منابع پایان نامه ارشد درباره سرمایه اجتماعی، روابط اجتماعی، سرمایه ی اجتماعی، اعتماد اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

د آنان عمل نماید. حال آنکه در رویکرد جمعی سرمایه اجتماعی، شبکه های افقی و یا هموار به ترتیب، در نظریات فوکویاما و هنجارهای اعتماد و همیاری درون این شبکه ها، منابع سرمایه ای هستند که ذاتا اجتماعی بوده و با حل مشکل کنش جمعی، توسعه اقتصادی و سیاسی را در سطح منطقه و کشور موجب می گردند. موارد متعدد دیگری نظیر کاهش نرخ جنایت، کاهش مراجعات و محکومیت های بزهکارانه، برابری اقتصادی، مدنی و جنسیتی، همگی از مصادیق کارکردهای سرمایه اجتماعی در سطح جامعه و به نفع عموم و نه فرد یا گروه خاص می باشند (گنجی و همکاران، 1384: 28)
سرمایه اجتماعی در خانواده باعث فراهم آوردن شبکه حمایت برای اعضای خانواده می شود که در مواقع فقر و بیکاری به کمک می آید. (موسر و هلند، 1997 به نقل از شریفیان: 7).
بر اساس تحقیقی که به منظور اندازه گیری سرمایه اجتماعی در پنج اجتماع مختلف در استرالیا انجام شده است (یولن و انیکس، 1999)، هشت عنصر معرف سرمایه اجتماعی شناسایی می شود:
مشارکت در اجتماع محلی
کنشگرایی در یک موقعیت اجتماعی
احساس اعتماد و امنیت
پیوندهای همسایگی
پیوندهای دولتی و خانوادگی
ظرفیت پذیرش تفاوتها17
بها دادن به زندگی
پیوندهای کاری
از موارد فوق، چهار مورد: مشارکت در اجتماع محلی ، پیوندهای همسایگی، پیوندهای خانوادگی و پیوندهای کاری به مشارکت و پیوندها مربوط می شود و چهار مورد دیگر یعنی: کنشگرانی که در یک موقعیت اجتماعی، احساس اعتماد و امنیت، ظرفیت پذیرش تفاوتها و بها دادن به زندگی، سنگ بنای سرمایه اجتماعی هستند. (شریفیان ثانی، 1385: 9)
نگرش اخلاقی نسل های آینده با ایجاد توازن بین منافع خود و دیگران مرتبط است و رشد اخلاقی جامعه در گذر از خودخواهی به دگرخواهی و درک صحیح شهروندی معنی می شود، در خصوص جوانان ایرانی نتایج تحقیقات نشان می دهد که «تلقی عمودی» از روابط و موقعیت شهروندی، ناآشنایی با حقوق اجتماعی و فرهنگی و نداشتن انتخاب در بازآفرینی مدل رفتاری مرجع جوانان، در تقویت انفعال و احساس حاشیه نشینی اجتماعی آنها موثر است. از طرف دیگر فردی شدن، استقلال طلبی، خردخرد شدن هویت، غیرخطی شدن مسیر گذار و تغییر اولویت و اهمیت مولفه های آن، کیفیت و میزان سرمایه اجتماعی که جوانان به عنوان یک گروه اجتماعی از آن برخوردارند، نقش مهمی در مرزبندی های آنها از عرصه ی خصوصی و عمومی به دنبال آن، رفتار شهروندی آنان دارد. (ذکایی، 1382: 7)
شهروندی در یک جامعه مدنی، اول از همه با مشارکت فعال در امور عمومی مشخص می شود. فقدان فضیلت مدنی در «خانواده گرایی غیر اخلاقی» تجسم یافته است که ادوارد بنفیلد18 آن را اخلاق مسلط شهر مونتگرانو19 می داند. او در مورد این نوع اخلاق می گوید «هدف، به حداکثر رساندن منافع مادی و کوتاه مدت خانواده ی هسته ای است، چرا که فرض براین است که دیگران نیز همین کار را انجام می دهند» (بنفیلد، 1958، به نقل از روشنفکر و ذکایی: 119)
