منابع پایان نامه ارشد درمورد حمل و نقل، مصرف انرژی، تراکم جمعیتی، میزان استفاده

دانلود پایان نامه ارشد

از محلات ویژهای آغاز میشود و غالباً به وسیله کارگران روزمزد و مهاجران فاقد تخصص، گسترش مییابد. مصداق بارز این ناآرامیها، آشوبهای خیابانی است که در پاییز سال 2005 در برخی از شهرهای اروپایی بویژه حومه پاریس به وقوع پیوست. علل این ناآرامیها را میتوان در عوامل چندی نظیر رکورد اقتصادی، شرایط نامطلوب اجتماعی، کمبود خدمات شهری و مقاومت ساکنان محلات دارای مساکن فرسوده و غیراستاندارد در برابر اقدامات مقامات محلی خلاصه نمود (منبع قبلی: 108-106).

2-23-4- دیدگاه بهداشتی
در این دیدگاه، دو طیف بهداشتی محیط و سلامت جسمانی شهروندان در مناطق شهری مورد نظر میباشد. اساساً یکی از اهداف بسیار مهم برنامهریزی شهری در جهان امروز، ایجاد محیط سالم و بهداشتی میباشد و این در حالی است که در شرایط ازدحام و انباشتگی جمعیت در مناطق شهری نمیتوان نسبت به نایل شدن برنامهریزان شهری به این هدف مهم امیدوار بود. این دیدگاه «ازدحام شهری در شهرهای بزرگ جهان سوم را معضلی میداند که جهان ما را تهدید میکند. گرانی زمین و مسکن مناسب در چنین محیطهایی اکثر مردم را مجبور به زندگی در شرایط نامطلوب بهداشتی نموده، در نتیجه طیف وسیعی از شهرنشینان را در معرض انواع امراض جسمی و روحی قرار میدهد»
(http://jurban.oupjournals/EnvironmatalPsychology,2006:1).

2-23-5- دیدگاه روانشناختی
«مک اندرو»29در فصل هفتم از کتاب خود به بحث و بررسی پیرامون ازدحام پرداخته و اثرات فیزیولوژیکی و رفتاری آن را با توجه به عامل زمان بر تمامی جانوران و از جمله انسانها به دقت ارزیابی نموده و در نهایت به ارایه مدلهای مختلف تئوری ازدحام پرداخته است. در یکی از شاخههای جدید علم روانشناسی با عنوان «روانشناسی محیطی»30 شاهد مطالعات و تحقیقات ارزندهای در زمینه امر ازدحام بویژه ازدحام شهری هستیم.
در این زمینه «مطالعه ارزشمندی توسط «ایوان»31 در شهر 737 هزار نفری «پونا»32 در غرب هند با عنوان اثرات منفی سکونت در خانوادههای پرازدحام (پرجمعیت) بر روی کودکان صورت گرفته و نتایج حاصل با موضوع توسعه کودک در دسامبر 1998 به چاپ رسیده است. در این مطالعه از شاخصهای نظیر «انطباق رفتاری»33، «فشار خون»34، «میزان پیشرفت تحصیلی»35، «حمایت اجتماعی»36 (از طرف خانواده و دوستان) و «درماندگی»37 در مورد تک تک افراد جامعه آماری سنجیده شده و مقایسهای تطبیقی با کودکانی که در خانوادههای کم جمعیت زندگی میکردند صورت گرفت. نتایج حاصل مؤید این امر بود که سکونت در شرایط ازدحام، بالا بر کلیه رفتارهای کودکان اثر نامطلوبی را گذارده و اثرات منفی طولانی مدتی را در تکوین شخصیت کودکان خواهد داشت.» (Lang, 1999: 15).

