منابع پایان نامه ارشد درمورد بررسی دلالی، شفیعی کدکنی، آرایه های ادبی

دانلود پایان نامه ارشد

یکی از موضوعات بحث الفاظ اصول فقه و منطق و نیز یکی از موضوعات مورد بحث در فقه اللغة و علم الدلالة به شمار می رود .( نکونام ، 1:1384) .
ترادف واژگان از دیر باز مورد توجه دانشمندان اسلامی بوده است . صحابه و تابعان زمانی که می خواستند الفاظ غریب قرآن را تفسیر کنند ، باالفاظ مترادف ، آنها را تفسیر می کردند .اگرچه نام مترادف برآن الفاظ اطلاق نمی کردند . مع الوصف گفته اند اولین کسی که به مسأله ی ترادف اشاره کرده است سیبویه بود که در کتاب خود یکی از اقسام کلام عرب را (اختلاف اللفظین و المعنی واحد) برشمرد و برای آن (ذهب و انطلق) را مثال زد . اولین کسی که در این باره کتاب نوشت اصمعی بود .(همان 2) در هیچ زبانی دو واژه نمی توان یافت که در تمام جایگاه های ظهور یکی ، بتوان واژه ی دیگری را به کار برد . وتغییری در معنای کلام احساس نکرد . (صفوی،68،1386) کلمات هم معنا کلماتی هستدکه مجموعه مشخصه های آنها یکسان است و می توان هم معنا را به منزله تفسیر واژگانی انگاشت . یافتن دو هم معنای کامل دشوار است .
موقعی که دو واژه معنای یکسانی دارند به نظر می رسد که یکی از آنها باکسب مشخصه ی معنای اضافی و تمایزدهنده به جدایی یکدیگر می گراید . (مدرسی،83:1379) . فرانک پالمر برای برخی از جفت واژه های هم معنا ، یک معنای شناختی و یک معنای عاطفی قائل است و معنای شناختی معنای مشترک و هسته ی اصلی معنایی واژه های مترادف است . آنچه یک واژه نسبت به واژه ی دیگر زیاد می آورد ، معنای عاطفی آن است . (وزیر نیا ، 83:1379)

3-2-4-2- تضاد
مطابقه یا تضاد اینگونه تعریف شده است ، مطابقه که آنرا تضاد یا طباق می گویند در لغت به معنای دو چیز مقابل هم قرار گرفته است و در اصطلاح آن است که کلماتی ضد یکدیگر باهم بیاورند . درست است که تضاد آوردن دو چیز یا دو کلمه متضاد در برابر یکدیگر است اما لزوما آرایه ی تضاد نیست . در آرایه اصل بر زیبایی و افزودن زیبایی در کلام است . (شفیعی کدکنی،3:1381) .پس آنچه را که آرایه ی ادبی می نامیم باید به گونه ای ادبی ، به زیبایی و بلاغت کلام بیافزاید . و کلام را بیاراید . در واقع صرف در تضاد قرار گرفتن دو امر متضاد الزاما زیبا نیست … در حقیقت در تضاد قرار گرفتن دو امر وقتی زیباست که بدیع باشد ودارای غرابت (وحیدیان ، 69:1379) . البته اصل زیبایی آفرینی تنها ویژه ی آرایه ی تضاد نیست بلکه همه ی آنچه را که بعنوان آرایه های ادبی می شناسیم باید بر زیبایی سخن بیافزاید و در این رستاخیز کلمات شرکت داشته باشند . (پهلوان نژاد ،1387 : 114)

3-2-4-5- شمول معنایی:
مفهوم یک واژه می تواند یک یا چند مفهوم دیگر را شامل شود و دارای شمول معنایی باشد و رابطه بین مفاهیم تحت شمول آن است .(صفوی ،99:1379) . کلمه هایی که تحت یک کلمه کلی بالاتر قرار گیرند کلمه های شمول نام دارند . این رابطه بیانگر نوع اشیا است . (یول ،142:1377) . مثل خفاش که هم زیرگروه پستانداران است و هم زیر گروه پرندگان (تخم گذاران) ، یعنی شمول معنایی خفاش هم در پرندگان (تخم گذاران) است و هم در بچه زایان . این رابطه ها بین واژه ها برقرار است که از میان آن واژه ها یکی ، کلی یا شامل و بقیه جزئی یا شامل می باشد . (خائفی ،65:1379) .

