منابع پایان نامه ارشد درمورد زبان شناسی، دستور زبان، دال و مدلول

دانلود پایان نامه ارشد

نظیر (کتابی خریدم ) را ادا کنند ، آواهای تولیدی آنها از نظر فیزیکی به نحو قابل ملاحظه ای با یکدیگر تفاوت خواهد داشت .
تا آنجا که منظور آنها کتابهای مختلفی باشد ، معانی مورد نظرشان نیز با یکدیگر مشابهتی نخواهد داشت . باوجود این آنچه آنان بعنوان یک جمله ادا می کنند توالی یکسان نشانه هاست . نشانه از نظر سوسور ، رابطه ی ذهنی و انتزاعی میان تصور صوتی (دال) ومفهوم (مدلول) حاصل از آن است (صفوی ،27:1377) در این صورت دال بدون مدلول یا دالی که به هیچ مفهوم دلالت نکند صدایی گنگ بیش نیست و مدلولی که هیچ صورت دالی برای دلالت بر آن وجود نداشته باشد ، امکان ندارد و این دو ارتباط تنگاتنگی باهم دارند (سجودی،19:1387)
سوسور پیوند بین صورت و محتوا یا دلالت دال و مدلول را در نشانه ی زبانی دلبخواهی و قراردادی دانست و به سبب همین سرشت دلبخواهی نشانه زبانی است که در زبان های مختلف در برابر محتوا یا مفهوم یگانه صورت های متفاوت قرار داده می شود . (حق شناس ، 288:1370)
عقیده به اصل دلبخواهی بودن رابطه ی موجود میان صورت آوایی و معنی را نخستین بار ارسطو مطرح کرد . ولی سوسور آن را بعنوان یکی از ویژگی های زبانی مورد تاکید قرار داده است . (مشکوه الدینی ،72:1373)

2-6- معنا شناسی و زبانشناسی :
زبان‌شناسی به مفهوم جدید آن، علمی نسبتاً نوپا بوده که قدمتی تقریبا یک صد ساله دارد ، اما مطالعات تخصصی درباره زبان به چند قرن پیش از میلاد بازمی‌گردد، یعنی زمانی که پانینی قواعدی برای زبان سانسکریت تدوین کرد. در زبان‌شناسی، ابعاد مختلف زبان در قالب حوزه‌های صرف، نحو، آواشناسی، واج‌شناسی، معناشناسی، کاربردشناسی، تحلیل گفتمان، زبان‌شناسی تاریخی-تطبیقی، رده‌شناسی، زبان و نیز حوزه‌های بینارشته‌ای مانند جامعه‌شناسی زبان، روانشناسی زبان، عصب‌شناسی زبان، زبان‌شناسی قضایی، زبان‌شناسی بالینی، زبانشناسی تحلیلی و زبان و منطق بررسی می‌شوند . از آنجا که زبان یک پدیده پیچیده انسانی و اجتماعی‌ست، برای مطالعه جامع و دقیق آن، بهره‌گیری از علوم مرتبط دیگر الزامی به نظر می‌رسد. در واقع، مطالعه فراگیر زبان، رویکردی چندبعدی را می‌طلبد. بنابراین، زبان‌شناسی علاوه بر مطالعه جنبه‌های توصیفی و نظری زبان به ابعاد کاربردشناختی، روان‌شناختی، مردم‌شناختی، اجتماعی، هنری، ادبی، فلسفی و نشانه‌شناختی زبان توجه می‌کند. به عبارتی می توان گفت زبان‌شناسی معاصر، حوزه‌های مطالعاتی بسیار گسترده‌ای را شامل می‌شود که توجه دانش پژوهان و دانشمندان گوناگونی را با ذائقه‌های علمی متنوعی به خود جلب نموده‌است .
در همین راستا، مطالعاتی مانند رابطه و تعامل بین زبان و ذهن، زبان و شناخت، زبان و رویکردهای فلسفی، زبان و قوه تعقل، زبان و منطق، دانش ذاتی، یادگیری زبان اول، کاربرد زبان و محیط زیست، زبان و قانون، زبان و هوش مصنوعی، زبان و فرهنگ، زبان و جامعه، زبان و تکامل انسان، زبان و سیاست، زبان و تفکر و دیگر نشانه‌های ارتباطی می‌توانند زیر مجموعه‌های رشته ی زبان‌شناسی تلقی شوند .

