منابع پایان نامه ارشد درباره نماز جمعه، نماز جماعت، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

فرماني داشته‌اند و شايسته بودند که نماينده تو در جهان باشند تو چنين خواسته‌اي و مشيت علماي تو بهر چه بپيوندد و با مصلحت مطلق و خير محض مقرون است. کسي نتواند تو را به انحراف متهم سازد و اراده مقدسه تو را هوس شمارد ولي بندگان پاکدامن و شايسته تو به سوي تو مقهور و مغلوب و مظلوم بازگشته‌اند. فرمان تو را دستخوش تعطيل و اهمال يافته‌اند و کتاب تو را متروک و سنت‌هاي پيامبر تو را پايمال ديده‌اند. پروردگارا بر دشمنان و آنان که به دشمني اين قوم رضا داده‌اند لعنت و نکبت فرو فرست و پيروان گمراه را از درگاه خودبران.
اين دعا از واضح ترين دلايل است براي اينکه امامت جمعه از مناصب امام معصوم است؛ مي‌دانيم که در صحت سند صحيفه سجاديه (زبور آل محمد)، شک و شبهه‌اي نيست.

2 – 1 – 2 – 4. روايات متفرقه
روايات متفرقه ديگري هم نقل شده که برخي از آن‌ها عبارتند از:
“لا يصلح الحکم و لا الحدود و لا الجمعة الا للإمام او من يقيمه الإمام”؛73 يعني صدور حکم و اجراي حدود و نماز جمعه را کسي نمي‌تواند انجام دهد مگر امام و يا کسي که ايشان خودشان تعيين نموده اند؛ “مروي عن کتاب الإشعيات مرسلاً: أن الجمعة و الحکومة للإمام المسلمين”؛74 يعني نماز جمعه و حکومت متعلق به امام مسلمين است. يا روايت ديگري از امام صادق که مي‌فرمايد: “ان الجمعة لنا و الجماعة لشيعتنا”75 يعني نماز جمعه از آن ماست و نماز جماعت متعلق به شيعيان است. و نيز روايتي که مي‌گويد: “لنا الخمس و لنا الانفال و لنا الجمعة و لنا صفو المال”؛76 يعني
خمس متعلق به ماست، انفال متعلق به ماست، نماز جمعه و جمع آوري بيت المال از آن ماست. هم‌چنين حديث از پيامبر”صلي الله عليه و آله و سلم” که مي‌فرمايد: “اربع الي الولاة: الفي و الحدود و الجمعة و الصدقات”؛77 يعني
چهار چيز است که متعلق به ولاة امر است: نماز جمعه، اجراي حدود و…. يا حديث نبوي ديگري که مي‌فرمايد: “إن الجمعة و الحکومة لإمام المسلمين”؛78 و روايت ديگر: “لا جمعة الا في مصر تقام فيه الحدود”؛79 يعني به عبارت ديگر نماز جمعه در جايي که عنوان مصر يا همان شهر به خود دارد صحيح است بنابراين دلالت بر اين مي‌کند که نماز جمعه بايد در جايي اقامه شود که حکومت خاص در آن تشکيل شده باشد و مسلما در روستا حکومتي وجود ندارد.

