منابع پایان نامه ارشد درمورد امر به معروف، نهج البلاغه، امام رضا ع

دانلود پایان نامه ارشد

لزوم، بايد شرايط و مقدمات انجام وظيفه را فراهم كرد. ماحصل كاربرد و تحقّق اين دو وظيفه، افزايش بازدهي و كارآيي در تمامي سطوح نظام سياسي و بركات بي‏شمار اجرايي و كاري است.

1-2-9.مفهوم «عيون» و «عريف» و «نقيب» نظارت حاكميتي
در فرمايشات پيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله و امام علي عليه السلام از واژه‌هاي عيون» و «عريف» و «نقيب» استفاده شده است كه به معني و مفهوم آنها پرداخته مي‌شود.عيون به معناي بازرس و جاسوس و «عريف» نيز به معناي جاسوس و خبرچين مي‏باشد. همچنين «نقيب» ترجمان معاني مهمتر و سرپرست و رئيس قوم است. براي ملاحظه پاره‏اي از موارد كه پيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله و حضرت علي عليه‏السلام به گماشتن «عيون» و «عريف» و «نقيب» پرداخته‏اند،(دري نجف‏آبادي، صص287ـ286 )و عوامل بازار و مأموران حسبه و «محتسب» نيز، در صدر اسلام و دوران خلفا، به اين مبناي عميق و ريشه‏دار اسلامي بر مي‏گردد. اداره و يا نهاد حسبه و نيز بحث آمرين به معروف و ناهيان از منكر و نيز بحث نظارت عمومي و نظارت بر صحت جريان امور و بحث تعزير و تأديب و تعزيرات حكومتي، از همين مفهوم بلند نشأت گرفته است و در واقع ترجمان اين آيه شريفه است: و المؤمنون و المؤمنات بعضهم اولياء بعض يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر … «مردان و زنان مؤمن همه ياور و دوستدار يكديگرند، خلق را به كار نيكو امر و از كار زشت نهي مي‏كنند.» (توبه/71)
وظيفه مردم و جامعه در اين رابطه بسيار حساس و شفاف و ارزشمند است. در فرهنگ ديني وظيفه امر به معروف و نهي از منكر و نقد عملكرد حكام و كارگزاران و انتقاد سالم و سازنده و مؤثر و نظارت و پيگيري امور از سوي مردم، به عنوان يك وظيفه شرعي و يك تكليف الهي، همواره مورد تأكيد قرار گرفته است و مي‏توان گفت مباحث امر به معروف و نهي از منكر و نظارت بر امر كارگزاران حكومتي و نصيحت و خيرخواهي زمامداران جامعه اسلامي، از ويژگي خاصي برخوردار است؛ تا جاييكه در بحث حقوق متقابل حاكم و مردم، به اصل نصيحت و دو طرفه بودن اين اصل، همواره توجه شده است. در همين راستا پيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله فرموده‏اند:
«ثَلاْثٌ لايغِلُّ عَلَيهِنَّ قَلبُ امُرِءٍ مُسلمٍ؛ إِخلاص الْعمل لِلّه و النصيحة لأئّمة المسلمين و اللزومُ لِجَماعَتِهمْ»
يعني«سه وظيفه است كه قلب انسانِ مسلمان، هرگز در آن خيانت روا نخواهد داشت؛ اينكه كارها را براي خدا انجام بدهد، همواره خيرخواه و ناصح زمامداران مسلمان باشد و جماعت مسلمانان را هرگز رها نكند».(كليني، ج1/403)
بديهي است، تحقّق امر به معروف و نهي از منكر نه تنها كارايي و كارآمدي هر سامانه مديريتي و نظام سياسي را بالا مي‏برد، بلكه گسترده‏ترين نوع نظارت مردمي را نيز به ارمغان خواهد آورد.
البته هرچند مهم‌ترين پشتوانه فكري و ديني در اسلام براي اعمال نظارت، همين اصل مي‌باشد، اما پيامبر مكرم اسلام صلي‏الله‏عليه‏و‏آله صرفا به بيان اين اصل و مفاد و منافع آن اكتفا نكردند، بلكه بنا بر گزارش‌هاي تاريخي، راهكارهاي عملي نيز براي اجراي نظارت و نهادينه كردن آن در جامعه اسلامي بيان فرمودند.