فصل چهارم
بررسی دلالی و معنایی سوره ی واقعه

سوره واقعه قيامت كبرى را كه در آن مردم دوباره زنده مى شوند و به حسابشان رسيدگى شـده ، جـزا داده مـى شوند شرح مى دهـد، نخست مقدارى از حـوادث هول انگيز آن را ذكر مى كند ، حوادث نزديك تر به زندگى دنيايى انسان، و نزديك تر بـه زمـيـنـى كـه در آن زنـدگـى مـى كـرده، مى فرمايد: اوضاع و احوال زمين دگرگون مى شود و زمين بالا و پايين و زير و رو مى گردد ، زلزله بسيار سهمگين زمين و كوهها را متلاشى ، و چون غبار مى سازد ، آنگاه مردم را به طور فهرست وار بـه سـه دسته سـابقين و اصحاب يمين و اصحاب شمال ، تقسيم نموده ، سرانجام كار هر يك را بيان مى كند. آنگاه عليه اصحاب شمال كه منكر ربوبيت خداى تعالى و مسأله معاد و تكذيب كننده قـرآنـنـد بـشـر را به تـوحيد و ايمان و بـه مـعـاد دعوت مى كند ، در آخر گفتار را با يادآورى حالت احتضار و فرا رسيدن مرگ و سه دسته شدن مردم خاتمه مى دهد.(طباطبایی ، ج 19 ، 1376 ، 230)
در این فصل که به بررسی دلالی و معنایی سوره‌های واقعه و الرحمن اختصاص دارد ، انواع مختلف نظریات معناشناسی بصورت تلفیقی در دلالت های صوتی و صرفی و نحوی و واژگانی مورد بررسی قرار می گیرد . هریک از شواهد مثال قرآنی ترجمه و تفسیر شده اند . ترجمه بر اساس ترجمه ی استاد فولادوند و تفسیر بر اساس تفسیر آیة الله العظمی مکارم شیرازی (نمونه) و تفسیر علامه طباطبایی ( المیزان ) صورت گرفته است .

4-1- سوره ی الواقعه
اين سوره در مكه نازل شده و داراى 96 آيه است وسوره ی پنجاه و ششم قرآن کریم می باشد .

4-2- محتواى سوره واقعه
در تـاريـخ ‌القـرآن از ابـن نـديـم نـقـل شـده كـه سـوره واقـعـه چـهـل و چـهـارمـيـن سـوره اى اسـت كـه بـر پـيـغـمـبـر اكـرم صـلى الله عـليـه و آله نازل شد . قبل از آن سوره طه و بعد از آن شعرا بوده است.(مکارم ، 1370 :ج 23 ، 208)