2 – 1 – 2 – 5. ساير روايات
(رواياتي که حضور امام را براي اقامه جمعه لازم مي‌شمارند)
روايتي که شيخ صدوق نقل مي‌کند:
فلم صارت صلاة الجمعة اذا کانت مع الإمام رکعتين و اذا کانت بغير إمام رکعتين و رکعتين؟ قيل لعلل شتي (منها) أن الناس يتخطون الي الجمعة من بعد فاحب الله عزوجل ان يخفف عنهم لموضع التعب الذي صاروا اليه (ومنها) أن الإمام يحسبهم للخطبة و هم منتظرون للصلاة و من انتظر الصلاة فهو في الصلاة في حکم التمام (و منها) ان الصلاة مع الإمام اتم واکمل لعلمه و فقهه و فضله و عدله؛80
از امام صادق”عليه‌السلام” سؤال شد: براي چه نماز روز جمعه وقتي که با امام (جمعه) اقامه شوددو رکعت است اما وقتي امام جماعت نباشد چهار رکعت؟ فرمود: به دليل آنکه مردم از راههاي دور و نزديک در نماز جمعه حاضر مي‌شوند پس خداوند مي‌خواهد که از خستگي مردم که بدان دچار گشته‌اند بکاهد و اينکه امام جمعه آنان را با خطبه‌هاي نماز جمعه منتظر نماز گذاشته و هر که منتظر نماز باشد مانند کسي است که به نماز ايستاده بنابراين نماز روز جمعه با امام جماعت کامل تر و بهتر است به دليل آنکه امام جمعه داراي علم، فقاهت، فضايل اخلاقي و عدالت مي‌باشد.
(و منها) ان الجمعة عيد و صلاة العيد رکعتان و لم تقصر لمکان الخطبتين (فان قال) و لم جعلت الخطبة (قبل) لان الجمعة مشهد عام فاراد ان يکون للامير سبب الي موعظتهم و ترغيبهم في الطاعة و ترهيبهم من المعصية و فعلهم و توقيفهم علي ما ارادوا من مصلحة دينهم و دنياهم و يخبرهم بما ورد عنهم من الافاق (الافات) من الاهوال (الحوال)ا لتي لهم فيها المضرة و المنفعة (العلل و لا يکون الصائر في الصلاة بل منفصلا)؛81
روز جمعه عيد است و نماز عيد به دليل وجود خطبه‌ها دو رکعت مي‌باشد و اگر گفته شود چرا خطبه خوانده مي‌شود دليلش آنست که نماز جمعه اجتماعي است همگاني. اين اجتماع بهانه‌اي است که خليفه مسلمانان مردم را نصيحت کند و به اطاعت امر خداوند و پرهيز از معاصي و گناهان دعوت نمايد و براي آنان از کارهايي که به مصحلت دين و دنياي آنان است سخن گويد و آنان را از آنچه به نفع و يا ضرر آنان در دنيا و آخرت است آگاه کند.
روايت به نقل از زراره که از امام باقر “عليه‌السلام” سؤال کرد:
قال سالت عما فرض الله عز و جل من الصلاة فقال خمس صلوات (الي ان قال: من قول تعالي: ?حافظوا علي الصلوات والصلاة الوسطي?: و نزلت هذه الآية يوم الجمعة و رسول الله في سفره فقت فيها رسول الله و ترکها علي حالها في السفر و احضر و اضاف للمقيم رکعتين و انما وضعت الرکعتان اللتان اضافهما التي يوم الجمعة للمقيم لمکان الخطبتين مع الامام فمن صلي يوم الجمعة في غير جماعة فليصليها اربع رکعات کصلاة الظهر في سائر الايام؛82
زراره مي‌گويد: از امام باقر(ع) پرسيدم از آنچه که خداوند درباره نماز واجب گردانيد فرمود: پنج نماز است تا به اين آيه از قرآن رسيد: ?همه نمازها و نماز وسطي را برپا کنيد? مي‌گويند اين آيه در روز جمعه نازل گرديد و پيامبر اسلام آن را در حال سفر ترک نموده بودند و به جاي ايراد خطبه‌ها دو رکعت ديگر به دو رکعت قبلي نماز ظهر اضافه نمودند. پس هر نماز جمعه را در روز جمعه بدون جماعت بخواند بايد مانند ساير نمازهاي ظهر آن را چهار رکعتي بخواند.

بند سوم: اجماع
دليل دوم اجماع علماي اماميه مي‌باشد. همانطور که شيخ طوسي در کتاب خلاف به آن‌اشاره کرده است83 و در کتابهاي بسياري به اين مسئله‌اشاره کرده‌اند.
خلاصه آن‌که نماز جمعه از مناصب خاص امام معصوم(ع) يا مأذون از ايشان است و در زمان غيبت ايشان ونبود فرد مأذون (نايب امام)، نماز جمعه واجب نيست.