2-24- سیر تحول مسئله تراکم در یکصد سال اخیر
براساس تحقیقات به عمل آمده، حدود تراکم جمعیتی شهرها در طول تاریخ افزایش شدیدی نداشته است: شهر باستانی «اور» تراکمی حدود 6300 نفر در کیلومتر مربع یعنی تراکمی برابر شهر بروکسل معاصر داشته است و تراکم شهر «بوگوتا» در کشور کلمبیا در سال 1670 میلادی برابر 230 نفر در کیلومتر مربع و مساوی با تراکم شهر «کلن» معاصر داشته است. تراکمهای مسکونی برحسب نفر در کیلومتر مربع در دوران معاصر بسیار با یکدیگر متفاوتاند.
به طور مثال، تراکمها از 14600 نفر در پکن و 1300 نفر در مرکز توکیو و اوزاکا تا 9000 نفر در نیویوریک، 4000 نفر در لوس آنجلس و حتی 210 نفر در کیلومتر مربع در ناحیۀ کلان شهری دالاس، تفاوت دارد.
در بسیاری از کشورها نحوه استفاده از فضای شهری در قرن بیستم بشدت تغییر کرده است. در برخی از شهرها فضای مورد نیاز اتومبیل تقریباً یک سوم (=1/3) اراضی شهری و در برخی نمونهها نظیرناحیۀ مرکزی لوس آنجلس حتی تا دو سوم (=2/3) را به خود اختصاص میدهد. با این حال در شهرهای اروپایی که معمولاً بهمنزلۀ شهرهای با تراکم زیاد تلقی میشوند. بیش از نیمی از سطح شهر به شکلهای مختلف فضاهای باز میباشد. بیشتر تغییراتی که در نحوه استفادۀ از فضای شهری به وجود آمده به زیان محیط طبیعی، فرهنگی و اجتماعی شهرها بوده است. بر روی فضاهای باز ساختمان احداث گردیده است، محل خانهها، مغازهها و دفاتر هرچه بیشتر از یکدیگر فاصله گرفته و در نتیجه مصرف انرژی و زمان سفر را از یک مکان به مکان دیگر افزایش دادهاند.
در خلال قرن بیستم شهرها در کلیۀ جهات، به سمت خارج، به سمت بالا و حتی به سمت پایین، به شیوههایی که قبلاً سابقه نداشته است گسترش پیدا کردهاند. ساختار داخلی فعالیتهای درون شهر به صورت چشمگیری در طول زمان تغییر یافته است. این تغییر در توسعههای بیرویه و کم تراکم نواحی کلانشهرها میتوان ملاحظه کرد. نواحی مزبور بشدت توسط تلفیقی از تمرکززدایی جمعیت و مکانهای کار، مقررات زونینگ مناطق درون شهری و میزان فزایندۀ فضای اختصاص یافته به اتومبیلها تغییر یافتهاند.
تراکم جمعیتی در شهرها نیز تغییر یافته است چشمگیرترین نمونۀ آن را میتوان در شهرهای آمریکای شمالی و استرالیا، یعنی در مکانهایی که حومه نشینیهای بیرویه و کم تراکم وجه مشخصۀ توسعۀ آنها در قرن بیستم بوده است، جستجو کرد.
به طور کلی، تراکم شهری در نواحی مسکونی مرکزی افزایش داشته و به سمت محلات حومه شهر کاهش مییابد به مرور زمان به موازات مهاجرت منفی از مراکز شهرها از شیب منحنی افزایش تراکم کاسته میشود.
با وجود این در سالهای اخیر روند بازگشت جمعیت در شهرهای اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا به واسطه چند عامل تسهیل گردیده است که مهمترین آنها عبارتند از: صنایع از بخش درونی شهرها خارج شده و جذابیتهای زیباشناختی خانههای قدیمی، محلات کاربری مختلط مجدداً کشف شده است، ساختار خانوادههای با دو نفر شاغل، کوچکتر متحول شده است، در کشورهای در حال توسعه شیب تراکم تندتر میباشد، زیرا ارتباطات حمل و نقل ضعیف موجب کاهش جذابیت زندگی در حومهها بیرونی شهرها شده است. (عزیزی، 1388: 48).