ايـن سـوره هـمـانـگـونـه كه از لحن آن پيدا است ، و مفسران نيز تصريح كرده اند ، در مكه نـازل شـده اسـت.
سوره واقعه چنانكه از نامش پيدا است از قيامت و ويژگيهاى آن سخن مى گويد ، و اين معنى در تـمـام آيات 96 گانه سوره مسئله اصلى است ، اما از يك نظر مى توان محتواى سوره را در هشت بخش خلاصه كرد :
1-آغاز ظهور قيامت و حوادث سخت و وحشتناك مقارن آن
2-گـروه بـنـدى انـسـانها در آن روز و تقسيمشان به اصحاب اليمين و اصحاب الشمال و مقربين.
3-بحث مشروحى از مقامات مقربين و انواع پاداشهاى آنها در بهشت
4-بحث مشروحى درباره گروه دوم يعنى اصحاب اليمين و انواع مواهب الهى بر آنها
5-بحث قابل ملاحظه اى درباره اصحاب الشمال و مجازاتهاى دردناك آنها در دوزخ
6-ذكـر دلائل مـختلفى پيرامون مسئله معاد از طريق بيان قدرت خداوند ، و خلقت انسان از نـطـفـه نـاچـيـز، و تـجـلى حـيات در گياهان ، و نزول باران ، و فروغ آتش ، كه در ضمن نشانه هائى از توحيد نيز محسوب مى شود.
7-تـرسـيـمـى از حـالت احـتـضـار و انـتقال از اين جهان به جهان ديگر كه آن خود نيز از مقدمات رستاخيز است.
8-نظر اجمالى ديگرى روى پاداش و كيفر مؤمنان و كافران و سرانجام سوره را با نام پروردگار عظيم پايان مى دهد. (مکارم شیرازی 1374 ، ج 23 : ص205)
دلالت های به کار رفته در این سوره بر اساس مکتب فرمالیسم و ساخت گرایی (همنشینی و جانشینی) و نظریات زبانشناسی و نظریات بافت و حوزه معنایی ، بررسی و تبیین شده .

4-2-1- دلالت صوت
از آنجا که هریک از اصوات یا صامت ها با تکرارشان در یک آیه یا چند آیه بار معنایی و یا حالات خاصی را منتقل می کنند سوره ی واقعه نیز از این قاعده مستثنی نیست . هرگاه که خداوند بخواهد با لحن تند و تهدید آمیز با مخاطبش سخن کند اصوات یا صامت هایی به کار برده می شـوند و تکرار می شوند که بار معنایی خشن وتند دارد . و برعکس هرگاه بخواهد سخن نرم و لین با بندگانش بگوید از اصوات و صامت هایی استفاده می -کند که بار معنایی نرم و آرام دارند . این خود فزاینده ی نوعی از موسیقی درونی است که به سازگاری متن و مفهوم آن بسیار کمک می کند که اگر این هماهنگی صوتی با موضوع اتفاق بیافتد بسیار شیوا و نافذ در جان مخاطب است .

4-2-1-1-صامت
همان چیزی است که در زبان فارسی به آن ( واج ) گفته می شود و در ادبیات عرب ، (حرف) خوانده می شود . تولید آن در اثر انسداد مجرای هوا در دستگاه گفتاری است .
صامت ازحیث صفت تقسیم می شود به: مجهور، مهموس، شدید،رخوت، متوسط(مدرسی،1386: 213)

4-2-1-1-1- اصوات مجهور
در اصوات مجهور به هنگام تولید صدا ، تارهای صوتی به هم نزدیک می شوند و جریان هوا با شدت و فشار از میان آنها عبور می کند .اصوات مجهور عبارتند از (ب ، ن ، و ، ل ، م ، ذ ، ج ، ز) (مشکوة الدینی ، 47:1370)
این فشار و شدت متناسب با معنای نهفته در این سوره است . این اصوات در این سوره در مقام عظمت و شدت عذاب و تفکر در نعمت های الهی آمده است .