به عنوان نمونه، همان طور كه اشاره شد ايشان پيش از عزيمت به مدينه، براي هر طايفه از طوايف مدينه كه با ايشان بيعت كرده بودند، يكيا دو نفر را به عنوان نقيب منصوب فرمود تا اوضاع آنان را از نزديك تحت نظر داشته باشد. حضرت پس از هجرت به مدينه هم نه تنها نمايندگان و ناظران يادشده را بر كنار نكرد، بلكه به تدريج دامنه نظارت را گستراند و ناظران بيش‌تري براي تحت نظر داشتن بخش‌ها و قبايل گوناگون مدينه و اطراف آن برگزيد. باز هم به عنوان نمونه، در سال ششم هجري براي هر ده نفر از مجاهدان يك نفر را به عنوان «عريف» معين فرمود تا توسط آنان اوضاع و احوال را تحت نظر داشته، از روند كار و جريان امور به خوبي آگاه شوند.
از ديگر مواردي كه پيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله به طور جدي بر آن نظارت و كنترل داشت، موضوع سپاهيان و اعزام لشكريان به ميادين جنگ بود. بنا به نقل امام رضا عليه‏السلام، سيره پيامبر خدا صلي‏الله‏عليه‏و‏آله چنين بود كه هر گاه لشگري را اعزام و اميري براي آنان نصب مي‏كرد، يكي از افراد مورد اعتماد خود را نيز با آنان مي‏فرستاد تا خبرها را به طور پنهاني به آن حضرت برساند. (بحارالانوار،ج100، ص61)
حضرت همچنين در مورد بازار و امور اقتصادي نيز نظارت دقيق داشت و دستگاه نظارتي خود را با گماشتن سعيد بن العاص بر بازار مكه و عمربن الخطاب بر بازار و تجارت مدينه، تقويت نمود. (تاريخ طبري، ج 2/561 -559)
البته در تاريخ مضبوط است كه نظارت علني و آشكار، توسط خود ايشان هم صورت مي‏گرفته است. در روايتي، نقل شده است كه پيامبر خدا صلي‏الله‏عليه‏و‏آله در بازار مدينه از جنسيكه فروشنده‏اي مي‏فروخت خوشش آمد و قيمت آن را پرسيد. خداوند از طريق وحي به پيامبر دستور داد كه دست در داخل ظرف آن كالا فرو برد. حضرت آن دستور را اجرا كرد و ديد كه در قسمت زيرين ظرف، جنس نامرغوبي جاسازي شده است. پس خطاب به فروشنده فرمود: مي‏بينم كه خيانت به مسلمانان و گول‏زدن آنان را يكجا جمع كرده‏اي! (اصول الكافي، ج5/161)
در روايت ديگري، نظير اين حادثه رخ داد و پيامبر خدا به فروشنده دستور داد كه جنس خوب و بد را از هم جدا كند و بعد فرمود: در دين ما غش و گول زدن جايز نيست. (كنزالعمال، ج4، /90)
با گسترش قلمرو اسلام و انباشت تجارب حكومتي، نظارت نيز از جنبه كمي و كيفي توسعه يافت و پيامبر اسلام صلي‏الله‏عليه‏و‏آله از زنان نيز به منظور نظارت و اطلاع رساني بهره جست كه گماشتن «ام الشفا» بر يكي از بازارهاي اسلامي گواه بر اين مدعاست. علاوه بر اين، خود سفارش فرمود: براي هر صنف [در امر نظارت] از افراد شايسته آن صنف استمداد جوييد.(مجله معرفت،ش52)
پس از دوران رسالت، تا حدودي دستگاه نظارت حكومت تضعيف شد كه وقوع تخلفاتي از برخي فرماندهان در جريان‌هاي مختلف از جمله جنگ‌هاي ردّه،3 به ويژه داستان مالك بن نويره، نشانگر همين واقعيت است. (غلامي دهقي، جنگهاي ارتداد و بحران جانشيني پيامبر/35) اما به تدريج و پس از رفع خطرات نظامي و امنيتي براي حكومت اسلامي، اين مقوله مجدداً مورد اهتمام قرار گرفت و در زمان خليفه دوم، اهميت گذشته خود را باز يافت. اما دوباره در دوران خلافت عثمان بن عفان، بنا به دلايلي نظارت خليفه و دارالخلافه مدينه بر امور كارگزاران و نهادها و اصناف به شدت كاهش يافت و جامعه به تدريج دچار انواع بيماري‌ها و ناهنجاري‌هايي گرديد كه سرانجام منجر به انقلابي خونين و قتل خليفه شد.
به هر تقدير حكومت رسول خدا صلي‏الله‏عليه‏و‏آله به عنوان نخستين دولت اسلاميكه در ميان اعراب تشكيل شده بود، از هر جهت در تأسيس نهادهاي عمومي نوپا بود و طبعاً تشكيلات ساده‌اي داشته است. با اين حال، پايه و اساس نهادهاي عمومي در همان دوره پيامبر صلي‏الله‏عليه‏و‏آله ريخته شد و مسلمانان تأسيس آن نهادها را دنبال كردند و دولت نخستين اسلامي را به تدريج به يك امپراتوري گسترده تبديل كردند.

