منابع پایان نامه ارشد درمورد توزیع جمعیت، فرسایش خاک، عوامل طبی، عوامل طبیعی

دانلود پایان نامه ارشد

نفر
دنیا
102
396
463
513
587
647
750

آفریقا
5
39
42
55
66
71
91

آسیا
30
189
242
274
324
370
426

اروپا
46
75
79
83
87
90
96

آمریکا و اقیانوسیه
21
93
100
101
110
112
140
Source: United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. (March 2012)

2-4- شهرنشینی در جهان از نظر سازمان ملل
تحولات در زمینه رشد جمعیت شهری و شهرنشینی در مناطق مختلف اعم از کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته با برخی تفاوتهای منطقهای، چهار مدل یا الگوی زیر را ترسیم میکند، این چهار الگو برحسب شهرنشینی و رشد شهرنشینی با یکدیگر متفاوت هستند:
1. سطح شهرنشینی بالا و رشد شهری آرام:
این گروه شامل کشورهایی میشود که بیش از دو سوم جمعیت آنها شهرنشین هستند، اما نسبت رشد جمعیت شهری آنها زیر یک درصد در سال است: اروپا، آمریکای شمالی، استرالیا و نیوزیلند نمونهای از این مناطق هستند. رشد شهرنشینی در این مناطق به پایینتر از 5/0 درصد در سال خواهد رسید.
2. سطح شهرنشینی بالا و رشد شهری متوسط:
بخش عمدهای از آمریکای لاتین شامل منطقه کارائیب، امریکای مرکزی و امریکای جنوبی که دارای حدود 75 درصد شهرنشینی و رشد جمعیت شهری در حدود 3 درصد در سال است، در این الگو جا میگیرد.
3. سطح شهرنشینی متوسط و رشد شهری سریع:
آسیای غربی از دیگر مناطق جهان به وسیله سطح شهرنشینی بالای متوسط 55 درصد شهری و رشد سریع جمعیت 4 درصد در هر سال متمایز میشود، در این مدل نسبت رشد جمعیت شهری تا پایان قرن 20 از 5/3 درصد بوده است که کشور ایران جزء این گروه به حساب می آید.
4. سطح شهرنشینی پایین و رشد شهری سریع:
در این گروه کمتر از یک سوم جمعیت در مناطق شهری ساکن هستند. در این مناطق، جمعیت شهری 4 درصد یا بیشتر در سال رشد دارد. 5 منطقه در افریقا، بخشی از جنوب شرقی آسیا، آسیای میانه و مالزی جزء این کشور به حساب میآیند. همچنین نمودار (2-3) و جدول (2-2) تحول نسبت شهرنشینی در قلمروهای جغرافیایی جهان از (2025-1985) را نشان میدهد.

نمودار (2-3) تحول نسبت شهر نشینی در قلمرو جغرافیایی جهان.
مآخذ: جوان، 1390: 35

جدول 2-2. تحول نسبت شهرنشینی در قلمروهای جغرافیایی جهان 2025-1985
قلمروهای جغرافیایی
ضریب شهرنشینی (درصد)
ضریب روستانشینی (درصد)

1985
2000
2025
1985
2000
2025
جهان
کشورهای پیشرفته
کشورهای در حال توسعه
آفریقا
آمریکای لاتین
آمریکای شمالی
شرق آسیا
جنوب آسیا
اروپا
اقیانوسیه
شوروی
کشورهای عرب آسیا
کشورهای عرب آفریقا
41
5/71
2/31
7/29
9/68
1/74
6/28
7/27
6/71
71
6/65
1/60
1/42
6/46
4/74
3/39
1/39
8/76
9/74
8/32
5/36
1/75
3/71
7/70
69
6/50
1/60
8/77
5/56
4/55
1/84
3/77
3/49
55
5/79
3/76
1/74
4/78
8/65
59
8/28
8/68
3/70
1/31
9/25
4/71
3/72
4/28
29
4/34
9/39
9/57
4/53
6/25
7/60
9/60
2/23
1/25
2/67
5/63
9/24
7/28
3/29
31
4/49
9/39
2/22
5/43
6/44
9/15
7/22
7/50
45
5/20
7/23
9/25
6/21
2/34
مآخذ: جوان:1390: 33

