منابع پایان نامه ارشد درمورد اثر مشترک، نظام های حقوقی، کپی رایت، ایالات متحده

دانلود پایان نامه ارشد

آفرینۀ مشترک و جمعی تفکیک نمی شود. این سوال به ذهن می رسد که، آیا لفظ مشترک در ماده 6 ق.ح.ح.م.م.ه و همچنین بند 26 مادۀ 2 پیش نویس لایحه، تمام مواردی که در نتیجه فعالیت چند نفر ایجاد می شود، را شامل می شود؟ که در این مبحث به اینکه آیا حقوق ناشی از اثر مشترک و جمعی و فرعی، بطور مشاع به همۀ آفرینندگان تعلق دارد یا بعبارتی آیا حالت اشاعه در تمامی این آثار بین آفرینندگان وجود دارد؟ می پردازیم.
ابتدا تعریف اصطلاحات فوق الذکر در چند بند پیاپی بیان می شود:
2-2-1-1- اثر مشترک134
اثر مشترک، اثری است که در خلق آن دو یا چند نفر همفکری و مشارکت داشته باشند و مشارکت ها در خلق اثر با هدف و ایدۀ مشترک به یکدیگر مرتبط باشند. اثر مشترک دو نوع است:
الف- اثر مشترک تفکیک ناپذیر
اثر وقتی مشترک است که بطور مطلق غیرقابل تقسیم باشد و در نتیجۀ تلاش مشترک پدیدآورندگان به نحوی خلق شده باشد که اثری مستقل به وجود آید و این اثر ملک مشاع پدیدآورندگان محسوب می شود135، که به آن اثر مشاع نیز گفته می شود.136 یا به عبارت دیگر در اثر مشترک باید نقش و سهم هر یک از پدیدآورندگان غیر قابل تمیز و منتشر در تمام اجزای اثر باشد.137 از خصوصیت بارز و مشخص چنین آثاری، تفکیک ناپذیری مطلق بخش های مختلف آنها است اینکه پس از به نتیجه رسیدن اثر تعیین اینکه کدام بخش نتیجۀ فعالیت کدام مؤلف است غیرممکن باشد.138 گاهی اینگونه آثار را به نام ” آثار ناشی از همکاری تفکیک ناپذیر” می خوانند در این صورت حقوق مؤلف (مادی و معنوی ) بطور مشترک به این همکاران تعلق دارد و باید از امتیازات و اختیارات خود طبق یک توافق مشترک برخوردار گردند. همچنین در این آثار نمی توان برای هر یک از آنها علاوه بر حق مؤلف نسبت به سهم و بخش ویژۀ او، حقی برای مجموع اثر قائل شد برای مثال در طراحی خودروهای ایران خودرو.
ب- اثر مشترک تفکیک پذیر
آثاری که به وسیلۀ چندین نفر بر مبنای یک برداشت و الهام مشترک، ولی جدا جدا، به نحوی که سهم هر یک از همکاران قابل تشخیص است، به وجود می آیند. البته این خالی از اهمیت است که مشارکت ها قابل تشخیص باشد یا خیر، این امکان وجود دارد که از جهت فیزیکی قابل تجزیه اما از جهت روحی و فکری غیر قابل تجزیه باشد.139 خصوصیت اینگونه آثار، تفکیک ناپذیری نسبی آنهاست و گاهی این آثار”آثار مشترک قابل تفکیک” خوانده می شود. به عنوان نمونه می توان از آثار مشترک ، اپرا که حاصل توافق بین مؤلف و سازنده موسیقی است و به سادگی تشخیص مبتنی بر تفکر مؤلف و سازندۀ موسیقی امکانپذیر است، اثر دراماتیک موزیکال ( نمایشی- موسیقی) که در آن سناریست ( نمایشنامه نویس )، سازنده و اعضای گروه موسیقی مشارکت کنندگان در اثر مشترک می باشند، ترانه که اثر مرکب از موسیقی و آواز است، کارتون (نقاشی متحرک) که حاصل همکاری بین مؤلف، سازندۀ موسیقی و اجراکنندگان است، گزارش که نتیجه همکاری بین گزارشگر و فرد گزارش شده است، آثاری که حاصل همکاری بین مؤلف واقعی و ظاهری است و به کارهای سیاه معروف اند، باله که مشتمل بر رقص و موسیقی است و فیلم های سینمایی و رادیو و تلویزیونی نام برد.140 که در مورد اخیر نظرات متفاوت است بعضی آن را جمعی و بعضی مشترک می دانند که بعداً به آن می پردازیم.
