رمزی به قراردادی است که در میان افرادی که با آن سر و کار دارند استوار است و ارزش رمز زبانی بر رابطه ی میان گوینده و نویسنده بعنوان تأثیرگذار و شنونده و یا خواننده بعنوان تأثیرپذیر مبتنی می باشد . زبان ابزار ارتباط و انتقال اندیشه بین گوینده و شنونده است و صدور این رمزهای آوایی زبان برای ادای معانی مشخصی است که گوینده به آن توجه دارد و شنونده آن را می فهمد . (همان:16) بنابراین زبان مجموعه ای از قراردادها است که انتقال مفاهیم را در یک عمل رمزگذاری و رمزگشایی به کمک مجموعه ای از نشانه ها و نمادها امکان پذیر می کند . رمزگذاری با سخن گفتن و نوشتن مربوط به بعد تولید زبان و رمزگشایی با گوش دادن و خواندن مربوط به بعد درک زبان می باشد . (وزیرنیا ، 36:1379)

2-2- پیدایش زبان
زبان در ساده ترین تعریف اصوات خاصی است که افکار و معانی ذهنی متکلم را به شنونده منتقل می کند . ابن جنی از علمای قدیم عرب در باب سخن از زبان و ماهیت آن می گوید . ( وأمّا حدّها فأصوات یعبّر بها کلّ قوم عن أغراضها ، هذا حدّها ) این تعریف جامع ومانع است . زبان وسیله و اصواتی است که با تعدد واختلاف آن از اغراض و افکار متکلم تعبیر می کند . (علی نیا ، 2)
نظریات مختلفی درباره پیدایش زبان وجود دارد که به برخی از آنها می پردازیم . برخی از دانشمندان زبان را نتیجه الهام می دانند که زبان از خدا به بشر الهام شده است و انسان توانسته با این الهام اسم ها و اشیا را یاد بگیرد . اما برخی دیگر بر این باورند که زبان حاصل اتفاق است و زبان از طریق وضع و قرارداد به وجود آمده است . و الفاظش یک دفعه پدیدار گشته . عده ای نیز اعتقاد به تقلید انسان از صداهای طبیعی دارند مثل صدای حیوانات و آبشار و … . برخی دیگر اعتقاد به غریزی بودن زبان دارند (همان : 55 ) .

2-3- زبانشناسی و نشانه شناسی :
زبانشناسی علمی نسبتا نوپا است که قدمتی یک صد ساله دارد . مطالعات تخصصی درباره زبان به چند قرن پیش از میلاد بر میگردد یعنی زمانی که پانینی3 قواعدی برای زبان سانسکریت تدوین کرد . در زبانشناسی به ابعاد مختلف زبان در قالب حوزه های صرف و نحو و آواشناسی و واج شناسی و نیز حوزه های بینا رشته ای پرداخته می شود . از آنجا که زبان یک پدیده پیچیده انسانی و اجتماعی است برای مطالعه جامع و دقیق آن به بهره گیری از علوم مرتبط دیگر الزامی به نظر می رسد . در واقع مطالعه فراگیر زبان رویکردی چند بعدی را می طلبد . (اجتماعی ، هنری ، ادبی ، فلسفی ، نشانه شناختی) از جمله شاخه های زبان شناسی می توان به زبان شناسی کاربردی و زبانشناسی زیستی و معناشناسی و نشانه شناسی اشاره کرد . (www. Wikipedia.org)
نشانه شناسی به معنی دانش نشانه هاست . در زبان فارسی این واژه از نشاختن به معنی نشاندن وتعیین کردن آمده است . نشاخیدن به معنای علامت می باشد و فعل امر از مصدر نشاندن نیز هست . (تمیم داری ، 1384: 46)
همه ی کوشش های دانشمندان قدیم در شناخت اصطلاحات ، تقسیم بندی علوم و ترتیب ابواب و فصول و بخش و فهرست و … می تواند بعنوان تدوین نظام نشانه شناختی در نظر آید . بسیاری از دانش ها قدیمی هستند و در بسیاری از موارد به صورت ناخودآگاه یا طبیعی مطرح شده اند اما بروز و ظهور و برجسته شدن آنها ، فصل های جدیدی را پیش روی ما می گشاید . دانش نشانه ها و شناخت آنها به منزله ی شناخت نقطه هایی نورانی است که در پرتو مخروطی شکل خود می -توانند بخش های مهمی از علوم و معارف و هنرها را در بر بگیرند . ما همه ی اقیانوس ها را نمی -توانیم نقطه به نقطه بنگریم اما با نصب نشانه ها و اندازه گیری تغییرات آنها ، می‌توانیم اطلاعات لازم را بدست آوریم . چارلز سندرس پیرس4 و فردینان دوسوسور5 ، اصطلاحات زبانشناسی را در اواخر قرن نوزدهم و در اوایل قرن بییستم به کار بردند . در روانشناسی اجتماعی ، زبانشناسی و ادبیات در تقسیم بندی نشانه ها و دلالت ها و تفسیر ها ، سوسور و پیرس گامهای نخستین را فرا پیش نهادند .
اثر ادبی از واژه ها تشکیل می شود و از همنشینی واژه ها و نظام آوایی و معنایی زبان شکل می گیرد . آهنگ درونی واژه ها و هماهنگی نظام آوایی آنها در ساختار زبانی ، نظامی موسیقیایی به وجود می آورد که در این ساختار ، فضا برای ( رستاخیز کلمات ) و بالندگی و رشد واژه ها و ساختار شعری گسترده تر می شود . ( علوی مقدم ،73:1377)

