منابع پایان نامه ارشد درباره فرسایش بادی، مورفولوژی، ژئومورفولوژی، پوشش گیاهی

دانلود پایان نامه ارشد

براساس آمار ایستگاه هواشناسی شرق اصفهان، ضریب اقلیمی آمبرژه برای این منطقه 9.5 محاسبه شد و با توجه به این ضریب و اقلیم نمای آمبرژه، اقلیم این منطقه خشک سرد تعیین شد.

شکل3-2- اقليم نماي آمبرژه دشت سگزی – اصفهان[ 41]
3-3- زمین شناسی و ژئومورفولوژی منطقه
3-3-1- زمین شناسی و تکتونیک
به علت نقش موثری که عامل زمین شناسی بر تمامی خصوصیات منطقه از جمله آب های زیرزمینی و خاک دارد ، لذا در مطالعات مناطق بیابانی بررسی عامل زمین شناسی لازم و ضروری به نظر میرسد.
از رسوبگذاری و چین خوردگیهای اولیه رشته کوه زاگرس ، مواد درونی فعالیت خود را در منطقه شروع و بر اثر فشارهای ماگمایی ، گسلهای موجود در منطقه گرابنهایی را به وجود آورد که با پر شدن از رسوبات ، دشت سگزی و کوهپایه را تشکیل داده اند[ 36].
منطقه مورد مطالعه که جزء کوچکی از واحد ساختمانی ایران مرکزی است ، در محدوده یکی از فعالترین زونهای تکتونیکی ( زون سهند – بزمان ) دوران سنوزئیک و نیز در جوار یکی از گسلهای مهم ایران با نام قم – زفره میباشد. قدیمیترین رخنمون این قسمت از اراضی شرق اصفهان مربوط به دونین از دوران اول زمین شناسی است که در ارتفاعات شمال شرقی منطقه دیده میشود. جنس این رسوبات از شیل، ماسه سنگ و آهک به رنگ قرمز و سفید است. آهکهای دولومیتی، آهکهای ماسهای و آهکهای خاکستری رنگ فسیلدار رسوبات دونین را پوشانده و به علت مجاورت با توده های آذرین بسیار متراکم و سخت گردیدهاند [ 37].
در بعضی قسمتهای مجاور منطقه مطالعاتی مانند شمال ورتون، چشمههای آب معدنی در مجاورت تودههای آتشفشانی و تشکیلات آهکی وجود دارند که خاصیت تراورتنسازی دارند. از این تراورتنها به منظور استفاده در تزیینات و نمای ساختمان ، به صورت معدنی بهرهبرداری میشود . عامل تراورتنسازی در این چشمهها وجود تودههای آذرین در مجاورت دولومیت است. این چشمهها در مواردی دارای آب گرم بوده و مورد استفاده اهالی و مسافران قرار میگیرد. تشکلات دوره ژوراسیک از دوران دوم در ارتفاعات شمال شرقی منطقه شامل واحدهای رسوبی ، شیلی و ماسه سنگی است که با توجه به موقعیت چینهشناسی و سنگوارههای موجود در آنها ، میتوان آن را به سازند شمشک نسبت داد [ 36].
رگه گچ موجود در منطقه مطالعاتی ، که معادن گچ در آن واقع شده است ، مابین خطوط تراز 1550 تا 1600 متری از سطح دریا ، در گرابنی به عرض حدودا 5 کیلومتر و عمق 80 سانتی متر قرار گرفته است . این معادن گچ که بر اثر آبگیری تشکیل شده است دارای آثار چین خوردگی است که منشا کوهزایی ندارد و نوعی دیاژنز است. در دو سمت گرابن به طرف روستای مهدی آباد و روستای ورتون مخلوطی از رس و گچ دیده میشود که غالبا مورد کشاورزی قرار می گیرد. در بعضی از خاکهای غنی از گچ ، معمولا افق سیمانی و سخت گچ وجود دارد که مانع از نفوذ آب ، هوا و ریشه گیاه میشود [ 52].
3-3-2- تهیه نقشه واحد کاری
