منابع پایان نامه ارشد درمورد توسعه پاید، توسعه پایدار، حمل و نقل، شهر فشرده

دانلود پایان نامه ارشد

به وجود آید، این رشد و توسعه در همۀ نقاط ناحیه گسترش مییابد و همۀ سطوح ناحیهای از برنامهریزی توسعه بهرهمند میشوند، در حالی که در نواحی جغرافیایی کشورهای جهان سوم، موانع طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی آنچنان زیاد است که نمیگذارد تأثیرات برنامهریزی توسعه در همه نقاط ناحیه گسترش یابد و چون تنها در قطب معیّن سرمایهگذاری میشود، همه مهاجران روستایی و غیرروستایی به این قطب جذب میگردند و مهاجران روستایی و غیرماهر میتوانند تنها در بخش غیررسمی محل اشتغال بیابند.
توسعه ی بخش غیررسمی بر اثر فعالیتهای اقتصادی غیررسمی، در سیستم شهری نیز تأثیر میگذارد، به طوری که شهر بزرگ ناحیه در این سیستم از نظر دارا بودن جمعیت و امکانات با دیگر شهرهای سیستم شهری عدم توازن شدیدی دارد و این امر نیز به نحوی در روابط شهر و روستا اثر میگذارد، بدینسان اجرای طرحهای مربوط به قطب رشد در کشورهای جهان سوم به شهرگرایی کمک میکند و اختلاف میان شهر و روستا و مادرشهرها و شهرهای میانی و کوچک را بیشتر میسازد (شکوئی، 1380: 469).

2-18- نظریه شهرهای مسلط17
در سال 1939 برای اولین بار، عنوان شهر مسلط به وسیله مارک جفرسون جغرافیدان معروف آمریکایی، وارد مبحث جغرافیایی شد. شهرهای مسلط شهرهایی است که از نظر میزان جمعیت یا کارکرد بر دیگر شهرهای یک کشور تأثیر میگذارد، بدیسان که مادرشهرهای ناحیهای و شهرهای یک کشور به نحوی تحت تأثیر این شهرها که در ضمن پرجمعیتترین شهرها هستند، قرار میگیرد.
شهر مسلط به شهری گفته میشود که حداقل دو برابر دومین شهر یک کشور جمعیت داشته باشد. گاهی این میزان را تا چهار برابر دومین شهر بالا میبرند. شهر مسلط هم از نظر میزان جمعیت در میان شهرها بیشترین جمعیت را داراست و هم از نظر کارکرد به عنوان مرکزیت مالی، پولی، اداری، سیاسی، تجاری و فرهنگی بر شرایط و کیفیت زندگی مردم دیگر شهرهای کشورها تأثیر میگذارد. (شکوئی، 1380: 486).

