منابع پایان نامه ارشد درمورد امین السلطان، ناصرالدین شاه، مجلس شورای ملی، استقراض

دانلود پایان نامه ارشد

ی سیاسی و اجتماعی خود را در ایران عملی ساخت، اما متاسفانه رجال خائن و حسود و کوته بین که برخی از عمال سیاستهای خارجی بودند او را به قتل رسانیدند.2
پس از اینکه ناصرالدین شاه در سال 1313 ش.در جایگاه حضرت عبدالعظیم هدف گلوله تپانچه قرار گرفت وکشته شد، ولیعهد خود را از تبریز به تهران رساند و به نام مطفرالدین شاه “دیهیم پادشاهی “را بر سر نهاد. مظفرالدین شاه امین السلطان را از صدراعظمی برکنار و برای مدتی شاه صدراعظمی برنگزید.تا نوبت به امین الدوله رسید. صدراعظم جدید،شهرت اصلاح طلبی داشت و انتظار میرفت که کوشش های بسیاری درراه پیشرفت کشور از خود نشان دهد؛ اما استقراض چهار صد لیره از بانک شاهنشاهی انگلیسی ودر برابر آن واگذاری درآمد گمرکات جنوب و کرمانشاه ،دستاویزی برای بدگویی رقیبانش شد و در پی آن باعث برکنار اش شد.
در 16ربیع الااول 1316 امین السلطان به جای امین الدوله نشست.تا اینکه وی نیز به دلایل مختلف از جمله استقراض وام از دولت روس،تبعید حکیم الملک وزیر دربار …..مایه ی برکناری و راندن او به فرنگ شد.

با رفتن امین السلطان، شاهزاده عبدالمجید میرزا عین الدوله جایگاه صدراعظمی یافت. عین الدوله رفتار غرورآمیز داشت و بسیاری از دولتمردان ودرباریان و حتی محمدعلی میرزای ولیعهد را رنجانده بود. علاوه بر این کارگزاران و کارکنان زیر دست و دون پایه ی او هم با مردم برخوردی ناشایست و ستمگرانه داشتندو همین موضوع باعث شده بود تا آنها به دادخواهی نزد علما کشانه شوند و به دنبال آن علما هم از آشفتگی کشور به ویژه آزار رسانی های نوز نزد صدراعظم شکایت بردند و درخواست رسیدگی کردند، اما سودی نبخشید و رفته رفته دامنه ناخرسندی ها افزایش یافت مردم خواستار عزل عین الدوله و تاسیس مجلس شورای ملی و تدوین قانون اساسی شدند تا اینکه مظفرالدین شاه مجبور به تسلیم شد، به نحوی که عین الدوله را برکنار و میرزا نصرا…خان نائینی را به جای او منصوب کرد.3
مظفرالدین شاه فرمان گشایش مجلس ملی را امضاء کرد. جنبش به پایان رسیداما مبارزه برای مشروطیت تازه آغاز شد. هیئتی از بزرگان برای تدوین قانون انتخابات مجلس شورای ملی آینده در تهران گرد هم امدند .نمایندگان عمدتآ تجار و روحانیون و روسای اصناف بازار تهران بودند.انتخاب شدگان به شش طبقه تقسیم شد: شاهزادگان و قاجارها ، روحانیون و طلاب، اعیان و اشراف، تجار، مالکان با حداقل 1000تومان دارایی و صنعتگران و پیشه وران. شاید این طبقه بندی بازتاب زمینه های اجتماعی و منطقه ای آن زمان بود.4
