منابع پایان نامه ارشد درمورد توسعه منطقه، سلسله مراتب، حوزه نفوذ، توسعه منطقه ای

دانلود پایان نامه ارشد

سامان………………………..104
نقشه شماره 4-7- درجه توسعه یافتگی سکونت گاه های روستایی بخش سامان با استفاده از مدل تاکسونومی………………………………………………………………………………………………………………….126

مقدمه:
امروزه کاملاً واضح است که برنامهریزی و سرمایهگذاری ملی بیشتر به نفع لایۀ بالایی سلسله مراتب شهری– روستایی صورت گرفته است . تمرکز کنونی جمعیت و مشاغل سودآور در تعداد کمی از شهرها، تا حدودی حاصل خط مشی گذشته است . حاصل چنین نگرشی ، علاوه بر توزیع نامتوازن و غیر عادلانه فعالیتهای اقتصادی ، موجب پراکنش نابرابر جمعیت ، سرمایه ، امکانات و تسهیلات در سطوح ملی و منطقهای گردیده است که در زمان حاضر یکی از موانع مهم در برابر توسعه اقتصادی – اجتماعی همه جانبه در بیشتر کشورهای در حال توسعه به شمار میرود .برنامهریزی منطقهای در دوران کوتاه عمر خود، نگرشهای مختلفی را در دل خود جای داده و با تکیه بر این نگرش و دیدگاهها دوران تحول خود را طی میکند. دیدگاه های موجود در توسعه منطقهای از قبیل ” قطب رشد ” ، ” توسعه روستایی ” و ” توسعه روستا- شهری “در کشور ما، ذهن برنامه ریزان و پژوهشگران را به خود جلب کرده است که در سطح ملی، آمایش سرزمین به عنوان آخرین تحول در نگرش برنامه ریزی فضایی مورد توجه قرار گرفته است . یکی از ارکان مهم توسعه، جامع بودن و یکپارچگي آن ونیز رفع عدم تعادلهای اقتصادی –اجتماعی مناطق درون کشور است . بر این اساس میتوان گفت که برداشت منطقهای از توسعه است که میتواند کل یک کشور را به توسعه جامع و یکپارچه برساند و از این دیدگاه است که اهمیت نقش و عملکرد شهرهای درجه دوم و سوم از جمله شهرهای کوچک ، قابل تبیین میگردد . توسعه ي درونزا و متکی به قابلیتهای درونی شهرهای کوچک ، یک بستر مناسبی را طلب میکند که در گام اول آرایش فضایی سکونت گاه ها در یک نظام سلسله مراتبی از الویتهایي است که در ارائه ي نقش مطلوب شهرهای کوچک در توسعه ي منطقهای یاری خواهند رساند، در گام بعدی مکان یابی فعالیتها بر حسب ظرفیت هر نقطه جمعیتی و تعیین جایگاه این شهرها در سلسله مراتب فرادست است که نقش واقعی آنها را ترسیم خواهد کرد.