به منظور تعیین واحدها ، تیپها و رخسارههای ژئومورفولوژی در وهله اول ، نقشههای توپوگرافی رقومی شده سازمان نقشهبرداری کشور در مقیاس 1:25000 ، عکس های هوایی با مقیاس 1:40000 تهیه گردید و از باند پانکروماتیک و چند طیفی تصاویر ماهواره ای لندست سنجنده TM و بازدید های صحرایی جهت تعیین واحدها کمک گرفته شد. از آنجایی که شیب منطقه کم و تغییر جهت شیب منطقه ناچیز بود ، لذا در تهیه نقشه واحدکاری به همان رخسارههای ژئومورفولوژی اکتفا نموده و از تلفیق لایه های دیگر صرف نظر شد.
در این تحقیق ، رخسارههای ژئومورفولوژی به عنوان واحدکاری، در بررسی عوامل موثر در بیابانزایی و وضعیت فعلی آن مدنظر قرار گرفته و پارامترهای موثر در بیابانزایی به تفکیک در این واحدها بررسی شد.
محدوده مورد مطالعه از 2 واحد ژئومورفولوژی دشت سر و پلایا ، 3 تیپ ( 2 تیپ در واحد دشت سر و 1 تیپ در واحد پلایا) و 17 رخساره ( 4 رخساره در تیپ دشت سر اپانداژ، 4 رخساره در تیپ دشت سر پوشیده و 9 رخساره در تیپ جلگه رسی ) تشکیل شده که به طور خلاصه به توضیح آنها پرداخته شده است.
الف- واحد دشت سر
دشتسرها نتیجه فرسایش شدید حاصل از یک اقلیم مرطوب و نیمه خشک تا خشک با بارندگیهای شدید و تخریب زیاد کوهستان میباشند. رسوبت این واحد متعلق به دوران چهارم ( کواترنر) و مربوط به تغییرات اقلیمی طی این دوران می باشد.
دشت سرها به سه تیپ : دشت سر فرسایشی ، دشت سر اپانداژ و دشت سر پوشیده تقسیم میشوند که در منطقه مورد مطالعه فقط دو تیپ زیر مشاهده میشود:
تیپ دشت سر اپانداژ
تیپ دشت سر پوشیده
این دو تیپ جمعا سطحی برابر14271.4 هکتار معادل 47.32 درصد از سطح منطقه مورد مطالعه را در بر گرفته اند.
تیپ دشت سر اپانداژ (1-1)
ضخامت آبرفت روی آن بیشتر از دشت سر پوشیده و دارای شیب 3 تا 8% می باشد. ذرات رسوب ریزتر و بیرونزدگی سنگی کمتر، آثار فرسایش آبی از نوع شیاری ، آبراهه های مارپیچ یا شبکهای ، آبراهههای مارپیچی نیمرخ مقعر دارند. ضخامت رسوبات بیش از دشت سر فرسایشی بوده و به چندین متر میرسد. خاک تحول بیشتری نسبت به دشتسر فرسایشی پیدا کرده و پوشش گیاهی نیز غنیتر میگردد. این دشت سر با مساحتی برابر4743.7 هکتار که 15.69 درصد از منطقه را پوشانده ، شامل رخسارههای زیر میباشد:
رخساره اراضی باغی و زراعی(1-1-1)
اراضی باغی و زراعی در دشت سر اپانداژ 1/1207 هکتار، معادل 99/3 درصد از سطح منطقه را به خود اختصاص دادهاند. اراضی زراعی سگزی و روستای علی آبادچی جزء این رخساره هستند. محصولاتی زراعی شامل گندم ، جو ، چغندر و یونجه میباشد که همگی به صورت آبی کشت میشود. محصولات باغی بادام ، زردآلو و توت کشت غالب این اراضی را تشکیل میدهند.
دشت ریگی با تراکم زیاد (1-1-2)
در دوران پرباران سیلابهای شدید موجب فرسایش شدید ارتفاعات شده و عناصر درشت دانه ، قلوه سنگ ها و رسوبات را به اراضی پایین دست هدایت میکند. با وزش بادهای پرقدرت و شدید از سمت کوه به دشت ، عناصر ریزدانه از منطقه حمل و عناصر درشت دانه بر جای میمانند. چشم اندازی که این فرآیندها نتیجه میشود ، دشتی با سطح تقریبا هموار ، پوشیده از قطعه سنگ های ریز و درشت است که دشت ریگی نامیده میشود.
این رخساره در دامنههای شرقی منطقه مورد مطالعه قرار گرفته و از تراکم بالایی برخوردار است و سطحی برابر 4/2648 هکتار ، معادل 77/8 درصد از منطقه را پوشانده است .