2-7- پیشینه زبان و معنا :
مدارکی از قدیمی ترین تاریخ مدون در دست است که انسان در زمان های کهن نیز به پژوهش درباره ی زبان می پرداخته است . بسیاری از نظریه های کنونی زبانشناسی ریشه در قرون گذشته دارد. (فالک ،21:1372 )

2-7-1- مطالعه زبان و معنا در یونان
شاید بتوان گفت که مطالعة زبان در یونان باستان با طرح آرای افلاطون و ارسطو دربارة زبان آغاز می شود . هر دو آنان زبان را از منظری فلسفی مورد بحث و بررسی قرار داده اند . آنها توجه خود را به ماهیت زبان و رابطه اش با اندیشه و واقعیتهای جهان خارج معطوف داشتند و کمتر به مباحث فنی توصیف صورتهای زبانی پرداخته اند . چنین توصیفهایی بعدها به بازبینی و تدوین صحیح آثار هومر و دیگر شاعران دورة باستان همت گشوده بودند و بر پاکی و ناب بودن زبان یونانی تأکید داشتند ؛ زبانی که در دورة امپراتوری روم نیز برای ایجاد ارتباط در نیمه شرقی این امپراتوری به کار می رفت. تاریخ زبان شناسی غرب در آن دوره به مباحثی محدود می شد و کلاً می توان فلسفی وتاریخی- تطبیقی تلقی کرد. در میان تمامی زبان شناسان این دیار، حتی تا زمان کشف زبان سنسکریت و سنت دستورنویسی هندی ، که زبان شناسی غرب را به سمت و سوی مطالعات توصیفی سوق داد ، مباحث فلسفی در مطالعة زبان نسبت به بررسی جنبة صوری زبان بیشتر مورد توجه بود. (آلوار اله گارد،1385)

2-7-2- مطالعه زبان و معنا در هند :
شاید بتوان گفت که اولین روشی که برای بررسی زبان در هند به کار برده شد ، روش توصیفی بود و یکی از مهمترین دلایل توجه به مطالعات زبانی وجود سرودها و قطعات مذهبی بود و قدیمی ترین دستور زبانی که بدین شیوه تنظیم شد دستوری بود که توسط پانینی دستورنویس مشهور هندی در اواخر قرن چهارم پیش از میلاد برای صحیح خواندن تاریخچه مطالعات زبانی سرودهای (ودا) نوشته شد . (باقری ،19:1380)
دیدگاه های عمده آواشناسی به زبانشناسی هندی در سالهای 150 تا 800 قبل از میلاد برمی گردد . پانینی در سال 400 قبل از میلاد در دستور زبان خود در مورد تولید صوت بررسی هایی انجام داد که علم اروپایی تا 2000 سال بعد از آن نتوانست به پای آواشناسی هندی برسد . در یونان یک دانش ابتدایی از آوا ناسی وجود داشت مثلا در زمان افلاطون فقط صامت را میتوانستند از مصوت تشخیص دهند . (صفوی ، 23:1360)
توجه هندیان در بحث دلالت (معنا) کمتر از یونانی ها نبود وبه طور جدی به بسیاری از مباحثی که در ارتباط با فهم طبیعت واژگان وجمله بود ، پرداختند . موضوع پیدایش زبان یا چگونگی کسب معانی اصوات همچنین نشانه بین لفظ و معنا توجه هندیان را شاید قبل از یونانی ها به خود جلب کرده بود . (عمر ، 26:1386)
هندی ها به مطالعات آواشناسی توجه داشتند و جزء نخستین کسانی بودند که به پژوهش های آوایی بعنوان شاخه مستقلی از شاخه های زبانشناسی پرداختند . (حاجی زاده ، 42:1388) آنها گونه های مختلف اشیایی را که دلالت های کلمه ها را تشکیل می دهند بررسی نمودند وبه نکته های بسیاری که جز زبانشناسی نوین به شمار می آیند ، اشاره کرده اند .
از جمله : اهمیت بافت در تبیین معنا ، وجود ترادف و اشترک لفظی به مثابه یک پدیده فراگیر در زبان ها ، نقش قیاس و مجاز در تغییر معنا است . اندیشمندان زبانشناس هندی نام و آوازه امروزی خود را بیش از همه مدیون نظریه خود در باب صرف و نحو ، همچنین مدیون تحلیل صرفی و نحوی هستند که از زبان خودشان ، یعنی سانسکریت به دست داده اند . (روبینز ، 310:1370)