2-25- تراکم زیاد و تراکم کم: نکات مثبت و منفی
2-25-1- «تراکم زیاد» و نکات منفی آن:
تراکم جمعیتی زیاد مدتهای طولانی به دلیل ارتباط آن با رفتارهای ضداجتماعی، نظیر بزهکاری، انحراف، بهداشت نامناسب مورد نکوهش بوده است.(Michelson, W, 1990: 65)
بر پایه تحقیقات «الیس کلمن»در مورد پروژهای در شهر لندن با وجود اینکه در بازسازی محل مزبور تراکم کمتری نسبت به وضعیت پرتراکم اولیه آن پیشبینی شده بود، آمار میزان جرایم و حریقهای عمومی در خانهها افزایش یافته بودA,1985:63), .(Coleman
در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، ترسی عمده از محلات دارای تراکم زیاد ناشی از ازدحام جمعیت و خطر شیوع سریع بیماریها میباشد. لیکن تراکم زیاد الزامأ به مفهوم و معادل ازدحام نیست، زیرا تفاوت بسیار زیادی بین زندگی در ساختمانهای بلندمرتبه با تعداد نفر در اتاق کم و زندگی در توسعههای خودروی کوتاه مرتبه و با تعداد نفر در اتاق، زیاد میباشد.
از دیگر عوامل محتمل و پیچیده کننده مسئله تفاوتهای فرهنگی افراد است که به منزلۀ عامل مشروط کنندۀ نگرش آنها نسبت به موضوع فشردگی و ازدحام بیش از حد میباشد. مع هذا به عنوان یک قاعدۀ کلی حداقل در مورد تراکمهای بسیار زیاد عقیده بر این است که «تراکم بسیار زیاد پیش از اینکه مسئلهای را حل کند، مسائل جدیدی میآفریند.»(Hanke, 1972: 40).
2-25-2- تراکم زیاد و نکات مثبت آن
هنوز تراکم زیاد جمعیت شهری توسط بسیاری از سیاستگذاران و متخصصان توسعه و عمران شهری به عنوان موجد خلاقیت تلقی میشود. گفته میشود، در حالی که نواحی پرتراکم مرکز شهرها پر طپش و با طراوت هستند، محلات حومهای شهر یکنواخت و ملالآورند. در محلات کم تراکم پیرامون شهر، زندگی جمعی مردم کمرنگتر است. محلات مرکز شهر تراکم و تنوع را عرضه میدارند، تلفیق کارآمد و کم هزینهای را از نظر زمان و انرژی برای فعالیتهای اقتصادی – اجتماعی فراهم میآورند، حتی «پائولوسری»که یک معمار – اکولوژیست – فیلسوف میباشد، به صورت جزم گرایانه میگوید: «زندگی جایی حضور دارد که جمعیت زیاد باشد و مرگ هنگامی فرا میرسد که سیستم خلوت باشد».
استدلالهای محیطی ارائه شده در جانبداری از نواحی مسکونی با تراکم زیاد مکرراً بر این تکیه مینمایند که راه حل مزبور نسبت به توسعههای بیرویۀ کم تراکم از نظر میزان مصارف خانگی انرژی برای گرمایش، برق و آب، بازدهی بیشتری دارد، ضمناً صرفهجوییها مقیاسی منجر به کاهش هزینههای زیرساختارها شده و احتمال نیل به آستانۀ جمعیتی لازم برای توجیه استفاده از حمل و نقل همگانی نظیر مترو زیرزمینی و راهآهن سبک را فراهم میآورد. بعلاوه توسعههای شهری با تراکم زیاد موجب صرفهجویی در روشنایی خیابانها و کاهش نیاز به آمد و شد، مخصوصاً در شهرهایی میشود که به گونهای طراحی شدهاند که مردم میتوانند پیاده یا با دوچرخه به محل کار و یا سرویسهای دیگر نظیر مدرسه و مغازه بروند. جنبۀ مثبت دیگر تراکم زیاد مطلوبیت مرکز واحد همسایگی و محلات میباشد که به واسطۀ تجمع بالای جمعیت میتواند دارای خدمات بهداشتی، مدارس، مغازه و غیره باشد. مخالفان تراکم زیاد ممکن است بیشتر ادعاهای فوق را مورد اشکال قرار دهند (عزیزی، 1388: 51-50).