نتيجه‌گيري فصل اول
اين بخش شامل طرح تحقيق،نظارت، انواع نظارت ،اهميت و جایگاه آن را در بر مي‌گیرد. در قسمت اول به بيان مسئله، اهداف، پيشينه و روش تحقيق، پرداخته شد و طرح مسئله، محدوده و حوزه و ابعاد و جديد بودن روش تحقيق مشخص شد. در قسمت دوم اين بخش نظارت، ابعاد مختلف نظارت و جايگاه نظارت و ارتباط آن با مفاهيم ديگر توضيح داده شد و ابعاد مختلف نظارت در سطوح كلان و خرد بررسی شد و در ادامه ضمن ارائه تعريف لغوي و اصطلاحي از نظارت، نظارت برمبناي انديشه و تفكراسلامي و پيشينه نظارت در اسلام مورد بحث قرار گرفت.نتایج بدست آمده در این نشان میدهد که نظارت در اسلام از زمان ظهور دین مبین اسلام بوده است بطوری كه در تاريخ آمده است كه پيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله در نخستين روز های خويش براي برپايي نظام سياسي اسلام و در ملاقات با نمايندگان مدينه، آن زمانی به ايشان ايمان آورده و بيعت كردند، براي هر طايفه از طوايف آنان يكيا دو نفر را به عنوان نقيب منصوب فرمود تا اوضاع آنان را از نزديك تحت نظر داشته باشد و جريان اسلام‌گرايي و گذر جامعه از جاهليت به توحيد را كنترل نمايند؛ همچنین در صدر اسلامپيامبر اكرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله به طور جدي براوضاع و احوال سپاهيان و اعزام لشكريان به ميادين جنگ نظارت داشتند و در حوزه تجارت و داد و ستد بازار به امور نظارتی رسیدگی و با گماشتن نیروهای مورد وثوق بازارها را کنترل می کردند؛ این امر خطیر رفته رفته توسعه یافت.
نظارت پيامبران و ائمه يك نظارت گفتماني و پيوسته است. بدين معنا كه نظارت در سيره ائمه در ادامه نظارت ساير انبیاء و ائمه بوده و هر كدام از آنها با توجه به شرايط مكاني و زماني و مقتضيات جامعه خود، برخي شيوه ها و مولفه هاي نظارتي را مطرح و به كار مي گرفتند به طوري كه شيوه نظارتي اميرالمونين كه به نوعي در نهج البلاغه نمود پيدا مي كند منافاتي با شيوه نظارت پيامبر و امامان ديگر ندارد بلكه در سطحي تكميل كننده و بيان كننده رويكرد آنها در سطحي ديگر است. نظارت در ديدگاه اميرالمومنين يك نظارت شبكه اي جامع و كامل به هم پيوسته مبتني بر عالي ترين شكل، دقيق ترين كيفيت و موثرترين شيوه است به طوري هر جامعه بخواهد بر اساس مباني و ارزش‌هاي اسلامي و در جهت تحقق اهداف ‌اسلامي پايه‌گذاري شود اين سيستم نظارتي اميرالمونين مي توان در اين زمينه راهگشاه باشد.