2-4- مکاتب زبانشناسی
زبانشناسی از اوایل قرن بیستم هویت خود را بعنوان یک رشته ی علمی در کنار دیگر رشته ها تثبیت کرده است ، اما به هیچ وجه نمی توان پژوهش ها درباره ی امر زبان و زبان شناختی را منحصر به سده ی اخیر دانست . در بستر فرهنگ های گوناکون ، چه در اروپا و چه در نزد مسلمانان و ایرانیان ، چه نزد هندیان و چه در چین و ژاپن ، همواره تلاش در جهت فهم و درک چیستی و چگونگی زبان و نیز پاسخ به سوالات زبان وجود داشته است .
در عصر فیلسوفان آتنی ، زبان موضوعی برای مباحثات آنان بوده است . آرای افلاطون و ارسطو ، سوفسطاییانی همچون پارمنیدس و یا رواقیون6 درباره ی زبان ، کماکان خالی از جذابیت نیستند ، حتی به تعبیری می توان پدید آمدن علم منطق توسط ارسطو را پاسخی به سوالات و مشکلات مطرح در حیطه ی امور زبان شناختی دانست . نزد مسلمانان بسیار بوده اند افرادی که به مسائل گوناکون زبان شناختی ، از جمله ریشه شناسی واژه ها ، مباحث صرفی و نحوی و کلامی پرداخته اند و جالب آنکه همه ی اینان ایرانی بوده اند . در هندوستان بررسی های زبانی ، بویژه در رابطه با آواشناسی و نحوه ی ثبت دقیق آواهای زبانی ، قدمتی چندهزار ساله دارد .(رستمی : 89)