سامان بعنوان یک شهر کوچک و تابعی از نظام کلان منطقه چهارمحال و بختیاری، بر حسب ویژگیهای طبیعی، انسانی، اقتصادی و فرهنگی از محرومیت و توسعه نیافتگی مضاعفی برخوردار است. مجموعه شرایط فوق تغییر و تحولات اقتصادی و اجتماعی، آن را دچار رکود کرده است.
رشد سریع جمعیت شهر سامان در دهه های اخیر موجب گسترش فعالیتهای بازرگانی، حمل و نقل و خدمات مالی شده و امروزه در حالت گذار و همزیستی بخشهای سنتی و نوین به سر می برد، ولی عدم تحرک در اقتصاد روستایی و کل منطقه که زاییده انزوای جغرافیایی و کم توجهی به قابلیت های درونی بخش است، امکان هر گونه تغییر و تحول مثبت را از شهر گرفته و کل منطقه را در گرداب تولید سنتی و عدم تحرک اقتصادی فرو برده است.
بر این اساس تمرکز اصلی این پژوهش بر روی نقش و کارکرد شهر سامان در توسعه منطقه پیرامون خود است. که درپنج فصل تنظیم شده است که در فصول اول تا سوم مبانی نظری، دیدگاهها و تکنیک های مورد استفاده در پژوهش آورده شده است و در فصل چهارم و پنجم که مهمترین فصول این پژوهش بوده نظام های سکونت گاهی منطقه مطالعاتی از جنبه های طبیعی و انسانی مورد بررسی قرار گرفته و در ادامه نظام شهری استان چهار محال و بختیاری، سازمان فضایی بخش سامان و جایگاه شهر سامان وهمچنین به ارزیابی نقش شهر سامان در توسعه (فضایی- کالبدی) سکونتگاههای پیرامون پرداخته شده است . ودر آخر نیز نتایج و پیشنهادات ارائه شده است.
این پژوهش مدعی آن نیست که همه مسائل را در چارچوب موضوع به دقت مطالعه کرده است . تحقیقات در حوزه مسائل شهری و ناحیه ای، به دلیل حجم موضوعات مورد مطالعه دارای پیچیدگیهایی است که به هیچ عنوان امکان بررسی همه جانبه آن در یک تحقیق دانشجویی نمی گنجد، به علاوه توان علمی محدود نگارنده نیز مزید بر علت است، بدین خاطر وجود نقص و کاستی درپژوهش امری طبیعی است و پژوهشی جدی و کارساز است که دیگران در نقد آن بکوشند. نگارنده هر نوع انتقاد و گوشزد کردن نارساییها را بدیده منت خواهد پذیرفت و امیدوار است که زمینه های بررسی نشده را دیگران تکمیل نمایند.