4-2-1-1-1-1- شدت عقوبت گمراهان همراه با تهدید ( در روز قیامت ) :
آیه : ((ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ)) (51)-(( لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ )) (52)-(( فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ))-(53) .
«سپس شما اى گمراهان تكذيب كننده قطعا از درخت زقوم مى خوريد و شكمها را از آن پر مى كنيد .»
در اينجا سخن از مأکول و مـشـروب اسـت. مخاطب در اين آيات گمراهان تكذيب كننده اند ، آنهائى كه علاوه بر گـمـراهـى و ضـلال داراى روح عـنـاد و لجاج در مقابل حقند و پيوسته به اين كار ادامه مى دهند . زقـوم گياهى است تلخ و بدبو و بدطعم.
تعبير به ) فمالئون منها البطون( اشاره به اين است كه آنها نخست گرفتار حالت گـرسـنـگى شديد مى شوند به گونه اى كه حريصانه از اين غذاى بسيار ناگوار مى خورند و شكمها را پر مى كنند. آرى اين است سرنوشت ( ضالون مكذبون در قيامت ) .(مکارم 1370 ج23 : ص245) .
در این آیات واج های ( ض ، ذ ، ج ، ز ، ل ، م ،ل ، و ، ن ، ب ) همه دارای صفات مجهور هستند یعنی با شدت و غلضت ادا می شوند . البته گاها برخی از آنها تکرار نیز شده اند . خداوند برای تهدید مجرمان و دروغگویان همیشه از کلام تند و شدید اللحن استفاده کرده است و این بار نیز با به کار بردن واج های جهری فضایی متناسب بین لفظ و معنا ایجاد کرده تا هم در دل مجرمان کارگر افتد و بترسند و هم موسیقی درونی متناسب با متن و معنا را ایجاد کند . البته تشدید نیز در این سه آیه آمده است که خود دلالت بر شدت و سخت بودن واقعه قیامت دارد .
اگر در آیه (51) به جای (ضالّون المکذّبون) ، لفظ (مشرکون) آورده شود دیگر تندی وغضب را از آیه دریافت نمی کنیم و آیه بی اثر یا کم اثر می گردد . حروف (ش ، ک) از حروف همس است که بیشتر در مواقع آرامش و رحمت به کار می رود نه در مواقع تندی و خشونت .

4-2-1-1-1-2- تفکر در نعمت های الهی
آیه (( أَ فَرَأَيْتُمُ النّارَ الَّتِي تُورُونَ )) (71) . « آيا درباره آتشى كه مى افروزيد فكر كرده ايد ؟! » – ((أَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ )) (72) «آيا شما درخت آن را آفريده ايد يا ما آفريده ايم؟! »
آتشى كه از مهمترين ابزار زندگى بشر، و مؤ ثرترين وسيله در تـمـام صـنـايـع اسـت ، خداوند مى فرمايد: آيـا هيچ درباره آتشى كه مى افروزيد انديشيده ايد؟ (اءفراءيتم النار التى تورون ).
آيـا شما درخت آن را آفريده ايد يا ما آفريده ايم ؟ ( ءاءنتم اءنشاتم شجرتها ام نحن المنشئون ) .
در مـجـمـع البـيـان مـى گـويـد: كـلمـه ( تـورون ) در اصـل ( تـورئون ) بـوده ، و ( تـورئون ) مـضـارع از بـاب افـعـال ( ايـراء ) اسـت ، و ايـراء بـه معناى روشن كردن آتش و اظهار آن است ، گفته مى شـود : اورى – يـورى و نيز وقتى مى گويند : ( فلان قدح فاءورى ) ، معنايش اين است كـه فلانى كبريت زد و آتش را بر افروخت و ظاهر ساخت ، و نيز صاحب مجمع البيان گفته كلمه (مقوين ) كـه در اصـل مـقـوئيـن بـوده اسـت . جـمـع اسـم فـاعـل از بـاب افعال ( اقواء ) است، و اقواء به معناى وارد شدن و ماندن در بيابانى است كه احدى در آن نباشد ، وقتى مى گويند : ( اقوت الدار ) ، معنايش اينكه خانه از اهلش خالى شد . (طباطبایی ، ج 19 ، 1376 ، 275)
اعراب حجاز از دو نوع درخت مخصوص كه در بيابانها مى روئيد و بنام ( مرخ و عفار ) ناميده مى شد به عنوان دو چوب آتش زنـه اسـتـفـاده مـى كردند ، اولى را زير قرار مى دادند و دومى را روى آن مى زدند ، و مانند سنگ و چخماق جرقه از آن توليد مى شد . (مکارم 1370 ، ج23 :266)
خداوند مى خواهد از آتشى كـه در چـوب ايـنـگـونـه درخـتـان نـهـفـته شده و از آن به عنوان آتش زنه استفاده مى شود

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد حوزه معنایی، نظام مفهومی، تقدیم و تأخیر Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد تصویرسازی