مکاتب زبان شناسی را می توان در قالب ذیل دسته بندی کرد :
2-4-1- مکتب فرمالیسم :
مکتب فرمالیسم یکی از مکاتب غربی است که قدمتی کمتر از یک قرن دارد و بیشتر به ریخت و قالب جملات و ساختار کلمات در کنار یکدیگر توجه دارد .
از مباحث مهم در مکاتب فرمالیسم ، برجسته سازی است . یعنی لغات و عبارات غیر منتظره و غریب و برجسته در زبان وقفه ایجاد می کنند . لذا توجه خواننده را جلب می کنند . از سوی دیگر از قدرت پیش بینی زبان که در خواننده است می کاهند . از مباحث مهم (برجسته سازی) هنجار گریزی و هنجارافزایی است . (هنجارگریزی) به نوعی انحراف از هنجار و عدول از زبان معیار و عدم مطابقت و هماهنگی معانی با زبان متعارف است . (صفوی ، 44:1373)
هنجار افزایی ، هنجارگریزی از قواعد زبان نیست ، بلکه اعمال قواعد اضافی بر قواعد زبان هنجار به شمار می رود . نتیجه هنجار افزایی توازن است که این توازن از تکرار کلامی حاصل می شود . تکرار واج ، واژه ، جمله در چارچوب آن قرار می گیرند . بر اساس عقیده سوسور ، زبان ، ساخته نقش تقابل های زبانی است و این تقابل ها برترین ویژگی واج های یک زبان به شمار می روند و شبکه منظّمی از روابط را می سازند که علم زبان شناسی به مطالعه و بررسی این شبکه منظّم می پردازد . پیروان مکتب سوسور این شبکه منظّم از روابط را که ناشی از تقابل های زبانی است ، بعنوان ساخت در نظر گرفته و به مطالعه ی آن پرداختند . ( صفوی ، 68:1360) آنچه در بازی شطرنج اهمیت دارد این است که هر یک از مهره ها نقش معیّنی به عهده دارد و از قواعد بازی متابعت می کند . در زبان که وسیله ی ارتباط است ، ماده ی ارتباطی می تواند صوت ، تصویر ، رنگ و … باشد . ماده ارتباطی همانند جنس مهره های شطرنج اهمیتی ندارد ، بلکه آنچه اهمیت دارد ، عناصر زبانی و قواعد ترکیب آنها با یکدیگر و در رابطه با کلّ نظام می باشد . (عزبدفتری ،143:1372)
پس با توجه به نظر سوسور ، نشانه های زبانی ارزش خود را از نظام زبان و در ارتباط با یکدیگر دریافت می کنند و نه واقعیت جهان خارج . (سجودی ، 203:1386) .

2-4-2- مکتب ساخت گرایی و گشتاری زایشی :
نيمه ی دوم قرن بيستم را نيمة خلق تئوري ها دانسته‌اند . به عنوان مثال مي‌توان به ظهور نظرية «ساختارگرايي» در زبان شناسي ، اشاره کرد , مهم‌ترين نظريه‌اي كه در زبان شناسي ايجاد شد و بسياري از علوم ، همچون ادبيات ، جامعه شناسي ، روان شناسي و … را تحت تأثير قرار داد ، نظرية ساختارگرايي است كه توسط فرديناند دو سوسور زبان شناس سوئيسي بيان شد . دوسوسور بنیانگذار زبانشناسی نوین به شمار می رود که رهیافت جدیدی در دانش مطالعه زبان پایه گذارد . سوسور با تفکیک زبان از گفتار به نوعی آغازگر ساخت گرایی به شمار می آید . (معموری ،86 :125) در زبانشناسی ، تاریخ پیدایش ساخت گرایی به سال 1916 بر می گردد . دو مفهوم در نظریه دوسوسور مهم است . نخست مفهوم (دلالت) و دوم مفهوم (ارزش). (سوسور،1378 : 173) مکتب زبان شناسی زایشی که مکتب چامسکی و پیروانش است ، از سال 1957 با کتاب ساخت‌های نحوی چامسکی7 چشم به جهان گشود . البته اجداد سلف آن ، زبان شناسی ساختارگرای آمریکایی است ، و پیش تر از آن زبان شناسی صورتگرای سوسور. اما در عین حال که چامسکی خود پرورده‌ی زبان شناسی آمریکایی بود ، زبان شناسی که او موجودش شد ، انقلابی در زبان شناسی محسوب می شود . در زبان شناسی ساخت گرایی سوسور چهار تمایز مهمی دارد که وی آنها را وارد آثار زبان شناختی کرده است، که عبارتند

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد معناشناسی، زبان شناسی، بررسی دلالی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد ساختارگرایی، ساخت گرایی، نظریه پردازی