گشایش مجلسی از بزرگان و انتخابات مجلس ملی زمینه ساز پیدایش سازمان های سیاسی و روزنامه های رادیکال در سراسر کشور بود. در مرکز ایالات مردم به سرکردگی بازاریان دست به کار تشکیل انجمن های مستقل از حکام ایالات و عمومأ مخالف با آنان شدند.در پایتخت سی انجمن مشروطه خواه در صحنه ی سیاسی ظهور کرد.مطبوعات نیز فعال بودند.تعداد روزنامه ها و نشریاتی که در داخل منتشر می شد از شش فقره در آستانه ی انقلاب به بیش از یکصد فقره در عرض ده ماه پس از انجمن مؤسسان ترقی کرد.مجلس در مهر ماه گشایش یافت و نقش طبقه ی سنتی در ترکیب اجتماعی مجلس انعکاس یافته بود. قانون اساسی مشروطه تدوین شد ودر 14 ذیقعده 1324 فقط پنج روز قبل از مرگ مظفرالدین شاه امضاء شد.5
دوران11 ساله ی حکومت مظفرالدین شاه ،روند واگذاری برخی امتیازات مانند امتیاز دارسی به بیگانگان ادامه داشت و شاه قاجار قدرت سیاسی خود را در برابر روسیه و انگلیس از دست داد، متاسفانه از همان ابتدا میان مشروطه خواهان و اطرافیان شاه درگیری شدیدی روی داد، کار بانجا کشیده شد که محمد علی شاه جانشین مظفرالدین شاه علیه مجلس شورای ملی کودتا کرد و برخلاف قول و قسم خود ناچار شد مجلس رابه کمک قزاق های روسی به توپ ببنددو جمعی از مشروطه خواهان را به قتل برساند6.سپس شاه ضد مشروطه کناره گیری میکند و پسر و ولیعهد 11ساله او جانشین می شود.
دولت جوان احمد شاه با مشکلات و مسائل پیچیده داخلی و خارجی روبرو بود.مهمترین انها اشغال ایران از سوی نیروهای روسیه، انگلیس وعثمانی بود7.یکی از دردناکترین صحنه های آشفتگی سیاسی این دوره واقعه ی پارک اتابک بود. اما نکته ی قابل توجه در مورد ایران در ان شرایط این بود که استقلال سیاسی ایران ولو به صورت نسبی حفظ گردید، اما این استقلال محدودیت خاص خود را نیز داشت8.
انقلاب مشروطیت دارای ویژگی های ضد زمینداری، ضداستعماری، ضد استبدادی و ضد خودکامگی و انحصار بیگانه بود که در شکل گیری زمینه ی مشروطیت افرادی چون صنیع الوله یا مخبرالسلطنه یا خاندان پیرنیا و ….. نقش بسزایی داشتند از جمله افراد دیگری که مدافع مشروطیت بود و مشروطه خواهان را یاری میرساند احمد قوام السلطنه بود.
2-1 احمد قوام السلطنه از تولد تا ورود به صحنه ی سیاست
احمد قوام معروف به (قوام السلطنه)در 1252ش. در تهران متولد شد. پدرش میرزا ابراهیم معتمدالسلطنه از رجال دوره ی ناصری و جدش قوام الدوله وزیر دفتر استیفا بود. قوام السلطنه در ضمن، خواهر زاده ی امین الدوله صدراعظم مظفرالدین شاه نیز بود.وی تحصیلات مقدماتی را به اتفاق برادرش حسن وثوق الدوله نزد معلمین خصوصی فرا گرفت، سپس در زمینه ی ادبیات فارسی و صرف ونحو،عروض وقافیه، معانی بیان وریاضیات قدیم ادامه تحصیل داد ومدتی نیزدر مدرسه ی مروی به آموزش فلسفه و حکمت اشتغال ورزید.9
در سال 1311 مناجات منظوم “حضرت علی”را با خط نستعلیق عالی نوشت و پدرش انرا تقدیم حضور ناصرالدین شاه نمود، شاه او را احضار وبه عنوان پیشخدمت خاص ولقب «دبیر حضور»سرافراز نمود.10
در سال 1314 میرزا علی خان امین الدوله دائی او به پیشکاری ولیعهد آذربایجان رفت ومیرزا احمد دبیر را نیز به عنوان منشی مخصوصا خود به این مأموریت برد.چند ماهی پس از این مأموریت ،امین الدوله به تهران احضار شد وجای میرزا علی اصغرخان امین السلطان به صدارت رسید وقوام را منشی و رئیس دفترخود نمود.