2-7-3- زبان و معنا در بین مسلمانان :
ابن جنی که لغت شناس و نحوی و ادیب بود هم در شناخت معنای اصلی لغت توجه کافی مبذول داشت و در مسأله اشتقاق اکبر ، مشتقات یک ماده را به تفصیل شرح داد ، هم میان دو نوع دلالت لفظی و التزامی که مربوط به بافت کلام و در قلمرو معنای نسبی است ، تفاوت نهاد . (سعیدی روشن ،78:1387) ابن جنی نحو را شامل حوزه های زیر می داند : اعراب ،تثنیه ، جمع ، تصغیر ،
اضافه ، نسبت ، ترکیب و … ابن جنی می گوید کلمات مشتق از یک ماده همه دارای معنای مشترک می باشند و کلماتی که دارای صورت های مشابه هستند ، غالبا معانی مشابه دارند . به طور مثال (ک، م ، ل) به هر شکلی که دچار تغییر شود ، معنای آن بر قدرت دلالت می کند .
(ابن جنی 13: ق1406 )در باب الفاظ و معانی چند نظر وجود دارد : لفظ گرایی و معناگرایی و عنایت به لفظ و معنا. جاحظ ، قدامة بن جعفر از پیشاهنگان لفظ گرایی حسن ابن بشر آمدی از پیشگامان نظریه ی اصالت معنا شمرده می شوند .
اما دانشمندانی چون ابن قتیبه ، بشر ابن معتمر و ابو هلال عسکری اثر لفظ و معنا را در آفرینش بلاغت به تساوی دخیل می دانستند . (شمیسا ،71:1383)
پیروان جریان اصالت لفظ بر این باور بودند که الفاظ فخیم ، پایه و اساس بلاغت بوده ، معانی فقط در پوششی زیباست که سخن بلیغ را به ظهور می رساند و در برابر این عقیده که برای معنا اهمیت ثانویه قایل است ، باورمندان اصالت معنا می پنداشتند که مفهومی رکیک را نمی توان با ارایه در پوششی زیبا و بلیغ وانمود کرد . زیرا این معانی بسیار زیباست که به خودی خود و بدون استمداد از پوشش زیبا نیز سخن را به مدارج بلاغت می رسانند . گروه سومی برخلاف اعتقاد این دو جریان ، لفظ فخیم و معنای سلیم را لازم و ملزوم یکدیگر دانسته با تاکید بر کاربرد هم زمان و نقش مساویانه هردو به امر آفرینش بلاغت اقرار داشتند . ولی جرجانی با بررسی دقیق نظریات هر سه گروه به این نتیجه رسید که نه لفظ به تنهایی اسباب ایجاد بلاغت شده می تواند ، نه معنا و نه مجموع آن دو ، بلکه زیبایی و بلاغت سخن در ترکیب و تنظیم درست واژگان و عبارات است ، مادامی که کلمات به کار برده شده در یک جمله و یا در یک مصرع شعری دارای هماهنگی لفظی و معنوی نبوده ، معانی و مدلول آنها نیز با یکدیگر ارتباط منطقی نداشته باشند و نظمی معین و مرتبط با همدیگر واقع نگردند ، فاقد ارزش های زیبایی شناسانه خواهند بود.(www.ashian.com)