2-19- نظریه شهر نامتمرکز
برای ایجاد تعادل ممکن بین جمعیت و فضای شهری دو مسأله مورد توجه قرار میگیرد از سویی به عمران شهر میاندیشند و از دیگر سو مهار کردن رشد بیرویه و سیاستهای اجرایی در جهت سست گرداندن آهنگ شهرگرایی شدیدی که بر اثر مهاجرت گروهی روستائیان به سوی شهرها انجام میگیرد، کوین لینچ18 و ملوین وبر19 دو شهرساز معروف به منظور جلوگیری از غلظت تمرکز جمعیت در شهرها و توزیع هماهنگ انسانها در محدودۀ جغرافیایی شهرها نظری ابراز داشتهاند که در خورد توجه خاصی است:
کوین لینچ و نظریۀ شهر نامتمرکز:
کوین لینچ در مورد رقیق گرداندن جمعیت شهر و پراکنش آن ساخت شهر نامتمرکز را پیشنهاد میکند که سیستم حمل و نقل آن تابع نظم و شبکه ارتباطی سه گوش است. در این سیستم حمل و نقل، به جای آنکه مرکز شهر لبریز از جمعیت و فعالیت باشد، نظم شبکه ارتباطی امکان میدهد که جمعیت به طور هماهنگ و نافشرده در شهر و پیرامون آن توزیع شود. در سیستم شهری لینچ نشر جمعیت در فضای شهری کاملاً همسان نیست و حداکثر تراکم در نقاط تقاطع و یا در مسیر راهها خواهد بود، در حالی که فضای بین راهها تراکم کمتری از جمعیت را نشان میدهد.
دومین بافت شهرهای نامتمرکز را فضاها و کمربندهای آزادی تشکیل میدهد که در برابر شبکه حمل و نقل شهری قرار گرفته است شکل (2-1) لینچ بر این باور است که چنین ساختاری از شهر ارتباط و دسترسی با بخشهای دیگر ناحیه را تسهیل و توسعه هماهنگ ناحیۀ شهری را امکانپذیر میسازد و تخصصی شدن بعضی از مراکز شهری موجب میشود. در این سیستم مراکز رقیب در محدوده جغرافیایی شهر هماهنگ به رشد خود ادامه میدهد، مگر در مورد مراکزی که در مسیر راههای اساسی و عمده ی ارتباطی قرار گیرند، آنها که اصولاً تراکم قوی خواهد بود و یا در آن قبیل برشهای جغرافیایی که کاربری زمین برای تراکمهای ضعیف پیشبینی شده است.
ملوین وبر:
ملوین وبر با تکیه برهمین منطق گامی فراتر مینهد و اظهار میکند که شهرسازی سنتی تا به امروز بیشتر بر شکل و ساختار شهری توجه داشته و نتوانسته فضای مناسبی را برای زندگی انسانها در شهرها عرضه کند و اضافه میکند «بهترین ساختار برای جمعیتپذیری و کاربری زمین همراه با تعدد و عدم تمرکز است» به نظر وبر مراکز مهم و حتی مراکز کم اهمیت شهری کم و بیش با تمرکز روبهرو هستند بیآنکه تمرکز تعرفه حمل و نقل و جابهجایی انسانها را به صفر کاهش دهد (فرید، 1368: 425 – 424).

شکل 2-1: طرح شهرهای نامتمرکز و پراکنده از Kevin Lynch
طرح بر مبنای شبکه ارتباطی سه گوش متکی است و جزء در نقطه تقاطع و مسیر بعضی از راهها با توزیع نافشرده جمعیت روبرو هستیم.
1- شبکه ارتباطی
2- فضای آزاد
3- تراکم قوی
4- تراکم ضعیف.
مأخذ: فرید، 1368: 426