اراضی دست کاشت (1-1-3)
استقرار تاغها در این رخساره موفقیت آمیز بوده و در حال حاضر ارتفاع آنان به بیش از 4 متر میرسید. آثاری از فرسایش بادی در این رخساره دیده نمیشود. این رخساره سطحی برابر 2/679 هکتار، معادل 24/2 درصد از منطقه را پوشانده است .
اراضی دست کاشت همراه با فرسایش بادی (1-1-4)
در گذشته فرسایش شدید بادی در این رخساره حاکم بوده و خسارات زیادی را به تاسیسات صنعتی موجود در منطقه وارد میشد. به منظور جلوگیری و کنترل آن پوشش دست کاشت تاغ در منطقه ایجاد شده است. فرسایش بادی به صورت جزئی در این رخساره دیده میشود. این رخساره سطحی برابر 209 هکتار ، معادل 69/. درصد از منطقه را پوشانده است.
دشت سر پوشیده (1-2)
دشتهای آبرفتی نسبتا هموار با شیب ملایم بین 1تا 4% دارند. ضخامت رسو بها بیش از 100 متر، خاک آبرفتی ریزدانه و عمیق همراه با منابع آبی غنی موجب شده تا اراضی کشاورزی، شهر ها، روستاها بر روی آن قرار گیرند.
در دشت سر پوشیده عناصر سنگریزهای و قلوه سنگی کمتر مشاهده میشود. ، این تیپ در منطقه مطالعاتی 9527.7 هکتار ، معادل 31.55 درصد از سطح منطقه را به خود اختصاص داده است.
اراضی باغی و زراعی (1-2-1 )
اراضی باغی و زراعی در دشت سر پوشیده 1/4091 هکتار ، معادل 55/13 درصد از سطح منطقه را به خود اختصاص دادهاند. کشت غالب این اراضی گندم ، جو ، یونجه و شلغم میباشد که همگی به صورت آبی کشت میشوند و محصولات باغی به ندرت در این رخساره دیده میشود.
اراضی دست کاشت همراه با رخساره های فرسایش بادی (1-2-2)
این رخساره اراضی اطراف فرودگاه بین المللی شهید بهشتی را شامل میشود که فرسایش بادی شدید در این رخساره حاکم بوده و خسارات زیادی را به تاسیسات فرودگاه وارد کرده است . به منظور جلوگیری و کنترل فرسایش بادی در این منطقه پوشش دست کاشت تاغ ایجاد شده است. آثار فرسایش بادی نسبتا گسترده و به صورت پهنههای ماسهای و تجمع ماسه بادی در پای بوتهها باعث ایجاد نبکاهای زیادی در این رخساره شده است. مساحت این رخساره 7/2412 هکتار ، معادل 99/7 درصد از منطقه را در بر میگیرد.
تاسیسات ، کارگاه ها و مناطق مسکونی(1-2-3)
این رخساره به اراضی اطراف روستای محمود آباد و کارگاه های اطراف آن محدود میشود. مساحت آن 3/1939 هکتار ، معادل 42/6 درصد از منطقه را در بر میگیرد.
اراضی دست کاشت (1-2-4)
این رخساره نیز همانند رخساره اراضی دست کاشت در تیپ اپانداژ دارای پوشش تاغ میباشد که کاشت آنها موفقیت آمیز بوده است. آثار فرسایش بادی در این رخساره دیده نمیشود. این رخساره سطحی برابر 6/1084هکتار، معادل 59/3درصد از منطقه را پوشانده است .