میرزا احمد خان دبیر حضور مادامی که امین الدوله صدراعظم بود ،در ان سمت حساس قرار داشت. پس از کناره گیری امین الدوله،راه اروپا را در پیش گرفت وقریب 3 سال در اروپا به تکمیل تحصیلات و آموزش زبان های خارجی اشتغال ورزید. در سال 1322ه.ق عین الدوله صدر اعظم شد، دبیر حضور را به تهران فرا خواند و به او عنوان دبیر رسائل داد.در سفر سوم مظفرالدین شاه به اروپا در زمره ی همراهان قرار گرفت . پس از بازگشت به تهران، با دریافت لقب دبیر حضور رئیس دفتر مخصوص مظفرالدین شاه شد. او در این سمت توانست اعتماد شاه را نسبت به خود جلب کند.
قوام در سال 1324ه .ق پس از فوت نریمانخان قوام السلطنه وزیر مختار ایران در اتریش با اهداء 25 اشرافی برای خود لقب قوام السلطنه را گرفت.11
2-2 شخصیت احمد قوام السلطنه
احمد قوام بی تردید از مهمترین ومؤثرترین شخصیت های سیاسی عصر مشروطه و پهلوی است .چهره ای که از او در تاریخ معاصر ایران ترسیم شده است او را “عنصری وابسته”، “مهره ی انگلیس “،”عامل امریکا “،”مزدور”،”درباری” ،”سرسپرده”و در یک کلام خائن و منفور ضد ملی نشان می دهد اما با نگاهی ژرفتر و واقع بینانه تر به زندگی وعملکرد این شخصیت شیاسی معاصر ایران ،میتوان بخش عمده ای ازذهنیت شکل گرفته درباره ی قوا م السلطنه را زیر سوال برد.
قوام دارای ویژگی هایی بود که باعث می شد کم وبیش از نخستین روزهای پس از سقوط رضا شاه نام وی به عنوان نامزد جدی سمت نخست وزیری مطرح شود.
اولین ویژگی او داشتن کوله باری از تجربیات از مملکت داری یا به تعبیر امروزی کار اجرایی بود.
آنچه با نگاهی کلی به پیشینه ی اجرایی قوام السلطنه طی بیش از سه دهه کار اجرایی میتوان گفت آن است که در مجموع زیرکی،کاردانی و قابلیت های ارزنده ای از خود نشان داد.
قوام در حدود هیجده سال مورد غضب رضا شاه قرار گرفت که هفت سال را به صورت تبعید اجباری در فرانسه گذراند ویازده سال بعدی را در یکی از روستاهای لاهیجان بر سر املاکش سپری کرد.با توجه به اینکه پس از سقوط رضا شاه بیش از پیش ابعاد ترور و اختناق حاکم در زمان او روشن می شد،هجده سال تبعید اجباری (و البته در این مدت زندگی مرفه ای را برای خود در فرانسه مهیا کرد. )بدون تردید امتیاز ارزنده ای برای قوام محسوب می شود.
قوا م السلطنه برخلاف بسیاری از شخصیت های محافظه کار «ضد چپ»نبود بنابراین تا حدی مورد احترام روسها وحزب توده هم بود.وی به انگلیس نیز سرسپردگی خاصی نداشت، برخلاف برخی از تصوراتی که اورا هم مهره ی وابسته به انگلیس می دانستند .