فصل اول
طرح تحقیق و چارچوب کلی پژوهش

1-1- بيان مسأله :
شهرنشيني امروزه چهره ي مسلط زندگی و بارزترين نمود تكامل جوامع انساني است كه دركشورهاي مختلف جهان اعم از توسعهيافته و توسعهنيافته، رو به گسترش است. گسترش بيرويه آن جوامع انساني و مکانهای جغرافیایی را با مشكلات و مسائل متعددي‌‌ روبهرو كرده است.مشكلات شهرنشيني در كشورهاي درحال توسعه كه به طور عمده ناشي از توزيع فضايي نامتعادل جمعيت، مهاجرت بيرويه از روستاها به شهرها ، تمركز بيشاز حد جمعيت و نيرويهاي اقتصادي در متروپلهاي منطقهايميباشد، موانعي را بر سر راه برنامهريزي در سطوح مختلف ايجاد كرده است . ضرورت ايجاد تعادلهاي منطقهاي ، عدالت اجتماعي، تمركززدايي وگرايش به الگوي عدم تمركز توسعه،الزاماتي را در اين كشورها به وجود آورده است و دولتها را در بدو امر به نگرش فضايي در برنامهريزي سوق داده است و در اين راستا محققان و برنامهريزان را برآن داشته است كه به فكر راهكارهاي بنيادي و اساسي براي كاهش و يا حل مشكلات شهرنشيني گسترده و بيرويه باشند. در اين راستا سياستها و برنامههاي مفيدي تدوين و استراتژي توسعة شهرهاي كوچك و نقش آن در توسعه ملي و منطقهاي به عنوان بخشي از راهحلهاي فضايي و برنامهريزيهاي جامع كشورهاي در حال توسعه به كار گرفته شده است. تجربيات جهاني در اين زمينه يعني اهميتدادن به شهرهاي كوچك بيانگر اين واقعيت است كه حل مسائل و مشكلات شهرهاي بزرگ و مشكلات شهر نشيني جهان امروز در گرو حمايت و توجه جدي به شهرهاي كوچك است.
در ايران نيز طي سالهاي اخير براي يكپارچهسازي مناطق مختلف كشور، سياستهایي انديشيده شده است تا از تمركزگرايي كاسته شود . طرح آمايش سرزمين، خطمشي و اصول توسعه ي جوامع شهري و روستايی را ترسيم كرده و نقش وكاركرد هر يك از شهرهاي (بزرگ ، مياني و كوچك) را مشخص كرده است ولي توسعه و توجه به شهرهاي كوچك، در اولويت آخر قرار دارد .هر چند اين راهبرد،متناسب با اهداف برنامههاي ملي است ولي با توجه به افزايش تعداد شهرهاي كوچك و تبديل بعضي از مراكز روستايي به شهري، مشکلاتی را به وجود آورده است كه نياز به توجه جدي دارد . شهرهاي كوچك در ايران به عنوان مكانمركزي بيشترين روابط را با حوزة نفوذ خود دارند. نقش اينگونه شهرها نه تنها به صورت مراكز توزيع خدمات و بازار فروش محصولات كشاورزي موجب پويايي بخش كشاورزي ميشود بلكه عاملي در تجاري شدن بخش كشاورزي در حوزههاي روستايي نيز هست . و بخشی از منطقه یا ناحیه را به تحرک اجتماعی- اقتصادی می رسانند. و در صورت پیدایش تحرکات و جریانات مثبت اقتصادی – اجتماعی در شهرهای کوچک، با پذیرش بخشی از مهاجران روستایی، تا حدی مهاجرتهای روستایی به شهرهای بزرگتر را خنثی می کنند و زمینه را برای توزیع متوازن جمعیت و امکانات و سرمایه فراهم می نماید.
شهر کوچک سامان به عنوان یک مکان مرکزی در منطقه دارای سطح روابط و وابستگی های فضایی فعال با حوزه نفوذ خود می باشد. اما وجود مسائل و مشکلاتی مانع توسعه شهر و منطقه شده است. این امر ناشی از نبود نظم سلسله مراتبی در ارائه خدمات در منطقه، عدم توجه به نقش منطقه ای و توجه صرف به نقش محلی( درون شهری) می باشد. توسعه منطقه ای بخش سامان می تواند متکی به منابع درونی خود منطقه از قبیل: اقتصاد روستایی، صنایع دستی و فعالیتهای گردشگری باشد. که استفاده بهینه از این منابع و امکانات برای بوجود آوردن توسعه منطقه ای وجود یک رابطه اورگانیک و دو سویه و برنامه ریزی شده بین شهر و منطقه بیافزاید. از طرف دیگر هر گونه دگرگونی در ساختار اقتصادی منطقه و روستاها، با تأمین و تقویت امکانات اجتماعی و اقتصادی شهر سامان امکانپذیر خواهد بود تا نقش سازمانی و مدیریتی خود را به بهترین وجه در منطقه ایفا نماید.

سؤالات پژوهش
شهرهای کوچک چه نقشی در برنامه ریزی فضایی و توسعه منطقه ای محدوده های پیرامون خود ایفاء می نمایند؟
آیا شهر سامان باعث توسعه سکونتگاههای بخش شده وتوانسته روایط جدید و پایداری بین سکونتگاهها ایجاد نماید ؟
آیا شهرکوچک سامان باعث افزایش و بهبود کارکردهای خدماتی روستاهای حوزه نفوذخود شده است؟
آیا شهر کوچک سامان به عنوان یک مکان مرکزی باعث استحکام روابط روستا-شهری و انتظام بخشیدن به سلسله مراتب سکونتگاهی خو د شده است؟