جدول 2-3. تحول تراکم نسبی جمعیت در قلمروهای جغرافیایی جهان (2025-1985)
قلمروهای جغرافیایی
تراکم نسبی جمعیت (نفر در هر کیلومتر مربع)

1985
2000
2025
جهان
36
45
60
کشورهای پیشرفته
کشورهای در حال توسعه
21
47
22
62
24
87
آفریقا
آمریکای لاتین
آمریکای شمالی
شرق آسیا
جنوب آسیا
اروپا
اقیانوسیه
جمهوری شوروی سابق
کشورهای عرب آسیا
کشورهای عرب آفریقا
18
20
12
106
99
101
3
12
16
14
29
27
14
125
131
105
4
14
26
21
53
38
16
146
178
107
4
16
45
31
مآخذ: جوان، 1390: 32

2-5- مهمترین عوامل تجمع و پراکندگی جمعیتها
مهمترین عوامل تجمع و پراکندگی جمعیتها عبارتند از:
الف) عوامل غیرارادی: از عواملی است که اراده انسان حداقل در شرایط حاضر نقش تعیین کنندهای در تغییر و تحول آنها ندارد این عوامل به نوبه خود به دو گروه جغرافیایی طبیعی و جغرافیایی تاریخی تقسیم میشود.
ب) عوامل ارادی: بالطبع به عواملی اطلاق میشود که تحت تأثیر تصمیم و اراده انسانی (جامعه بشری) قابلیت تغییر و تحول بسیار دارد، این عوامل نیز در سه گروه ساختار اقتصادی، ویژگیهای فرهنگی و سیاسی و نظامی و تغییر و تحولات فراملی طبقهبندی میشوند.
عوامل طبیعی: از مهمترین علل توزیع جغرافیایی جمعیت، عوامل طبیعی مانند مقدار آب، پستی و بلندی زمین (ناهمواریها) آب و هوا و درجه حرارت، خاکها است.
عوامل اقتصادی: شیوه و ترکیب تولید، اولویتها در تخصیص منابع، سیاستهای وارداتی و صادراتی باعث شکلگیری مراکز تولید و مصرف، قطبهای صنعتی و نواحی کشاورزی و مراکز دادوستد میشود که از اصلیترین عوامل توزیع جمعیت است به همین دلیل اکثر شهرهای بزرگ قدیمی در همه جای جهان بر سر شاهراهها قرار گرفته است.
عوامل اجتماعی: از جمله این عوامل، عوامل مذهبی (زیارتگاهها و راههایی که به زیارتگاهها میروند) و عوامل فرهنگی (تأسیس مراکز علمی و دانشگاهی) را میتوان نام برد که باعث ایجاد شهرها و تمرکز جمعیت میشوند. از جمله شهرهای مذهبی چون مکه، مشهد، قم و بعضی از شهرهای هندوستان و شهرهای دانشگاهی چون آکسفورد و کمبریج به دلیل عوامل فرهنگی پدید آمدهاند و اکثراً با انبوهی جمعیت روبرو هستند.
عوامل اداری و سیاسی: تغییراتی که در تقسیمات اداری یک مملکت به وجود میآید ممکن است در تمرکز و یا پراکندگی جمعیت مؤثر باشد، مانند انتخاب بعضی از شهرها به عنوان مرکز استان و یا خصوصاً انتخاب پایتخت که شهر جدیدی را رونق بخشیده و یا پایتخت قدیم را دچار انحطاط میکندکه اکثراً با انبوهی و تراکم جمعیت روبرو هستند (کاظمیپور، 1384: 65).
امروزه سیاستهای دولت به عنوان مهمترین عامل در توزیع و تراکم جمعیت در جهان مطرح است. سیاستهای اقتصادی هر کشور بسته به سیاستهای ملی که به اقتصاد سیاسی معروف است در جهتگیری اعتبارات عمرانی و زیربنایی، تعیین الگوی برنامهریزی، تمرکز یا عدم تمرکز و سرمایهگذاریهای دولتی نقش تعیین کنندهای دارد. در کشورهایی که به دنبال الگوی برنامهریزی متمرکز بودهاند و یا اقتصاد سرمایهداری حاکمیت داشته باعث شکلگیری قطبهای رشد و تمرکز شدید جمعیت در یک یا چند نقطه از کشور شده است. در الگوی غیرمتمرکز نظیر شیوه حکومتی سوسیالیستی که به دنبال عدم تمرکز بودهاند، توزیع جمعیت متعادلتر است. تأثیر عوامل سیاسی و ایدئولوژیکی در نحوه توزیع جمعیت در جهان امروزه کمتر از تأثیر عوامل طبیعی، اقتصادی و اجتماعی نیست. از نظر پراکندگی جمعیت در بین مناطق مختلف جهان با توجه به شرایط طبیعی، عوامل اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، تفاوتهای بارزی به چشم می خورد و عوامل مذکور نحوه توزیع جمعیت را در سطوح کره زمین دستخوش تغییر و تحول ساخته است (جوان،1390: 31).
به طور کلی عوامل مؤثر بر تراکم جمعیت در نمودار شماره (2-4) مشخص گردیده است.