در این نوع از اثر مشترک سهم هر یک از پدید آورندگان قابل تمایز از سهم دیگران است ، هر یک از همکاران از یک حق مؤلف به نسبت سهم شخصی خود و ضمناً از یک حق مؤلف مشترک با سایر همکاران نسبت به مجموع اثر برخوردار می باشد.141 هر کدام به تنهایی بر اثر خود حق مادی و معنوی پیدا می کنند و می تواند از سهم خود بهره ببرد به شرط اینکه انتشار و اجراء هر کدام ممکن باشد و لطمه ای به حقوق سایر مشترکین نزند (مثلاً تکثیر آواز بدون موسیقی و موسیقی بدون آواز). بنابراین در صورت اختلاف در انتشار و اجرا هر کدام می توانند بطور مجزا مورد استفاده و بهره برداری قرار دهند.142 بهره برداری مجزا البته به شرط عدم ایراد لطمه به بهره برداری اثر مشترک تجویز شده است؛ زیرا به واسطه کار جمعی است که اثر تهیه شده است و بنابراین به این نوع استفاده از اثر مشترک باید برتری داده شد. 143
2-2-1-2- اثر جمعی144
از تعریفی که برای آثار مشترک ارائه شد، می توان استنباط کرد اثر جمعی چه اثری است. این اثر نیز حاصل خلاقیت پدیدآورندگان متعدد است، با این تفاوت که مداخلۀ آنها موجب ایجاد اجزای مستقلی می شود که هر یک به تنهایی قابل حمایتند اما در مجموع با توافق پدیدآورندگان به عنوان اثری مستقل و به نام شخصی اعم از حقیقی یا حقوقی که تحت مدیریت وی اثر خلق شده است، معرفی و منتشر می گردد. آثار جمعی، آثاری هستند که در تعریف و در قلمرو شمول خیلی روشن نیستند، نوعی اثر بی نام به شمار
می روند.145
در زمینۀ موضوعات تاریخی، علمی و فنی در حال حاضر تحقیقات گروهی در جهان بسیار متداول شده است به عنوان مثال کتب فرهنگ لغات و دایره المعارف که دارای قلمرو کار فکری بسیار وسیع و نیاز به تخصص های مختلف دارد و اصولاً یک شخص قادر نیست آن را به تنهایی به انجام برساند بلکه با همکاری و همفکری مؤلفان و هنرمندان مختلف به ثمر خواهد رسید که از دقت و صحت بیشتری نیز برخوردار خواهد بود و این چنین پدیده ای نیاز به مدیریت و هماهنگی لازم دارد.146 لذا ناچار ادارۀ امر با شخص واحدی خواهد بود که خط مشی کار را مشخص و بر اجرای آن نظارت خواهد کرد. البته ضرورت ندارد که مدیر ( اعم از شخص حقیقی یا حقوقی )، در آفرینش پدیدۀ فکری جمعی مشارکت داشته باشد بلکه اشراف و نظارت بر کارهای مزبور، تنظیم، تنسیق، تصحیح، همگن ساختن ابواب و فصول و ارائه یکنواخت مطالب کافی است که وی مؤلف آثار جمعی در همۀ احوال باشد. همچنین می توان به عنوان مثال به کتاب های درسی آموزش و پرورش، مجلات دوره ای و روزنامه ها اشاره داشت.