2-20- نظریه شهر فشرده
ایدۀ شهر فشرده از نظر تاریخی، واکنش به روند توسعه پراکنده و کم تراکم شهری در کشورهای توسعه یافته است که با ویژگیهای نظیر تراکم پایین مکانهای سکونت و اشتغال، تفکیک عملکردی فضای شهری، تأکید بر استفاده از اتومبیل در حمل و نقل شهری و فشار بر محدودههای متروپلی جهت رشد و جدایی گزینی اجتماعی همراهی میکند (Johnson, 2001: 724).
طرفداران شهر پر تراکم چنین ادعا میکنند که شهر پرتراکم، شهری است در مقیاس اقتصادی، آنچنان گسترده که میتواند تنوع فعالیتها و تمرکز صنایع و خدمات تخصّصی را در حدّ شهروندان و جمعیت حوزه نفوذ خود، فراهم کند. تمرکز جمعیتی در فضا، جذابیت اقتصادی شهر را افزایش داده و موجب شکوفایی واحدهای اقتصادی کوچک و اقتصاد محلّی میشود.
شهر پرتراکم، به دلیل تنوع فعالیّتها، تنوع شاغلان و شهروندان را هم به همراه دارد که خود به معنای تنوع فرهنگها، قومیتهاو ترکیب وسیعی از طبقات اجتماعی مختلف است. این گستردگی اجتماعی، کیفیت زندگی شهری را بالنده کرده، شهری زندهتر، امنتر و محیطی برابرتر و عادلانهتر ایجاد میکند.
در شهر پرتراکم امکان عبور از مرزهای طبقاتی و درآمدی برای شهروندان بیشترو احتمال دستیابی به عدالت اجتماعی برای برنامهریزان و سیاستگذاران قویتر است. شهر پرتراکم، با کاهش فاصلههای فیزیکی نیاز به ترددهای شهری را کاهش داده و از آلودگی هوای ناشی از حمل و نقل و اتومبیلها، میکاهد.
شهر پرتراکم، با استفاده بهینه از زمینهای درون شهری، اراضی کشاورزی پیرامون شهرها را از دستاندازی و توسعههای شهری محفوظ میدارد.
اجرای سیاست شهر پرتراکم، از طریق گوناگون میسر است، فشردهسازی بافتهای شهری20 از جمله مواردی است که برای دستیابی به شهر پایدار پیشنهاد شده است. افزایش تراکم میتواند از طریق «فرم ساخت»21 شهری صورت گیرد (راه حلّ کالبدی)، یا تمرکز فعالیتها تشویق شده (راه حل اقتصادی)و یا ترکیبهای مختلفی از این طریق. افزایش تراکم شهر میتواند از طریق توسعه جدید یا نوسازی و بهسازی بافت موجود شهری انجام پذیرد. توسعههای جدید نیز میتواند در زمینهای بایر و یا در کاربریهای کم تراکم صورت گیرد. افزایش تراکم در عمل با تغییر در طراحی و فرم شهری و مقیاس اجرای ساختمانهای شهری انجام میگیرد، اما از دیدگاه مقیاس زمان نیز میتواند طولانی، کوتاه مدت، یا مرحلهبندی شده و تدریجی انجام گیرد (عزیزی، 1388: 107).
طراحان شهر فشرده مدعی منافع زیر برای شهر فشرده در ساماندهی تراکمهای شهری هستند:
متراکمسازی توسعه موجب کاهش گسترشهای فیزیکی و در نتیجه مصرف کمتر زمین و منابع دیگر میشود.
تراکمهای بالای مسکونی امکان سکونت تعداد بالایی از جمعیت در منطقهای محدود را فراهم ساخته، موجب افزایش برخوردهای اجتماعی میگردد.
در فرایند متراکم سازی، مصرف سوخت و خروج گازهای مضر کمتر شده، فضای شهری از لحاظ مصرف انرژی کارآمدتر می شود.
دولتها در تراکمهای بالاتر میتوانند سرویسهای اساسی را با کارآیی بیشتر ارائه داده، اتلاف منابع را به حداقل برسانند (پورمحمدی و قربانی، 1382: 95).