نمودار 2-4. عوامل مؤثر بر نحوۀ توزیع تراکم جمعیت

2-6- عوامل جغرافیایی مؤثر در پراکندگی جمعیت
باید توجه داشت که نمیتوانیم صرفاً خود را به عقاید جبری که برطبق آن عناصر محیط طبیعی تنها کنترل کننده و مؤثر در پراکندگی جمعیت میباشد، محدود کنیم، عوامل طبیعی در هر کجای دنیا که باشند به تنهایی بیانگر و مؤثر در توزیع جغرافیایی جمعیت نیستند و اگرچه اثرات آنها در جایی بیشتر از جای دیگر به چشم میخورند، ولی بشر به هر صورت و در هر جایی که باشدتا حدی کنترل خود را بر محیط و پیرامونش اعمال میدارد (کلارک،1383: 39).
به طور کلی عوامل جغرافیایی مؤثر در توزیع جمعیت را میتوان تحت عنوان زیر بیان نمود:

2-6-1- پراکندگی عمودی جمعیت
در یک بررسی جهانی از پراکندگی عمودی جمعیت استاسزوکی11 نشان داده است که تعداد و تراکم جمعیت با افزایش ارتفاع کاهش مییابد، این پدید یک مشکل اساسی در بهرهبرداری از مناطق مرتفع جغرافیایی و عدم سازش و انطباق انسانها با چنین محیطهایی میباشد. ظاهراً 2/56 درصد از جمعیت جهان در ارتفاعی بین صفر تا 200 متر زندگی میکنند و این فضا فقط 8/27 درصد از کل خشکیها را تشکیل میدهد. تراکم نسبی جمعیت در این منطقه در حدود دو برابر متوسط جهانی است.
کاهش زیاد فشار جو در نتیجه کمی اکسیژن که در ارتفاعات زیاد حادث میشود، برای زیست بشر خطرناک میباشد، بنابراین عامل ارتفاع خود به تنهایی یک حد طبیعی برای سکونت انسانها به وجود میآورد. در بررسی عوامل مؤثر در پراکندگی جمعیت، ارتفاع نمیتواند از عرض جغرافیایی جدا باشد. در عرضهای پایین، ارتفاع در تعدیل آب و هوا بسیار مؤثر است. در مقابل عامل ارتفاع در عرضهای بالاتر مشکلات عدیدهای در تمرکز جمعیتی پدید میآورد (منبع قبلی: 42).

