منابع پایان نامه ارشد درمورد اثر مشترک، مالکیت فکری، قانون مدنی، فقه امامیه

دانلود پایان نامه ارشد

اصالت باشد. لذا از روی هم قرار دادن کارهای انفرادی بدون همفکری آفرینه مشترک پدید نمی آید و مداخله و مشارکت آنها باید در تجلی بخشیدن به ایده باشد و صِرف خلق و دادن ایده و عنوان به تنهایی کفایت نمی کند223، مشارکت ها در خلق اثر مشترک باید به یکدیگر مرتبط باشند و بر این اساس اگر شخصی جزء اجرای دستورات دیگری، عملی انجام نداده باشد و عمل او خالی از هر گونه خلاقیت باشد، باید او را همکار در سطح عمودی تلقی کرد و همکار مؤلف و مخترع در آفرینه مشترک لقب نمی گیرد. بر همین اساس اگر استادی صرفاً دخالت او به راهنمایی شاگردش در انتخاب مواد محدود شده باشد، نمی تواند خود را مؤلف مشترک بداند.224 البته باید در این خصوص ظرافت زیادی به خرج داد تا به درستی شخص را به عنوان مؤلف متصف کنیم و یا این عنوان را از وی سلب کنیم.
بطور مثال دادگاه عالی آلمان در پروندۀ کلوور و لاموث225 حکم داد یک متخصص مد که با یک تنظیم خلاقانه با یک عکاس در گرفتن یک عکس هنری همکاری نمود ، در آن عکس مؤلف همکار محسوب می شود.226 همچنین حکمی در همین راستا توسط دیوان عالی کشور فرانسه راجع به پرونده گینو227، یکی از شاگردان رنوا228 مجسمه ساز معروف فرانسوی که دست هایش به علت بیماری روماتیسم قادر به حرکت نبود، تحت تعلیمات او تعدادی مجسمه ساخته و به نام رنوا عرضه می کند، دیوان عالی فرانسه این آثار را آثار مشترک تلقی می کند. هنرمند در مرحلۀ ساخت و ترکیب مجسمه، شاگرد در زمینه ابراز و ارائه دارای سهم خلاقیت می باشند درست است که شاگرد در وضعیت تبعیت استاد است و بدان گونه نیست که از شاگرد سلب خلاقیت کرد بلکه او دارای نوعی آزادی خلاقیت می باشد.
در حقوق ایران همانطور که قبلاً گفتیم یکی از شرایط تحقق اثر مشترک تأثیر مثبت هر یک از افراد در خلق خود اثر است و همچنین با توجه به ماده 1 قانون ثبت اختراعات چنانچه یکی کاری را انجام دهد که کمک کند تا مشکلی معین حل شود یا به یک موضوع معین پاسخ دهد، این حد از عمل موجب شرکت در یک عمل ابتکاری تلقی می گردد. لکن برعکس، صِرف طرح سؤالی که باید پاسخ داده شود یا معرفی مشکلی که باید حل شود عمل ابتکاری محسوب نمی گردد و این اندازه از اقدام نمی تواند مخترع را شریک تلقی کند.
وفق قوانین کشور انگلستان تمام اشخاصی که در آفرینش اثر مشترک، در حیطۀ مالکیت فکری، نقش داشته اند، لزوماً صاحبان حقوق نیستند. بلکه در یک اثر مشترک ممکن است برخی از همکاران صلاحیتدار و بعضی دیگر فاقد آن می باشند، و تنها افراد صلاحیتدار واجد حقوق می باشند.
منظور از شخص صلاحیتدار به عنوان مثال در حقوق انگلیس کسی است که انگلیسی است یا شهروند جمهوری ایرلند می باشد یا مقیم پادشاهی انگلیس یا ساکن در این کشورها است.229
3-1-3-2- حقوق پدیدآورندگانی که مالک نیستند.