بخش دوم: اقوال و ادله حرمت نماز جمعه در دوران غيبت
بند اول: اقوال قائلين به تحريم اقامه نماز جمعه در دوران غيبت
دسته‌اي از فقها، اقامه نماز جمعه را در زمان غيبت امام معصوم(ع) حرام و حضور امام معصوم(ع) را شرط اقامه‌ي نماز جمعه مي‌دانند. در اينجا برخي از اسامي اين دانشمندان را به همراه نظرات آنان ذکر مي‌کنيم:
در قرن ششم ابن ادريس حلي نخستين فقيهي بود که بعد از حدود يک قرن فترت در اجتهاد شيعه بعد از شيخ طوسي در آراي شيخ‌اشکال و يا استدلال خلاف آن را عرضه کرد. يکي از ويژگي‌هاي او صدور فتاواي شاذ و نادر در بين شيعه است؛ مانند نجس بودن ولدالزنا اگرچه اظهار تشيع هم بکند يا اين‌که قي کردن عمدي، مبطل روزه نيست و قضا و کفاره ندارد.
ابن ادريس نخستين کسي بود که باب اجتهاد را پس از يک قرن عصر تقليد گشود. پس از دوره شيخ طوسي، يکصد سال غالب دانشمندان از خود نظري در احکام اسلامي مطرح نمي‌کردند و اين شايد به علت درک عظمت علمي شيخ طوسي و اعتماد به آراي وي بوده است. در اين دوران چندان کتابي‌تاليف نشده است. پس از ابن ادريس که اولين کسي بود که نظرات خود را در مخالفت يا ترديد در نظرات شيخ اعلام کرد، دانشمندان ديگري مانند محقق حلي و علامه با آنکه عظمت علمي شيخ طوسي را دريافته بودند با نظرات شيخ مخالفت مي‌کردند.
از زمان ابن ادريس تا قرن يازدهم، عصر نهضت مجدد مجتهدان ادامه داشت؛ اما رفته رفته نشاط علمي آنان رو به ضعف نهاد و اين امر موجب پيدايش مذهب اخباري شد.84