2-6-2- تأثیر آب و هوا در توزیع جمعیت
تأثیر اقلیم بر توزیع جمعیت به صورتی شدید پذیرفته شده است. آب و هوا نه تنها مستقیم بر ارگانیسم انسانی اثر میگذارد بلکه به طور مستقیم از طریق تأثیر بر خاک، نباتات و کشاورزی و حیوانات در پراکندگی جماعات بشری نیز مؤثر واقع شود، سکونت دائمی بشر فقط در محدودۀ معین حرارتی، بارندگی، رطوبت و نور و نظایر آن به راحتی امکانپذیر میباشد. دیدگاههای هانتیگتن و عدهای دیگر از دانشمندان جغرافیا به این نظریه وسعت بیشتری بخشیده است که اقلیم را به عنوان عامل اصلی پیدایش تمدن، دلیل عمده مهاجرتها و حتی تعیین کنندهی میزان انرژی و شخصیت هر ملت دانستهاند. روابط جبری این مسأله مخالفتهای بسیار را برانگیخته و مخالفین این نظریه بر توانایی انسان در تطبیق خود با اقلیمهای متفاوت تأکید نموده و همچنین نقش تکنیک را عامل مؤثر دیگری محسوب میدارند. هوای گرم و مرطوب ضمن اینکه موجب رشد سریع نباتات شده چند محصول را در یک سال اجازه میدهد و احتیاج به لباس و پناهگاه را نیز کاهش میدهد. در عین حال با کمک به ازدیاد گیاهان موجب افزایش اراضی انسانی و حیوانی میشود.
اقلیمهای سرد برای سکونت انسانها بسیار نامناسبترند. عرضهای بلند شمال بین1/10کل مساحت خشکیها را در برمیگیرند، در حالی که فقط کمتر از نیم درصد از جمعیت جهان را در خود جای دادهاند. حرارت زیاد به تنهایی خود مانع اسکان جمعیت نیست ولی این عامل در ترکیب با بارندگی کم و نامنظم موجب زایل گشتن شرایط سکونتی میشود (منبع قبلی: 47).

2-6-3- جمعیت و انواع خاک
همچون بسیاری دیگر از عوامل محیط طبیعی، نقش خاکها نیز در پراکندگی انسانها غیرقابل تردید است. همچنین تأثیر خاکهای گوناگون بر این امر غیرقابل انکار است. خاکهای رسوبی و حاصلخیز دلتاها، قادر به تغذیه جمعیت متراکمی از کشاورزان میباشند. همچنین تأثیر خاکهای علفزارهای چرنوزیوم نواحی استپی و خاکهای ثروتمند نواحی آتشفشانی را در تراکم جمعیت نمیتوان نادیده گرفت.
خاکهای جنگلهای قهوهای رنگ نیز قابلیت و استعداد فراوان برای انواع محصولات و بنابراین جذب جمعیت دارند. طبق نظر بروکفیلد: قدرت جاذبههای جمعیتها به وسیلهی خاک بستگی به سرشت و علائق کشاورزی بشر و تکنیکهای وی دارد. از طرف دیگر، فرسایش خاک نیز همچون حاصلخیزی آن در پراکندگی جمعیت انسانها اثر دارد.
جکس وایت تأکید مینمایند که فرسایش خاک موجب کاهش جمعیت و بالعکس ممکن است تفرق جمعیت که بالطبع موجب مراقبت ناکافی از زمین میشود، موجب فرسایش خاک میگردد. طبق نظر کارشناس، بهترین راه جلوگیری از فرسایش خاک توان سنجی خاک و یا به عبارتی دیگر آن تعداد جمعیتی که خاک میتواند در یک منطقه تغذیه نماید، بدون آنکه خود از بین برود (منبع قبلی: 51).

2-6-4- جمعیت و ناهمواریها
دامنههای پرشیب، ناهمواریها و پستی و بلندیها هریک در محدود ساختن فعالیت انسانها، از قبیل سکونت، کشت و برداشت از زمین نقش عمده به عهده دارند. این درست که از طریق توسعه تکنیکی و به کار گرفتن هوش انسانی میتوان بر اکثر این مشکلات فائق آمد، ولی به طور کلی باید گفت که مناطق ناهموار

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد سلسله مراتب، سلسله مراتبی، محیط زیست، تحلیل سلسله مراتبی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد نیروی کار، کشورهای در حال توسعه، رشد جمعیت، کشورهای پیشرفته