قوام السلطنه به دلیل وابستگی به اشراف قاجار،به طور طبیعی مورد حمایت شماری از اشراف قاجار درون و بیرون مجلس قرار داشت و در مجلس اعضای فراکسیون “اتفاق” و شماری از “منفردین “و مستقل ها از وی پشتیبانی میکردند.12
قوام به شعائر مذهبی وسنن ارزنده ی ملی به دیده احترام می نگریست و به روحانیون توجه خاصی داشت ولی مداخله ی روحانیت در امور مملکتی را به هیچ وجه نمی پذیرفت. در سیاست خارجی هم قوام السلطنه طرفدار موازنه بود.13

فصل سوم:
اقدامات سیاسی احمد قوام السلطنه از مشروطه تا شهریور1320

3-1 ورود به دربار ویاری مشروطه خواهان
قوام در اثر توقف طولانی در اروپاو مطالعه در نوع حکومت ها به حکومت قانون و مشروطیت دلبستگی داشت و از این رو از، شاه را به اعطای مشروطیت تشویق می نمود.14
در همان اوقاتی که قوام دبیر رسائل بود، جنجال عدالتخانه و مشروطه خواهی در تهران راه افتاد. مشروطه خواهان گذشته از تلاشها و کوشش ها خود بر آن شدند که چند نفر از محارم شاه را در باطن با خود همراه کنند تا در خلوت ذهن شاه را به مشروعیت ومقاصد آن مأنوس نمایند. با تلاش سید محمد طباطبایی، اعلم الدوله ثقفی و قوام السلطنه که یکی طبیب مخصوص شاه و دیگری وزیر رسائل وی بود و بیش از هر کس با شاه نزدیکی داشتند به سوی مشروطه خواهان گرائیدند و با سید محمد که در اعتقادات خود صداقت داشت مناسباتی برقرار کردندو بر ان شدند که از داخل دربار، شاه را در انجام خواسته ی آزادی خواهان تشویق نمایند و به کوشش برخاستند، اما عین الدوله از مقاصد انان بی خبر بود، وقتی با سختگیری های عین الدوله مأموران حکومت تهران در صدددستگیری ملک المتکلمین و سید جمال اصفهانی برامدند ؛قوام محرمانه ملک را مطلع کرد،وی موفق شد از شهر بشمیران برودو برای آزادی سید جمال با کوشش بسیار از عین الدوله تأمین گرفت.15پس از اینکه عین الدوله برکنار شدو شاه مصمم به صدور فرمان مشروطه گردید، قوام به اتفاق اعلم الدوله و صنیع الدوله و محتشم السلطنه در کاخ صاحبقرانیه شرفیاب شدند و درباره ی متن و کیفیت آن عرایضی کردند و بالاخره در روز 18ج 2/.1324 ق. بفرمان شاه “قوام السلطنه”سینی بلور مستطیلی را که جای لوازم التحریر شاه بود پیش کشید و در حضور شاه روی زانو نشست و فرمان مشروطه را نوشت. پس از آنکه فرمان مشروطه نوشته شد قوام السلطنه ان را برای شاه خواند و به شاه تقدیم کرد .قوام السلطنه و اعلم الدوله چند بار گفتند “قربان موشح بفرمایید مبارک است” شاه فرمان را بی تأمل امضا کرد و به دست قوام داد.
به دنبال فرمان مشروطه هیئتی مرکب از صنیع الدوله ،محتشم السلطنه و میرزا حسن خان و میرزا حسین خان (پسران مشیرالدوله )و مخبر السلطنه مأمور تنظیم نظامنامه ی انتخابات شدند.نظامنامه تنظیم شد ولی حال شاه بحرانی بود ،دکتر دامش طبیب آلمانب ملاقات با شاه را ممنوع کرده بود،فقط اعلم الدوله و قوام السلطنه اجازه ی حضور یافتند در چنین شرایط و محدودیتی و در چنان حالت بحرانی که شاه داشت و در حالی که روی تخت دراز کشیده و قدرت حرکت نداشت نظام نامه را به امضاء رسانید.16
3-2 قوام السلطنه بر مسند وزارت
قوام از تاریخ صدور مشروطیت تا فتح تهران سمت مهم دولتی نداشت و گاهی بعنوان میانجی بین مشروطه خواهان و مستبدین می شد و یا بعضی تندروی ها را تعدیل میکرد.بعد از خلع

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد مجلس شورای ملی، وزارت خارجه، انقلاب اسلامی، میرزا آقا Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد ژاندارمری، وثوق الدوله، شهرهای خراسان، وزارت عدلیه