منابع پایان نامه ارشد درمورد تغییر رفتار، روش تربیت، روش تربیتی، تعلیم و تربیت

دانلود پایان نامه ارشد

بوده و موافقان و مخالفانی داشته است غالب روان شناسان با مقوله تنبیه به صورت محتاطانه برخورد کرده اند و از نظراتشان استفاده می شود که در صورت اصلاح شدن رفتار کودک با روش های مطلوب و به وسیله تقویت کننده های «مثبت و منفی » مربیان مجاز به استفاده از تنبیه به عنوان یک محرک آزارنده نمی باشند. اما اگر تمام روش های ممکن و انسانی به کار گرفته شد و نتیجه مثبت و مطلوب به بار نیاورد، همچنین رفتار ناهنجار کودک ناپسند و بسیار حاد بود، استفاده از تنبیه بدنی به نظر برخی از آنان، مفید و حتی لازم است. به عنوان نمونه، به برخی از نظرات روان شناسان اشاره می شود:
گیج و برلاینر8 می گویند: اگر رفتاری را که می خواهید مانع آن شوید بسیار خطرناک یا ناخوشایند است، در آن صورت، تنبیه به عنوان راهی برای دفع آن رفتارچیزی خوب است. (خوئی نژاد ، اکبر، 1380 ، ص 345)
و یا گاتری (ش ژس س ا) می گوید: تنبیه به این علت در تغییر دادن رفتار نامطلوب مؤثر است که رفتاری ناهمساز است. (هیلیگارد، 1370، ص 289)
در کتاب تغییر رفتار و رفتار درمانی، ضمن این که بحث مطلوبی درباره استفاده از روش تنبیه و آثار آن مطرح شده با این حال، مؤلف عقیده دارد که گاهی ممکن است رفتار نابهنجار فرد آن چنان وخیم و خطرناک باشد که هیچ روش دیگری برای تغییر رفتار و یا اصلاح آن جواب ندهد و به ناچار کاربرد روش تنبیه تنها روش ممکن باشد؛ مثل وقتی که رفتار نامطلوب فرد سلامت و بقای خود او و یا افراد دیگر را تهدید می کند. (سیف، علی اکبر ، 1391، ص 397)
بنابراین، از نظر روان شناسان، تنبیه می تواند یک روش تربیتی باشد، اما بر اساس مقررات و در مواردی به کار می رود که رفتار متربی ناپسند و بر خلاف مقررات است و ما می خواهیم آن را تضعیف یا خاموش کنیم.
بند اول: تنبیه و تقویت
از نظر روان شناسان، تنبیه در اصل، فرایندی است که با تقویت تفاوت دارد. در تعریفی ساده، «تقویت » را به تثبیت یک رفتار از راه کنترل پیامدهای آن معنا می کنند. (دفترهمکاری حوزه ودانشگاه، 1378، ج 2، ص 538) تنبیه با تقویت، هم از لحاظ روشی و هم از لحاظ شرایط به کارگیری تفاوت دارند، اگر چه ممکن است در برخی موارد، نتیجه یکسان داشته باشند. تقویت با عوامل مثبت و منفی سر و کار دارد، اما تنبیه به حضور محرک آزارنده منفی و فقدان محرک مثبت مربوط می شود. همچنین در حالی که تقویت در مورد تحکیم پاسخ به کار می رود، تنبیه فرایندی است که انجام پاسخ را تضعیف می کند و یا از بین می برد. به عبارت دیگر، هنگامی که محرک برای استحکام و استمرار پاسخ به کار می رود، می گویند: رفتار تقویت شده است، اما وقتی وجود و عدم وجود محرکی در موقعیتی موجب تضعیف پاسخ شود، در این صورت، تنبیه صورت گرفته است؛ مثلا، وقتی به شاگرد بد اخلاقی جریمه بدهند و یا او را از کلاس اخراج کنند تنبیه صورت گرفته است؛ در مورد اول، وجود محرک منفی و مزاحم دادن جریمه و در مورد دوم، حذف محرک مثبت و اخراج از کلاس، گرایش به پاسخ بد اخلاقی را احتمالا تضعیف می کند.