2-25-3- تراکم کم و نکات منفی
توسعههای شهری بیرویۀ کم تراکم در حومههای شهرهای ایالات متحده و استرالیا به منزلۀ بدترین نوع ساختار شهری ارزیابی شدهاند. بنا به عقیده صاحب نظران این فرم از حومه نشینی منجر به ظهور نوعی سبک زندگی شده که مانع شکلگیری احساس تعلق به یک جامعۀ واحد محلی در ساکنان مجتمعهای زیستی میگردد. محلات حومهای کم تراکم، مکانهایی ارزیابی شدهاند که از نظر اجتماعی خنثی هستند و به واسطه فقدان تنوع اجتماعی و اقتصادی در آنها به زندگی یکنواخت و ملالآور ساکنان منجر شده است.
توسعههای هرز و کم تراکم توسط افزایش حمل و نقل جادهای به ویژه توسط اتومبیلهای شخصی ممکن و تسهیل گردیده است.
نیومن و کن ورثی38 براساس مطالعات این دو محقّق، رابطه بسیار قوی بین میزان استفاده از اتومبیل، مصرف انرژی و تراکم شهری وجود دارد؛ و با افزایش تراکم از میزان استفاده از اتومبیل در حمل و نقل شهری، مصرف انرژی کاسته میشود. همچنین شهرهای کم تراکم هزینه بیشتری برای حمل و نقل مسافر نسبت به شهرهای پرتراکم مصرف مینمایند (قربانی، 1382: 33).

2-25-4- تراکم کم و نکات مثبت آن
برخی پژوهشگران نظیر «استرتون»39 ضمن تأیید بعضی ایرادات در مورد کلیشۀ محلات حومهای، معتقدند که اساساً در مورد انتقاد از محلات کم تراکم حومهای سادهاندیشی بسیار زیادی صورت گرفته است. او میگوید محلات حومهای دارای رشد ارگانیک درونی و خاص خودشان هستند که طی زمان صورت میپذیرد و در مقابل بسیاری از مردم چه در محلات درونی شهرها، یا در روستاها، زندگی بسیار خسته کننده دارند. در واقع برخی افراد قادرند که خود را به شکل خلاقانهتری از طریق زندگی وعرصۀ خصوصیای که در خانههای باغچهدار حومۀ شهر میگذرد بیان کنند؛ بنابراین محلات حومهای کم تراکم به خودی خود پدیدههای بدی نیستندStretton, 1989:52)).
جالب توجه این است که استرتون برخلاف مرسوم در برنامهریزی محلات حومۀ شهری، از اعمال ضوابط زونینگ طرفداری نمیکند و تمایل دارد که در چارچوب محلات حومهای، به نوعی عدم تجانس از نظر ترکیب اجتماعی و سلیقهها دست یابد. از نظر محیطی، نواحی مسکونی دارای تراکم کم میتواند دارای چنین مزیتهایی باشند:
باغچههای وسیع میزان دما را در تابستان کاهش میدهند، به همین دلیل در کشورهای گرمسیری اهمیت دارد.
امکان تولید برخی مواد غذایی خانوار از طریق کشاورزی محدود وجود دارد.
امکان جمعآوری و استفاده از آب باران بیشتر است.
ارتباط با طبیعت را ارتقاء میبخشد.
فضای بیشتر جهت استفاده از انرژی خورشید فراهم میباشد (عزیزی،1388:53(

2-26- شیب تراکم جمعیت شهری از مرکز به پیرامون
بری مطالعاتی را در شهرهای کشورهای غربی در مورد شیب تراکم جمعیت شهری انجام داد؛ که حاصل بررسیها نشان داد که هرقدر شهر بر وسعت خود بیفزاید، تغییراتی در تراکم جمعیت شهری به وجود میآید، یعنی از مرکز شهر روبه پیرامون

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد حمل و نقل، شهر پایدار، مناطق شهری، اقتصاد ملی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد کشورهای در حال توسعه، کشورهای توسعه یافته، تراکم شهری، تراکم جمعیتی