ب – واحد پلایا
پلایا بعنوان یک حوزه مرکزی یا چاله داخلی عمل میکند که به آن چاله انتهایی، دریاچه شور انتهایی، سفره آبرفتی انتهایی، دشت انتهایی (دایا) نیز می گویند. این واحد پایین ترین سطح زهکشی بیابانها میباشد که به وسیله لایه های افقی با نهشتههای ریزدانه ، پوشیده شده است.
پلایاها در نتیجه نیروهای تکتونیکی ، عوامل فرسایشی و یا یادگاری دریاچههای پلیئستوسن میباشد. امروزه نقش پلایاها در مطالعات علوم زمین به علت جنبه های اقتصادی ، املاح صنعتی و نقش آنها در ایجاد تعادل دینامیک بین آب و هوای حوزهها اهمیت زیادی پیدا کردهاند. این واحد در منطقه مطالعاتی 15913.4 هکتار ، معادل52.68 درصد سطح منطقه را در بر گرفته است. این واحد در این منطقه منحصرا شامل یک تیپ جلگه رسی است که شامل رخسارههای زیر می باشد :
اراضی پف کرده همراه با گیاهان شورپسند (2-1 )
این رخساره واقع در جنوب غربی اراضی کشاورزی روستای علی آبادچی واقع شده است. سطح خاک به صورت پف کرده درآمده و غشایی از نمک آن را پوشانده است. در فصل رشد گیاهان یکساله شورپسند در آن می روید و میزان رطوبت خاک را کاهش می دهند. این گیاهان مهاجم و غیر خوشخوراکند. مساحت این رخساره 4/1623 هکتار ، معادل 37/5 درصد از منطقه را به خود اختصاص داده است.
رخساره زرده (2-2)
در این رخساره سطح زمین حالت شخم خورده و پستی و بلندیهایی به ارتفاع حداکثر 20 سانتی متر در آن دیده میشود. این رخساره فاقد پوشش گیاهی است که علت آن وجود سخت لایه حاصل از تجمع نمک در سطح یا نزدیکی سطح زمین میباشد. مساحت این رخساره 3/1030 هکتار ، معادل 41/3درصد از منطقه را به خود اختصاص داده است.
اراضی رها شده (2-3)
در قسمت جنوبی منطقه مورد مطالعه اراضی شخم خورده وجود دارد که دیگر تحت کشت قرار نگرفته و به حال خود رها شدهاند و مستعد فرسایش بادی میباشد. مساحت این رخساره 1/2441 هکتار ، معادل 08/8 درصد از منطقه را به خود اختصاص داده است.
منطقه حمل _ پهنه های ماسه ای (2-4)
خاک در این رخساره بسیار نرم و از هم گسیخته است و با اندکی جریان هوا به صورت غبار در هوا پراکنده میشود. آثار فرسایش بادی در این رخساره به صورت ریپل مارکهای کوچک همراه با تعداد اندکی نبکا دیده میشود . این رخساره با مساحتی بالغ بر 8/1409 هکتار ، معادل 66/4 درصد از منطقه را در برگرفته است.
منطقه حمل _ پوشش دست کاشت(2-5)
این رخساره نیز دارای خاک نرم و از هم گسیخته میباشد اما آثار فرسایش بادی در آن به علت وجود تاغزار ، فقط به صورت نبکا با تراکم بالا میباشد و اثری از ریپلمارک در آن دیده نمیشود. این رخساره با مساحتی بالغ بر 9/3194هکتار ، معادل 58/10درصد از منطقه را در برگرفته است.

اراضی گچی(2-6)
در قسمت جنوب شرقی منطقه مطالعاتی ، اراضی گچی مشاهده میشود. در نقاط مختلف این رخساره ، سطح خاک به منظور استخراج گچ به هم خورده و بدون پوشش باقی

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درباره استان اصفهان، منابع طبیعی، منشا اصلی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره فرسایش بادی، پوشش گیاهی، ژئومورفولوژی، مورفولوژی