فصل دوم
جایگاه نظارت وآثارمنفی عدم نظارت در نگاه امیر المومنین

مقدمه:
در اين فصل موضوع «جایگاه نظارت و آثار منفی عدم نظارت در نگاه امام علی علیه‌السلام » مورد بحث و بررسي قرار مي‌گيرد و به لزوم دستيابي به مباني و معيارهاي ثابت، همه‌جانبه و معقول در سيره آن حضرت پرداخته مي‌شود تا ديدگاه آن امام همام در مسئله نظارت حكومتي كه منافع عموم افراد جامعه- نه طبقه حاكم و يا قشر خاصي از اشراف- را شامل مي‌شود، تبيين شود زيرا اگر مسأله نظارت در جايگاه واقعي و در مجاري منطقي و قانوني خود قرار نگيرد و در آن افراط و تفريط صورت گيرد، جامعه دچار بي عدالتي شده و اولين اثر آن متوجه خود حاكميت مي‌شود. همچنین در ادامه با بهره‌گيري از كلام امير‌المؤمنين عليه‌السلام به بررسي برخي آسيب‌هايي كه متوجه زمامداران و كارگزاران آن‌ها ميشود پرداخته می شود. در حقيقت، آفات و آسيبهايي توضيح داده شد كه به طور پيوسته و بيشتر مورد توجه و نظارت امام عليه السلام بودهاند.
بر همين اساس در اين فصل، برخي از شاخص‌هاي مباحث مهم از قبيل ضرورت و اهميت بكار گيري نظارت حاكميتي در منافع عمومي، نگاه اميرالمؤمنين به حكومت و رابطه آن با مردم، وظيفه حكومت در حفظ اتحاد و امنيت جامعه، نگاه محبت‌آميز به همه انسان‌ها (يكي بودن مردم و حكومت)، فراهم آوردن زمينه رفاه و امنيت همه افراد جامعه، اهميت انسجام اجتماعي در سلامت جامعه مطرح میشود و در نهایت موضوعاتی مثل خيانت متقابل حاكمان و مردم به يكديگر، ضعف مديريت، استبداد و خودرأيي، خونريزي، قصور در انجام وظايف اصلي و پرداختن به كارهاي غيرضروري، ظلم وستم بر مردم، فاصله گرفتن از مردم، بي مسئوليتي نسبت به وضعيّت محرومان و مستضعفان، خواص‌گرايي و بي‌توجهي به آحاد مردم، دنيازدگي و رفاه ‏طلبي، امتيازدهي به اطرافيان، رشا و ارتشاء مورد تحليل قرار میگیرد.

در حقیقت، امام علي عليه السلام زماني زمام حكومت را به دست گرفت كه دارالخلافه مدينه، مقوله نظارت را عملاً به دست فراموشي سپرده بود. خليفه سوم از حيث نظارت و اطلاع رساني با ناكارآمدي جدي مواجه بود و تا زماني كه صداي پاي انقلابيون مصر، كوفه، يمن و مدينه را از بام اطاق خود نشنيد، آشفتگي اوضاع و انفجار جامعه را باور نكرد و هنگامي طنين انقلاب مردم را حس كرد كه ديگر دير شده بود. آگاهي و احيانا نظارتش در اين زمان نه تنها به حال جامعه كه به حال خود وی هم سودي نداشت.
امام علي عليه السلام علي رغم ميل باطني و پس از فشار زياد براي پذيرش زمام امور و سرانجام پس از

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد آزمون و خطا Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد آموزش و پرورش، امیرالمومنین