بیان شد که در موارد استثنائی، اشخاصی که بطور مستقیم در عمل گروهی دخالت دارند و خالق اثر یا محصولی هستند، بهره ای از حق مالکیت نسبت به حاصل عمل گروهی ندارند. لکن با توجه به نوع رابطه ای که بین خالقان اثر یا محصول و شخصی که در نهایت مالک حاصل عمل گروهی می شود و اینکه حاصل عمل از اموال فکری باشد، حقوقی برای این اشخاص متصور و موجود است:
1- حق اجرت یا مزد: در مواردی که به عنوان استثناء ذکر شد، خالقان محصول به اختلاف موارد مستحق اجرت ( اجرت المسمی یا اجرت المثل )، مزد یا جعل می باشند. به عنوان نمونه در اثر جمعی وفق قانون مالکیت فکری فرانسه از جمله ماده 6-123 آن، خالقان مستقیم اثر به مثابه اجیر بوده و مبلغی که ماهیت مزد و حقوق دارد، دریافت می نماید و لکن از باقی مزایای مالی اثر مانند مشارکت در حاصل چاپ های بعدی اثر یا در حاصل بهره برداری از آثار مشتق شده از اثر اصلی محروم هستند.230
2- حق معنوی ( دارا بودن حق دفاع در صورت تجاوز به حقوق اثر جمعی): اگرچه خالقان مستقیم اثر جمعی، که با هدایت شخصی دیگر پدیدآورندۀ اثر می باشند، حقی از مالکیت و حقوق مادی نبرده اند و لکن به دلیل دارا بودن حق معنوی، هر یک از آنان در صورت تجاوز به حقوق معنوی اثر جمعی، حق دفاع در مقابل آن را دارند.231
3-1-4- تعیین سهم و نوع مالکیت مالکان «حاصل کار گروهی»
حاصل عمل گروهی به اختلاف موارد تعابیر متفاوتی دارد؛ آنجا که دو یا چند شخص دارایی های خود را در میان می گذارند تا از منفعت دارایی ها و البته اداره آن دارایی و عمل بهره مند گردند، حاصل عمل گروهی عنوان “سود” دارد. جایی که حیازت مباحات اشتراکی صورت می گیرد، حاصل عمل گروهی “مباحات حیازت شده اشتراکی” است. جایی که عمل اشتراکی انجام می شود، اگر این عمل اشتراکی به دستور، اذن یا در اجارۀ دیگری صورت گیرد، حاصل عمل گروهی “اجرت (اجرت المسمی یا اجرت المثل )” است که به نسبت میان عاملان مشترک تقسیم می گردد. اگر عمل گروهی به صورت مستقل انجام شده باشد و یا به عبارت رساتر: به امر یا در نتیجه رابطۀ استخدامی یا استیجاری با دیگری شکل نگرفته باشد، حاصل عمل گروهی “پدیده یا اثر حاصل از عمل اشتراکی” است. در حیطۀ مالکیت فکری، حاصل آثار گروهی عناوینی مانند “اثر اشتراکی و اثر جمعی” دارد.
نوع قالبی که اشخاص برای انجام یک عمل گروهی انتخاب می نمایند، در حقوق و تعهدات آنان و نحوۀ تعیین سهم آنان از حاصل عمل گروهی تأثیر دارد. که در این گفتار به حکم مواردی که اشخاص بدون شراکت اموال یا اعمال خود، در انجام عملی مشارکت می نمایند، می پردازیم:
مواردی که خالقان محصول یا اثر، از حق مالکیت محصول گروهی بهره مند می شوند مواردی از قبیل: اثر مشترک در حیطۀ مالکیت های فکری، حیازت مباح اشتراکی و عمل اشتراکی. حکم هر یک از آنها در دو بند تشریح می شود:
3-1-4-1- حکم حیازت مباح اشتراکی و عمل اشتراکی
الف- نظر فقه امامیه:
در خصوص حیازت مباحات اشتراکی و عمل اشتراکی سه نظر در میان فقیهان قابل استنباط است:
1- اکثر فقیهان معتقدند:
هر یک از دو یا چند شخصی که در حیازت مباحات یا عمل شریک هستند، به نسبت عمل خود در محصول نهایی گروهی شریک هستند. در صورت عدم علم به نسبت عمل هر یک، اقوال مختلفی وجود دارد:
1-1: راه حل، صلح میان دو یا چند شریک است. قائلین به این قول به ظاهر تکلیف صورت عدم توافق و صلح میان شرکا را روشن ننموده اند، لکن می توان نظر داد: راه حل ارائه شده عمومیت دارد، یعنی: در صورتی که شرکا با اختیار صلح و توافق نمودند، همان است و در غیر این صورت توسط حاکم اجبار به صلح می شوند.