اهداف پژوهش
پژوهش حاضر داراي اهداف ذيل است :
– هدف کلان
بررسيجايگاهنقششهرهايكوچكواهميتآنهادرمباحثتوسعهفضايي؛
1-3-2-اهداف خرد
شناخت و تبیین نقش شهرهای کوچک با مصداق شهر سامان و بکارگیری یافتهها در ارائه ي راهکارهای توسعه فضایی- کالبدی سکونت گاه های پیرامون ؛
تحليل اثرات توسعه ي شهر سامان در نحوه ي ساماندهي ، تقويت و دگرگوني روابط و وابستگيهاي فضايي با حوزه ي نفوذ ؛
اهمیت موضوع
استان چهارمحال و بختیاری از دیر باز به علل بهره داشتن از منابع غنی و ارزشمند کانی، منابع غنی آب و خاک، وجود اقلیم مساعد و تنوع ساختارهای شهری- منطقه ای و توسعه ي بسیار سریع سکونتگاههای روستا– شهری در سالهای اخیر زمینه های مناسب جهت بررسی و تدوین در موضوع مورد تحقیق را نشان می داد. با توجه به فراوانی شهرهای کوچک در سطح استان، برای انتخاب شهر مورد نظر در این پژوهش معیارهایی مانند وجود حوزه نفوذ وسیع روستایی با تراکم جمعیتی بالا ، قابلیت فراوان برای متنوع سازی کشاورزی، داشتن ظرفیت بالقوه و بالفعل برای صنایع فرآوری محصولات کشاورزی و کارکردهای بازاری، برخورداری از فرصت و آزادی عمل برای ایجاد مشاغل غیر زراعی، وجود منابع برای افزایش تلاش های توسعه در حوزه ي نفوذ شهر (منابع معدنی، جنگل، اراضی حاصلخیز و ….) و وجود فاصله نسبتاً مناسب با شهرهای بزرگ و ثانویه و با روستاهای پیرامون خود مد نظر قرار گرفته است. از دیگر انگیزه ها در انتخاب موضوع، شناخت پژوهشگر از منطقه مورد مطالعه و وجود ضعف ها و کمبودهایی است که در منطقه مورد مطالعه مشاهده شده است. و تا به حال در زمینه شهرهای کوچک در منطقه مورد مطالعه کار تحقیقی صورت نگرفته است .

1-5- روش تحقيق
روش تحقيق فرايندي است كه طرح موضوع ، مسئله شناسي، فرضيه سازي ، هدف گذاري ،كسب اطلاعات،استفاده از ابزار و تكنيكهاي مرتبط با موضوع ، نحوه استنتاج و جمعبندي و نهايتاً تدوين آن را دربر ميگيرد. انتخاب روش تحقیق بستگی به هدفها و ماهیت موضوع پژوهش و امکانات اجرایی آن دارد. بنابراین، هنگامی می توان در مورد روش بررسی و انجام یک تحقیق تصمیم گرفت که ماهیت موضوع پژوهش، هدفها و نیز وسعت دامنه ي آن مشخص باشد . در پژوهش حاضر با توجه به سؤالات ارائه شده سعی در شناخت و تبیين و ارزیابی نقش شهرهای کوچک و اهمیت اینگونه از شهرها در توسعه منطقهای و روستایی است .
بر اساس مطالب ذکر شده، روشهای تحقیقی که در اینجا از آن استفاده شده است به شرح زیر است:
1-5-1- روش تطبيقي و تحليلي
با توجه به موضوع پژوهش در سطح مسأله شناسي ازروشهاي تطبيقي و تحليلي استفاده ميشود تا مباني تئوريك آن مشخص شود و سپس با مقايسه ي وضع موجود و تجربيات گوناگون، نظام فضايي منطقه مورد مطالعه در چارچوپ اهداف درنظر گرفته شده تبيين گردد.
1-5-2-روش توصیفی و تحلیلی
این روشبا «چههست» مطرح می شود و در واقع، توصیف، ضبط،تجزیه و تحلیل شرایط موجود با توصیف منظم ومدون موقعیتی ویژه با حوزه ي مورد علاقه به صورت واقعی و عینی است.بدین ترتیب سعی میشود با جمعآوری اطلاعات و دادههای مربوط به این منطقه، نقش و عملکرد شهرهای کوچک در توسعه

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد مقایسات زوجی، دانشگاه تهران، بافت فرسوده، سلسله مراتب Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد روابط شهر و روستا، توسعه منطقه، توسعه روستا، نظام شهری