2-2-1-3- اثر ثانوی147
یکی از اقسام آثار و آفرینه های فکری و ذهنی، آثار فرعی یا ثانوی است. در بیشتر آثار فکری اصلی، این قابلیت وجود دارد که آثار فرعی از آنها مشتق گردد و مؤلف می تواند در تهیۀ اثر از اثر سابق بهره بگیرد. به آثاری که از آثار اصلی متفرع و مشتق شده باشند، آثار اقتباسی یا اشتقاقی نیز می گویند.148 این نوع آثار شامل اقتباس، ترجمه، جُنگ در زمینۀ ادبی و تنظیم در زمینۀ موسیقی و تبدیل در زمینه های پلاستیکی (تجسمی) می شود.
اشتقاق و اقتباس از آثار فکری اصلی، می تواند شکل های گوناگونی داشته باشد. برای مثال: در آفرینه های موسیقی ممکن است از طریق انتقال آهنگی از دستگاهی یا دستگاهی موسیقی به دستگاه دیگر و سازهای دیگر، صورت گیرد و نوع دیگر از این آثار، آثاری که از ترکیب آثار دیگر پدیدآمده است مانند مجموعه های منتخب نظم و نثر و پاره ای از آثار هنری که از ترکیب چند اثر قبلی ایجاد شده است. همین طور از طریق ادغام، گلچین کردن، ترکیب مناسب آهنگ ها، همچنین تلیخص و تبدیل یا ترجمۀ آفرینه ادبی می تواند راه دیگری برای ایجاد آفرینه فرعی باشد.149 مثلاً منظور از تبدیل آن است که اثری را از نوعی به نوع دیگر تبدیل کنند،150چنانکه با الهام گرفتن از شعری یک تابلوی نقاشی یا با استفاده از یک اثر نقاشی مجسمه ای پدیدآورند یا از یک رمان یک سناریو بسازند.
2-2-2- آثار مرکب در نظام های حقوقی مختلف
برای تعیین و ارزیابی تفاوت ها و شباهت های نظام های حقوقی ملی گوناگون در تعریف آثار مرکب، چند نظام حقوقی مختلف مورد توجه قرار می گیرد و انواع گوناگون آثار مرکب را به ترتیب مورد مطالعه تطبیقی قرار می دهیم.
2-2-2-1- اثر مشترک در نظام های حقوقی
در اکثر نظام های حقوقی برای تعریف اثر مشترک اوصافی را در نظر گرفته اند و در مورد اثر مشترک دو طرز فکر و نظریۀ متفاوت وجود دارد: یکی؛ نظریۀ محدود کننده که اثر را در صورتی مشترک می دانند که مطلقاً تفکیک ناپذیر باشد و دیگری؛ طرز فکر وسیع تر که طبق این نظر در تعریف اثر مشترک انعطاف پذیری بیشتری اعمال شده است و اثر مشترک را هم شامل آثار مطلقاً تفکیک ناپذیر و هم آثار مشترک قابل تفکیک می دانند. در این قسمت اثر مشترک در نظام های حقوقی ثالث و سپس در حقوق ایران مورد بررسی قرار می گیرد.
الف- اثر مشترک در سایر کشورها
در این قسمت کشورهای کامن لا و رومی ژرمنی را که دیدگاه های مشابه در مورد اثر مشترک دارند در یک ردیف قرار داده می شود و به اینکه این کشورها از کدامیک از این نظریه ها پیروی می کنند، می پردازیم:
1- حقوق انگلستان و ایالات متحدۀ آمریکا
حال در کشورهایی که عدم تمایز سهم مؤلفان مشترک را شرط تشکیل اثر مشترک می دانند، این عدم تمایز به چه معناست؟
بعضی کشورها عدم تمایز را به معنای “انتزاعی و مجرد” دیده اند، مانند انگلستان و ایالات متحدۀ آمریکا؛ به عنوان مثال قانون کپی رایت انگلستان مصوب 1988 در ماده 1-10 “اثر مشترک” را چنین تعریف می کند: « عملی که با مشارکت دو یا چند پدیدآورنده به وجود آمده باشد در حالی که سهم هر یک از پدیدآورندگان متمایز از سهم سایرین نیست.»151 و قانون کپی رایت ایالات متحدۀ آمریکا مصوب1976 در مادۀ 101 در خصوص “اثر مشترک” بیان نموده: «عملی که مهیا شده توسط دو یا چند پدیدآورنده با این قصد که سهم آنها ترکیب شده و غیر قابل تمایز یا غیر مستقل باشد در یک عمل واحد»152 و در یک رأی دادگاه انگلیس آمده که تشکیل یک نوشته مشترک ( به عنوان مصداق اثر مشترک) باید با یک طرح مشاع و مشترک صورت گرفته باشد.153
هر چند این دو کشور از طرفداران نظریۀ محدود می باشند اما در این خصوص باید به تفاوت حقوق انگلستان و ایالات متحده توجه کرد، آن جا که در قانون انگلیس ملاک عدم تمایز را “واقعی” می داند و نیاز قصد ایجاد اثری مشترک ضروری نیست و قانون ایالات متحده عدم تمایز را “قصدی” می شمارد.