2-1: راه رهایی یکی از این دو است: شرکا تصالح نمایند و یا اینکه هر یک از آنها آنچه نزد دیگری دارد از مباحات حیازت شده را به وی تملیک نماید. البته راه دوم ارائه شده، حداقل با تعبیری که بیان شد، فقط در حیازت مباحات اشتراکی کاربرد دارد.
3-1: در صورت عدم علم به زیادت عمل بعضی از شرکا نسبت به بعض دیگر، حکم به تساوی نصیب شرکا می شود و در صورت علم به زیادت عمل بعضی از شرکا نسبت به بعض دیگر( البته مراد علم اجمالی به زیادت نصیب شرکاست و گرنه در صورت علم تفصیلی به نصیب شرکا تقسیم به نسبت عمل هریک از آنان به عمل می آید.) حکم به قرعه یا صلح قهری می گردد. البته قائلین این قول، که سرآمد آنان مرحوم صاحب عروه است232، احتمال حکم به تساوی در جمیع فروض را داده اند.
2- قول به تساوی:
همواره حکم به تساوی نصیب هر یک از دو یا چند شریک می شود، بدلیل اصالت عدم زیادت عمل یکی بر دیگری. حتی قائلین در صورت اختلاف عمل هر یک از شرکا باز هم به تساوی نصیب هر یک حکم نموده اند. به دلیل اینکه فعل دو یا چند شریک با هم سبب پدیدآمدن محصول عمل گروهی یا حیازت مجموع مباحات شده است.233
3- قول به تفصیل:
1- اگر عمل صادر شده از شرکا، عملی مرکب و دارای اجزا باشد، از آنجا که فرض این است که هریک از شرکا جزء یا اجزایی از عمل را انجام می دهد، نصیب هر یک از شرکا به نسبت عمل خود خواهد بود.
2- اگر عمل صورت گرفته بسیط و بدون جزء باشد، در جمیع موارد حکم به تساوی نصیب شرکا می شود.234
ذکر یک نکته ضروری است و آن اینکه: اقوال فوق در باب حیازت مباحات مطرح شده و به جز یک مورد235 به صراحت سخنی از عمل گروهی به میان نیامده است و لکن از طریق وحدت ملاک نظرات ذکر شده در باب عمل گروهی نیز قابل اعمال است.
ب- موضع حقوق موضوعه ایران:
با توجه به مواد چندی که در قانون مدنی به گفتار فعلی اشاراتی داشته است؛ مانند ماده 150 که مقرر می دارد «چند نفری که در حفر مجری یا چاه شریک هستند، به نسبت عمل و مخارجی که موجب تفاوت عمل می باشد، مالک آب حاصل شده از عمل گروهی هستند.» و ماده 568 که عاملین متعدد در عقد جعاله را به نسبت عمل خود مستحق جعل دانسته است. به نظر می رسد قانون مدنی نیز موضع اکثریت فقیهان را پذیرفته و سهم هر یک از شرکا را به نسبت عمل قرار داده و البته در صورت عدم علم به سهم هر یک از شرکا قانون مدنی در خصوص تعیین سهم هر یک از شرکا ساکت است و از این رو در این موارد وفق اصول 4 و 167 قانون اساسی مقتضی است به منابع معتبر اسلامی یا فتاوای معتبر مراجعه شود.