نظریه نظم از عرصه هایی بود که در آن گفتگوی دیرین ادیبان درباره اصالت لفظ یا معنا و ترجیح یکی بر دیگری جلوه گر شد . بیشتر ادیبان و متکلمان تا آغاز قرن 11 قمری همچنان به دوگانگی و جدایی لفظ و معنا باور داشتند و عموما زیبایی فصاحت و بلاغت را به یکی از آن دو ربط می دادند . این سبب شد که آنان در دو گروه لفظ گرایان و معناگرایان دسته بندی شوند و بر همین اساس اعجاز قرآن را نیز یا به الفاظ یا به معانی بازگردانند . جرجانی در دو کتاب خویش آراء سنتی مربوط به اهمیت لفظ و معنا و ساخت و ترکیب آنها دانست . جرجانی آشکارا گفته است که سنجش سخن و ارزش آن نه به لفظ تنهاست و نه به معنای تنها ، زیرا الفاظ به خودی خود و البته جدای از برخی ملاحظات موسیقیایی و آهنگی ، ارزش یکسانی دارند و تا زمانی که در ترکیبی گنجانده نشود ،
نمی توان لفظی را از لفظ دیگر بهتر و زیباتر دانست . معانی نیز چنین هستند و یک معنا بر معنای دیگر برتری ندارد . (جرجانی ، 1422 : 238)
قرن دهم هجری بررسی دلالت لفظ بر معنا بسیار کند پیش می رفت ولی از آن به بعد بدین ارتباط توجه بیشتری شد همانطور که در میان مسلمانان صوت شناسی یا مخارج الحروف برای بهتر خواندن قرآن پدید آمد ، علم دلالت نیز برای بهتر فهمیدن فقه و شریعت اسلامی جلوه گر شد . زیرا در قرآن کلمات و عبارات فراوانی وجود دارد که در مقام مجاز و استعاره وکنایه به کار برده شده اند . به اعتقاد ایرانیان معنای ظاهر ، ناقل مقصود الهی نیست . این است که علم الاصول به فقه اضافه شد تا در لباس منطق از خطای مباحث فقهی جلوگیری کند . (اختیار،116:1348) عالمان مسلمان که انگیزه ی اصلی تحقیقات معناشناختی خود را بدست آوردند به معانی کلمات و آیات قرآن و کشف مراد الهی اهتمام ورزیدند ، علوم گوناگون زبانشناختی ، تفسیر ، علوم قرآن واصول فقه را به همین منظور پایه ریزی نمودند ونشانه ها و علایم معنایی ، اعم از لفظ و غیر لفظ را می دانستند ودامنه دلالی کلمات را از معانی فرهنگ نامه ای فراتر می نگریستند . عنصر کلیدی در تحلیل جنبه معناشناختی اساسی ، در مطالعات این پژوهشگران ، زبانشناسی و فقه اللغه بوده است. در این قلمرو ، عالمان زبانشناس و اصول فقه از اصطلاح حقیقت لغوی استفاده کرده اند که ناظر به معنای وضعی کلمه است .(حاجی زاده،44:1388) در پایان قرن دهم وآغاز قرن یازدهم میلادی با محققی چون ابن سینا روبرو می شویم که در فلسفه تحت تأثیر آرای ارسطو قرار می گیرد ولی در کتاب مخارج الحروف خود توصیف وطبقه بندی آواها بر حسب کالبدشناسی اندام های گویایی می پردازد . (صفوی ، 121:1386(

2-7-4- دلالت و معنا در قرن نوزدهم و بیستم :
قرن هجدهم عصر مهمی در گردآوری و نشر اطلاعات به شمار می رفت . توجه به کشورها و مردم غیربومی و ناشناخته به سرعت افزایش یافت و ثمره این کنجکاویها ، دست کم در زبان شناسی ، مجموعه آثاری بود که به توصیف و معرفی تمامی زبانهای

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد ساختارگرایی، ساخت گرایی، نظریه پردازی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد دستور زبان، معناشناسی، بافت موقعیتی