2 – 2 – 1 – 1. ديدگاه ابن ادريس حلي در کتاب السرائر
در باب نماز جمعه چنين مي‌گويد: نماز جمعه فريضه‌اي است که با چند شرط منعقد مي‌شود و اولين آنها حضور امام عادل است و يا کسي که امام ايشان را تعيين کرده است. و اينکه پنج نفر و يا بيشتر در آن جمع شوند که بشود آنرا اقامه کرد. ابن ادريس بعد از بيان اينکه بر چه کساني نماز جمعه واجب است و از عهده چه کساني ساقط است و نظرات و آراء مختلف را مي‌آورد، مي‌گويد نماز جمعه واجب نمي‌شود مگر با شروط خاص؛ مانند شروطي که به مکلف بستگي دارند؛ مثل مرد بودن، کمال عقل (که به اعتقاد او بلوغ، صغير نبودن و سالم بودن از نظر عقلي، آزاد بودن، مصون بودن از مريضي، کوري، لنگي و پيري که توأم با ناتواني باشد.85 سپس در ادامه مي‌گويد: “لا يصح الصلاة الا خلف معتقد الحق بأسره عدل في ديانته و حدود العدل…” او در باب حدود عدل مي‌گويد:
حدود عدل آن است که شخصي در واجبات خود کوتاهي نکند و مرتکب قبائح نشود و نماز را صحيح بخواند واگر به اين صفات،صفات ديگر و فضائل بيشتري اضافه گردد که چه بهتر. بنابراين شرط صحيح برگزار شدن نماز جماعت دو چيز است و بس: عدالت؛ قرائت صحيح. اما فقيه بودن و موجه بودن امام جماعت صفاتي است که اگر در کسي باشد بايد او را بر کسي که اين صفات را ندارد اولويت داد.86
بعد از‌اشاره به ديدگاه ابن ادريس در باب جماعت، نظرات او را دربارة اقامه نماز جمعه در دوران غيبت بيان مي‌کنيم. او مي‌گويد:
برخي از فقهاي شيعه مانند شيخ طوسي در کتاب النهايه مي‌فرمايند: ايرادي ندارد که مومنين در زمان تقيه جمع شوند طوري که ضرري متوجه آنان نشود، نماز جمعه را با دو خطبه اقامه کنند. پس اگر نتوانستند خطبه ايراد کنند نماز ظهر را چهار رکعتي بخوانند. هم ايشان در کتاب خلاف مي‌فرمايند: از شروط انعقاد نماز جمعه حضور امام است و يا کسي که ايشان تعيين کرده‌اند براي امامت جمعه مانند قاضي، امير يا مانند ايشان و سپس مي‌گويد: در اينکه نماز جمعه بايد با اذن امام عادل اقامه شود هيچ خلافي نيست.87
ابن ادريس اين کلام شيخ طوسي را به عنوان شاهدي براي تصديق نظر خود در اين زمينه مي‌آورد که فرموده است:
اجماع بر اين است که از شروط اقامه نماز جمعه حضور امام عادل است زيرا از زمان پيامبر تابه حال حاضر امامت جمعه را کسي برعهده نمي‌گرفت مگر امام و خلفاي وقت. شيخ طوسي مي‌گويد: اگر گفته شود که جايز است که اهل روستاها و مومنين در صورت رسيدن به حد نصاب معين مي‌توانند خود اقامه جمعه کنند به اين دليل بوده که اين سخن براي ترغيب و شرکت کردن اهل روستا در اين فريضه مي‌باشد والا شرط اصلي همان اجازه و اذن امام معصوم است.88
ابن ادريس بر همين مطلب تأکيد مي‌کند و در اين باره مي‌گويد: “از اخباري که به دست آمده اين‌طور برداشت مي‌کنيم که امام معصوم نواب خاصي را تعيين مي‌کردند تا اقامه جمعه کنند و اينکه اهل قريه جمع شوند و آن‌را اقامه نمايند هم منوط به شرط حضور معصوم است”. وي اين‌گونه ادامه مي‌دهد:
به نظر من آنچه که شيخ طوسي در کتاب خلاف گفته صحيح‌تر به نظر مي‌رسد واينکه بگوييم در ظهر جمعه بدون حضور يا اذن امام بتوان دو رکعت و يا دو خطبه خواند و کفايت از ظهر مي‌کند نياز به دليل خاص و روشن دارد در حالي که در اخبار و روايات به چنين دليلي برنمي‌خوريم.
سيد مرتضي هم در پاسخ به اين سئوال که نماز جمعه جايز است که در پشت سر مخالف خوانده شود يا نه؟ مي‌گويد: نماز جمعه دو رکعت است بدون هيچ زيادتي و نماز جمعه اقامه نمي‌شود مگر با امام عادل و يا کسي که امام عادل او را نصب کرده و اگر امام عادل نباشد نماز ظهر خوانده مي‌شود.89
ابن ادريس کلام سلار را هم به عنوان شاهد گفتار خود مي‌آورد و مي‌گويد:
سلار هم در کتاب المراسم مي‌گويد: لفقهاء الطائفة أيضا ان يصلوا بالناس في الأعياد والإستسفا فأما الجمعة فلا… سلار هم معتقد است که فقها در همه اعياد مي‌توانند مردم را دعوت به شرکت در مناسک ديني کنند اما در نماز جمعه نمي‌توانند.90
ابن ادريس در پايان مي‌گويد:
اگر انسان پشت سر کسي که نمي‌شود به او اقتدا کرد خواست از روي تقيه و خوف نماز بخواند، اگر توانست که نماز ظهر را قبل از نماز جمعه به صورت فرادي بخواند بهتر است و چنانچه برايش مقدور نبود مي‌تواند بعد از نماز جمعه هم دو رکعت ديگر بخواند.91

2 – 2 – 1 – 2. ديدگاه سلار در کتاب المراسم
سلار مي‌نويسد:
نماز جمعه واجب است در صورتي که امام عادل وجود داشته

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درباره نماز جمعه، اصحاب ائمه(ع)، امام زمان (عج) Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره نماز جمعه، امام زمان، امر به معروف