تقویت در ایجاد رفتار مطلوب و یا افزایش آن مؤثر است، اما تنبیه سرانجام ممکن است هم برای تنبیه شونده و هم برای تنبیه کننده، عواقب زیان آوری داشته باشد. بنابراین، تنبیه به جز در مواردی خاص، وسیله مناسبی برای تغییر رفتار نامطلوب و یا ترک عادت نیست.
بند دوم: تنبیه یا تشویق
از نظر روان شناسان، تنبیه وتشویق دو روش تربیتی است که برای رعایت مقررات و حفظ انضباط، باید در آموزشگاه ها و محیطهای تربیتی به کار گرفته شود. تشویق یا پاداش در مواردی به کار می رود که رفتاری دلخواه و مطلوب از متربی سر بزند و بخواهیم آن رفتار تقویت و تکرار شود و به صورت عادت درآید. اما تنبیه در مواردی به کار می رود که رفتار متربی ناپسند و بر خلاف موازین دینی و مقررات است و می خواهیم آن را تضعیف یا خاموش کنیم. این دو روش باید به طرز صحیح و بجا به کار روند تا موجب آرامش خاطر و تعادل گردند.
باید از تنبیه های شدید در برابر خطاهای کوچک یا از تنبیه های گروهی برای اشتباهات فردی، به ویژه تنبیه های بدنی، کنایه آمیز و توهین دار خودداری کرد؛ چون این تنبیهات غالبا در ضمیر و روان متربی کینه و روحیه انتقام جویی ایجاد می کند.
در واقع، تنبیه دو نقش در انضباط ایفا می کند: یکی این که موجب تضعیف و عدم تکرار رفتار ناپسند می شود و دیگر این که کودک را متوجه می کند که رفتارش مورد قبول محیط اجتماع نیست و در واقع او را با انتظارات اجتماعی آشنا می کند.
برای این که این روش تربیتی مؤثر واقع شود، باید متناسب با خطا باشد و بلافاصله اعمال گردد. همچنین دلیل آن نیز برای کودک و متربی روشن باشد. از جمله عوامل تاثیرگذار در این روش، ثبات و وحدت روش اولیا ءو مربیان است.
از مجموع مباحث و نظرات روان شناسان درباب آموزش و یادگیری کودکان (هیلگارد و همکاران، ۱۹۸۳، ج 1، ص 384) چنین استفاده می شود که آنان غالبا بر تقویت مثبت و دادن پاداش در مقابل اعمال و رفتارهای مطلوب تکیه کرده اند و تنبیه را به عنوان آخرین روش در تغییر رفتار، آن هم به شکل ساده مورد توجه قرار داده اند که این به نظر اسلام نیز نزدیک است؛ زیرا در روایات اسلامی (دفترهمکاری حوزه ودانشگاه، 1378، ج 2، ص 543) روش اولیه برای برخورد با رفتار نامناسب، مدارا و نرمی است؛ در صورتی که نرمی سودمند نباشد، تندی و برخورد مناسب با خطا به عنوان داروی تلخ و آخرین راه حل تجویز شده است.