3-1-4-2- حکم اثر مشترک
این همه که گفته شد در خصوص مالکیت های گروهی نسبت به مالکیتهای مادی است. اما در خصوص ” اثر مشترک ” باید گفت: اثر مشترک در مالکیت مشاع خالقان و پدیدآورندگان اثر قرار دارد. هر چند در حقوق برخی کشورها ( مانند فرانسه، آلمان ، اسپانیا و ایتالیا) نسبت به برخی از مصادیق اثر مشترک ( آثار سینمایی و کلاً آثار دیداری و شنیداری که نیازمند مشارکت تعداد قابل توجهی مؤلف است ) یک انتقال اجباری پیش بینی شده است. یعنی: پدیدآورندگان حقوق مالی اثر را باید به یک تهیه کننده منتقل نمایند. البته در خصوص نقش تهیه کننده در نظام های مختلف، مواضع متفاوتی وجود دارد.236
در فرانسه از آنجا که مشارکت مؤلفان از جهت اهمیت می تواند متفاوت باشد، لذا ارزیابی سهم هر یک آسان نیست. صرف نظر از شایستگی هر یک از مؤلفان، نقش مؤلف واقعی در مقایسه با مؤلف ظاهری در یک اثر مشترک، نقش شخص گزارش شده و شخص گزارشگر در یک گزارش قابل مقایسه با یکدیگر نیست. در این موارد تعیین سهم هریک بطور توافقی و الا توسط دادگاه می تواند صورت گیرد.237
قانونگذار ایران، وفق تصریح ماده 6 ق.ح.ح.م.م.ه و ماده 11 آیین نامه اجرایی مواد 2و 7 ق.ح.ح.پ.ن و ماده 5 ق.ث.ا.ط.ص.ع.ت آفرینۀ مشترک را در ملکیت مشاع پدیدآورندگان می داند و از طرف دیگر، قانون مالکیت فکری هیچ حکم خاصی دربارۀ اینکه مقدار سهم مشاعی چگونه قابل ارزیابی است، نحوۀ مالکیت و حقوق هر یک از پدیدآورندگان اثر، پاسخ نداده است. بلکه قواعد اموال مشاعی تا جایی که طبیعت خاص آثار مشترک فکری اقتضای دیگری نداشته باشد، راه گشا خواهد بود. می توان گفت، از این جنبه همان نظراتی که در باب مالکیت های مادی ( و در گفتار حیازت مباحات اشتراکی و عمل اشتراکی ) بیان شد، در اثر مشترک نیز صادق است.
آنچه گفته شد درباره مالکیت مادی اثر مشترک بود، لیکن در آثار مشترک، حقوق معنوی مربوط به این آثار به همۀ همکاران تعلق دارد که باید از اختیارات و امتیازات خود طبق یک توافق مشترک برخوردار گردند.238
با بیان مطلب فوق می توان نتیجه گرفت: از آنجایی که مقررات فعلی مالکیت فکری در خصوص تکلیف سهم هر یک از مؤلفان اثر مشترک ساکت است نحوه تقسیم با توجه به نظامات و مبانی ارائه شده در موارد مالکیت های مادی مشخص می شود. حداقل موضع فقه امامیه، تعیین سهم هر یک از شرکا به نسبت عمل آنها خواهد بود و در صورت عدم علم به نسبت عمل آنها نیز باید به منابع معتبر اسلامی یا فتاوای معتبر فقیهان مراجعه کرد؛ نتیجه ای که در عمل با دشواری هایی روبرو خواهد شد.
معذلک ممکن است برحسب میزان تلاش در زمینۀ قدرالسهم صاحبان حق مشاع، توافق دیگری بعمل آمده باشد. مثلاً در آفرینۀ مشترک که دو نفر شرکت دارند، ممکن است توافق شود به یکی از دو نفر دو ثلث و به دیگری یک ثلث حق مادی تعلق گیرد، یا بیشتر و یا کمتر، و اگر توافقی در این زمینه وجود نداشته باشد، فرض بر

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد نقض حقوق، اشخاص حقوقی، مالکیت صنعتی، فرهنگ و تمدن Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد قانون مدنی، حقوق مالکیت، مالکیت فکری، نظام های حقوقی