2-22- نظریه شهر پایدار
«توسعه» و «توسعه یافتگی» همواره هدف اصلی برنامهریزان بوده است، چنانچه توسعه را «حرکت کل نظام اجتماعی به پیش» یا «ارتقای مستمر کل جامعه به سوی زندگی بهتر و انسانیتر» بدانیم، انسان در محور این قوت و ارتقاء قرار دارد؛ اما توسعه در استمرار زمانی و در پوشش همگانی مطلوب است. توسعه باید نیازهای کنونی همه جوامع را، بدون فدا کردن توان نسلهای آتی در تأمین نیازهای خود و بدون آسیب رساندن به محیط زیست، تأمین کند.
اکنون نگرشی نو بر جهان حاکم شده: اگر توسعه فرایندی مطلوب است، باید برای همه و در هماهنگی با طبیعت صورت گیرد تا پایدار باشد؛ بنابراین موضوع اصلی توسعه پایدار این است که چگونه میتوان به توسعهای مستمر دست یافت، بدون وهنی بر طبیعت، بدون وهنی بر انسان، بدون نابرابری ناعادلانه و برای همه نسلهای بشری. این نگرش نو در برنامهریزی شهری و سیاستهای توسعه شهری نیز ضروری است. «پایداری» اکنون اولویت اول در قوانین حاکم بر برنامهریزی شهری است.
در کنفرانس بینالمللی «توسعه و محیط زیست» در ریودوژانیرو در سال 1922، 150 کشور اعلامیهای را برای تعیین اصول دستیابی به توسعه پایدار امضاء کردند. در سطح شهرها، مقامات مسئول برنامهریزی موظف به رعایت اصول اجرایی این تعهدات در طرحهای شهریاند. در این سیاستهای اجرایی تأکید شده است که «پایداری»22 تنها از طریق هدایت توسعه به گسترههایی موجود شهری امکان دارد و نه گسترش شهر به سوی پیرامون و زمینهای زراعی و تنها با افزایش تراکم قابل دسترسی است.
این به معنای تشویق فرایند شدت استفاده از زمین برای مقاصد گوناگون است. شهر پرتراکم، از سوی مسئولان اجرای تعهدات برنامه کار (21) به عنوان پایدارترین شکل طرح شهری، تجویز میشود (عزیزی، 1388: 105-104).
این ایده بیانگر فرایندی است که ضمن بهبود سلامت اجتماعی – اقتصادی و اکولوژیک، شهرها، زمینه تداوم آن را برای نسلهای آتی فراهم میسازد. به استناد تحقیقات انجام شده و نتایج کنفرانس جهانی محیط زیست، در توسعه پایدار شهری بر مواردی نظیر کاربری فشرده و کارا از زمین، تکیه کمتر به اتومبیل و کارآیی در استفاده از منابع، مسکن و محیط مسکونی مناسب، اقتصاد پایدار، مشارکت مردم و اکولوژی اجتماعی و در نهایت احیای سیستمهای طبیعی تأکید میشود.
در کنفرانس سران ریو این توافق حاصل شد که لازم است «شاخصهای توسعه پایدار» به عنوان یک پایه محکم برای تصمیمگیری در کلیه سطوح و برای کمک به پایداری خود کنترلی نظامهای فراگیر توسعه و محیط زیست تهیه شود (United Nations, 1993)، هم گزارش سبز کمیسون اروپا و هم دستور کار 21 به خاطر وزن سیاسی پشت آن تأثیر و اهمیت فوقالعادهای را به بحث در مورد شهر دادهاند (بحرینی،1383: 51-40).
هرچند بسیاری از این موارد در دیدگاه شهرسازانی همچون هاوارد، مامفورد، جیکوبزومک هاگ وجود دارد، لکن آنچه در توسعه پایدار شهری حائز اهمیت میشود، جامعیت و اجماع نسبی بر روی آن است.
طرح موضوع فرم شهری پایدار عمدتاً مربوط به دهه 1990 و زمان برگزاری کنفرانس ریو در برزیل در سال 1992 است که به تدوین و تصویب قطعنامه زمین انجامید در این قطعنامه نظریاتی درباره نقش شهرها در ناپایداری مطرح گردید و منتشر شدند. رابطه بین فرم شهر و توسعه پایدار در ابتدا به صورت راهبردهای نظری مطرح میشد که تحقیقات تجربی آن را حمایت نمیکرد. ماحصل این بحثها در طی این سالها، نظریه هنوز خام و اثبات نشدهای بود، مبنی بر اینکه رابطهای بین فرم شهر و توسعه پایدار وجود دارد. از این نقطه عزیمت دو نظریه عمده در مورد توسعه و فرم شهر و توسعه پایدار مطرح شد.
نظریه اول این ایده را تشریح میکند که با فشردهسازی23 شهرها و افزایش تراکم همراه با اعمال کاربری مختلط24 میتوان شهرها را به سمت توسعه پایدار هدایت کرد. در مقابل نظریه دیگری هم مطرح گردید که در برابر نظریه شهر فشرده قرار میگرفت و آن اینکه با اعمال تراکم کم و توسعه کم و توسعه گسترده25 میتوان به عزم شهری پایدار دست یافت مفاهیمی چون توسعه شهری یا مسکونی با تراکم پایین26 طبقات کم یا شهر گسترده27 برای تشریح این

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد زیرساختها، آلودگی هوا، سلسله مراتب، خدمات شهری Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد حمل و نقل، شهر پایدار، مناطق شهری، اقتصاد ملی