4-1-2- تنبیه بدنی کودک از دیدگاه متفکران و دانشمندان

تنبیه بخصوص تنبیه بدنی به قصد تربیت و اصلاح نسلها و بازداری ایشان از لغزش و خطا از بدو پیدایش جوامع و در دوره‌های مختلف به صور گوناگون خود را متجلی ساخته است. موضوع تنبیه کودکان نه منحصر به فرهنگ و جامعه ای خاص است و نه مختص به عصر و زمانه ای معین .در حقیقت می توان گفت :بشر به منظور رسیدن به آسودگی فردی از ابتدایی ترین قبایل گرفته تا جوامع پیشرفته امروزی نظریات گوناگون و گاه متضادی در باره استفاده ازتنبیه بیان یا بکار برده است.
آراء مطرح شده در مورد تنبیه کودکان را می توان به سه دسته تقسیم نمود :1-مخالفان کلی استفاده ازتنبیه 2- طرفداران نظریه مجازات طبیعی 3- موافقان استفاده از تنبیه
بند اول: مخالفان کلی استفاده ازتنبیه
این گروه به کلی با تنبیه موافق نیستند اینان دلایل عدم موافقت خود را اکثراً مسائل و مشکلات روانی –روحی واخلاقی و حتی فلسفی ناشی از تنبیه می دانند این گروه می گویند که تحقیقات روانشناسی و علمی ثابت کرده است که کودکان تنبیه شده افرادی ضعیف ،ترسوپرخاشگر لجباز و گاهاً زورگو می باشند ومعمولاً برای ترس از تنبیه به روشهای غیر اخلاقی مثلاً دروغ گویی ،،احساس کینه وتنفر و روحیه انتقام در آینده رو می آورند همچنین جامعه ای که در آن تنبیه رواج داشته باشد معمولا در مقابله با زورگویان مقاومتی نکرده وبرده وار مطیع می گردد .از مهمترین مروجان این نظریه در دنیای معاصر می توان به آنتوان سیموویچ ماکارانکو،جرمی بنتام ،برتر آندراسل وغیره اشاره نمود.
« اگر ما تنبیه بدنی را به خصوص در امر تعلیم و تعلم مردود می دانیم فقط به این دلیل است که کمتر کسی را دیده ایم که با تکرار این شیوه به موفقیتهایی هم دست یافته باشد یادمان باشد که در امر تعلیم و تربیت حتی سختگیری هم جایز نیست ،چه رسد به اینکه با تنبیه کردن بخواهیم کودکی را تعلیم دهیم و یا تربیت کنیم کتک زدن ومجازات کردن بچه های تحت آموزش،نه تنها کار وحشیانه ای بیش نیست ،بلکه این عمل به دوراز شان انسانی و اجتماعی است » (مجوزی، عبدالله،1385، ص28).

بند دوم: طرفداران نظریه مجازات طبیعی
سردسته این گروه را می توان «ژان ژاک روسو»فیلسوف و دانشمند بزرگ فرانسوی و «بازودای»آلمانی دانست اینان معتقدند که در امر تربیت کودک به طبیعت بسنده می کنند یعنی مثلاً کودک در اثر تجربه به مرور زمان از اموری که باعث زجرو اذیت اومی شوند پرهیز می کند .
روسو، کتابی دارد به نام «امیل »که امیل به عبارتی فرزند طبیعت است .این فرزند رشد می کند ؛با مسائل برخورد می کند ؛گرمی ها و سردی های زندگی را لمس می کند و در نهایت طبیعت او را تربیت می کند .یعنی طبیعت بزرگترین عامل تربیت کودک است و در مساله تنبیه نیز طبیعت ، او را مجازات می کند .روسو در کتاب امیل مي گويد:«به شاگرتان هیچ درس لفظی ندهید فقط باید از تجربه درس بگیرد .او را مورد هیچ گونه تنبيهي قرار ندهيد؛ زيرا معني خطا و اشتباه را نمي داند. هرگز از او نخواهيد که پوزش بطلبد؛ زيرا امکان ندارد به شما توهين کند. چون ارزش اخلاقي اعمالش را نمي داند،نمي تواند کاري انجام دهد که اخلاقاً بد و درخور تنبيه يا سرزنش باشد» (روسو، ژان ژاک ، 1348، ص125)
باید گفت که این نظریه در عمل با مشکلاتی مواجه است زیرا که مثلاًاگر کودکی بخواهد از یک خیابان پر رفت آمد عبور کند و ما طبق این نظریه مانع او نشویم و به تجربه ای که باید کسب کند اعتماد نماییم چه بسا این امر می تواند به کشته شدن وی و آخرین تجربه او در زندگی مبدل گردد.واز نظرعقلا تجربه بالاتر از علم است ولی نه فقط تجربه خود بلکه استفاده از تجربیات دیگران وکسانی که قبلا آن راه را پیموده اندواصولا عمر کوتاه ما مجال این امر را که خود تجربه کنیم نمی دهد لذا امر ونهی وتعلیم وتربیت هم در این نظریه جایگاهی ندارد البته قصدما دراینجا بیان نظریه است وجای تجزیه وتحلیل آن دراینجانیست.