2- حقوق آلمان و ژاپن
برخی دیگر از کشورها، عدم تمایز را به نظر”تجاری و عینی” دیده اند، مانند آلمان و ژاپن، به عنوان مثال ماده1-8 قانون کپی رایت آلمان در خصوص “اثر مشترک” می گوید: « فقط کافی نیست چند شخص یک کار را مشترکاً ایجاد کنند بلکه باید علاوه بر این، سهم های مربوط بهم امکان بهره برداری مستقل را نداشته باشند». قانون ژاپن که پس از آلمان تصویب شده در ماده (xii) 1-2 “اثر مشترک” را اینگونه تعریف نموده :« اثری که دو یا چند شخص آن را ایجاد می کنند در حالی که سهم هر یک از آنها قابل بهره برداری به صورت مستقل نیست.»154، این دو کشور نیز اثر مشترک را آثار تفکیک ناپذیر می دانند.
3- حقوق فرانسه
در اکثر نظام های حقوقی در اثر مشترک، سهم مؤلفان مشترک باید غیرقابل تمایز باشد ( که البته این عدم تمایز در کشورهای مختلف معانی و شرایط متفاوتی دارد ) و از میان نظام های حقوقی برجسته فقط قانون مالکیت فکری فرانسه است که از طرفداران نظریۀ انعطاف پذیرند و عدم تمایز سهم هر یک از خالقان مشترک اثر را شرط اثر مشترک نمی داند، بلکه اثر مشترک را حاصل همکاری و همفکری دو یا چند شخص دانسته که این امر با تقسیم کار و اینکه هر یک از مؤلفان در چارچوب طرح و برنامۀ مشترک بخش معینی از اثر را به عهده بگیرند، منافاتی ندارد.
همچنین مطابق مادۀ 2-113 قانون مالکیت فکری فرانسه فقط “اشخاص حقیقی” می توانند در تحقق اثر مشترک مشارکت نمایند؛ حال اگر شخص یا اشخاص حقوقی جز مؤلفان اثر مشترک باشند، اجرای قواعد مربوط به اثر مشترک با اشکال مواجه می شود و در این صورت به نظر برخی حقوقدانان امر مشمول قواعد عام اموال مشاع می باشد.155
پس اثر مشترک را می توان اینگونه تعریف نمود: «اثری که در نتیجۀ همفکری واقعی و اصیل دو یا چند شخص خلق می شود، بدون اینکه کار آنها توسط مدیر یا مؤسسه ای کنترل و اداره شود.»156
ب- اثر مشترک در حقوق ایران
مادۀ 6 ق.ح.ح.م.م.ه 1348 در تعریف اثر مشترک مقرر می دارد: «اثری که با همکاری دو یا چند نفر به وجود آمده باشد و کار یکایک آنان جدا و متمایز نباشد، اثر مشترک نامیده می شود و حقوق ناشی از آن حق مشاع پدیدآورندگان است.»،

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد اعضای هیأت علمی، هیأت علمی، کتابداران، انتقال مالکیت Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد اثر مشترک، کپی رایت، ایالات متحده، مالکیت فکری