بند سوم: موافقان استفاده از تنبیه:
در این دسته اکثرمربیان دوران های گذشته و دانشمندان آن زمان و عده ای از دانشمندان دوران معاصر قرار دارند البته در طول این مدت تفاوت های زیادی در علل استفاده و نیز میزان شدت وضعف استفاده از این روش پیدا شده است به همین منظور ما نظرات این دو گروه را در دو قسمت قرار می دهیم :
دیدگاه سنتی در باره تنبیه:دیدگاه سنتی تنبیه را به عنوان اهرمی با اهمیت در نظام تعلیم و تربیت می داند و در تشکیلات تربیتی خود برای ایجاد رفتار مناسب ومطلوب واز بین بردن رفتار نامطلوب وناسازگار ،تنبیه را عامل مهم وکارساز می داند وتنبیه بدنی را به عنوان یکی از ابزارهای مهم در تغییر و اصلاح رفتار انسانها بکار می برند این دیدگاه در دوره های تاریخی گذشته رایج شده و تا قرن 18و19 میلادی نیز طرفدارانی داشته است و درکشور ما تاچند دهه اخیر نیز افرادی به آن اعتقاد داشتند.بعضی از دانشمندان معاصر علت استفاده از این روش در تربیت اطفال را پایین بودن سطح علمی و فرهنگی در میان جوامع و خانواده ها (به ویژه در گذشته ) می دانند.در این زمینه دکتر عبد الله مجوزی می نویسد: « بسیاری از دانشمندان وپژوهش گران قرن اخیر تنبیه کردن کودک را ناشی از نازل بودن سطح فرهنگی در بین خانواده ها و افراد جامعه دانسته اند» (مجوزی، عبدالله،1385، ص21)

بند چهارم: دیدگاه دانشمندان معاصر موافق تنبیه
دانشنمدان ،روانشناسان و مربیانی همچون فردریش هربارت المانی و عده ای دیگر از دانشمندان غربی ، همچنین شهید مطهری و عده دیگری از دانشمندان ایرانی دوران معاصر از معتقدان به این نظریه اند .اینان بر این باورند که در صورت اصلاح شدن رفتار کودک با روشهای مطلوب و به وسیله تقویت کننده ای(مثبت و منفی)مربیان مجاز به استفاده از تنبیه به عنوان یک محرک آزارنده نمی باشند ، اما اگر تمام روشهای ممکن به کار گرفته شدو نتیجه مثبت ومطلوب را به بار نیاورد ،و رفتار ناهنجارکودک نیز ناپسند و بسیار حاد بود ،استفاده از تنبیه می تواند مفید واقع شود به عبارت دیگر ازمنظر این دیدگاه ؛در ساختار تربیت کودکان بایستی تا حد ممکن از روشهای دیگر تربیتی از جمله تشویق ،تقویت ،ترغیب و…..برای اصلاح و تربیت و تغییر رفتار استفاده شود ودر صورت ناکارامدی این روشها تنبیه باید به عنوان آخرین ابزار با توجه به شرایط وموقعیت ویژه وبا احتیاط خاصی اعمال گردد.
گاتری می گفت :«کارآمدی تنبیه به وسیله آنچه که تنبیه ارگانیسم تنبیه شده را به آنجام آن وا می دارد تعیین می گردد.تنببه نه به علت ناراحتی ای که تولید می کند بلکه به سبب اینکه نحوه پاسخ دهی فرد

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد قرآن کریم، آموزش و پرورش، روابط اجتماعی، مشروعیت بخشی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد قانون مدنی، حسن معاشرت، قانون اساسی، حقوق خصوصی