در این رهیافت شهروندان جامعه مدنی ملزم به نوعدوستی نیستند، اما در جامعه ی مدنی شهروندان چیزی را دنبال می کنند که توکویل آن را «نفع شخصی درست درک شده»20 می نامد؛ یعنی نفع شخصی که در متن نیازهای عمومی وسیع تر تعریف شده، نفع شخصی که «روشنفکرانه» است و نه کوته بینانه، نفع شخصی که بقایش به منافع دیگران بستگی دارد. (روشنفکر و ذکایی، 1385: 119)
پیپا نوریس (2001) معتقد است که تئوری پاتنام از طریق مرتبط ساختن تفکرات سرمایه اجتماعی با تفکر ضرورت انجمن های مدنی و سازمان های داوطلبانه در دستیابی به دموکراسی، مشارکت سیاسی و کارآمدی حکومت تکوین یافته است. تعداد زیادی از جامعه شناسان معاصر از نتایج کارهای پاتنام ایده هایی را در خصوص نقش آفرینی سرمایه اجتماعی در کنش های اخلاقی اخذ کرده اند. اریک آسلانیر (1999) بیان داشته که «رویکرد سرمایه اجتماعی بر الزام نسبت به سایرین فراتر از توجه به منافع شخصی مان تاکید دارد و شامل یکسری ایده ها و نظرات درباره ارزش ها و روابط اجتماعی و تعهدات مدنی است» آسلانیر معتقد است که سرمایه اجتماعی کمک می کند افراد مشکل عمل جمعی شان را که یکی از عناصر اصلی رفتار اخلاقی است، حل کنند و اخلاقی تر عمل کرده و از سود خود به جهت خیر عمومی صرف نظر کنند. (روشنفکر و ذکایی، 1385: 122)
تحقیق آسلانیر در مورد آمریکا نشان می دهد که در کل حمایت قابل توجهی از (تاثیر) شبکه ی سرمایه اجتماعی وجود دارد و ارزش ها (اعتماد) و روابط اجتماعی تعیین کننده های اصلی تایید استانداردهای اخلاقی قوی رفتار هستند. (روشنفکر و ذکایی، 1385: 123)
در یکی از پژوهش های پاتنام (2001) که به بررسی رابطه ی سرمایه اجتماعی و دیگر خواهی در آمریکا می پردازد، نتایج نشان می دهد که روند انجام اعمال نوع دوستانه در طول دوره مورد مطالعه (از 1929 تا 1998) از یک الگوی با معنا در ارتباط با میزان سرمایه اجتماعی پیروی می کند و تصادفی نیست. پاتنام می نویسد «در دیدگاه ما دیگر خواهی (به معنی کار خوب کردن برای مردمان) بخشی از تعریف سرمایه اجتماعی نیست، اما حداقل در آمریکا و شاید در جاهای دیگر، نتایج تجربی ثابت می کند که یک پیش بینی کننده بسیار قوی برای دیگرخواهی، اتصالات اجتماعی است» (روشنفکر و ذکایی، 1385: 123)
با بررسی نظریات کلمن، بوردیو، پاتنام و فوکویاما نیز می توان دریافت که عوامل موثر بر سرمایه ی اجتماعی مورد نظر آنان، ذیل نظریات جامعه پذیری و نظریه های رفاه و موفقیت قرار می گیرد. به عقیده کلمن، در هر ساختاری اگر به واسطه تغییر روابط اجتماعی تسهیل کنش امکان پذیر شود، سرمایه اجتماعی نیز دگرگون می شود (فاین، 1385: 144). سرمایه اجتماعی هنگامی ایجاد می شود که روابط میان افراد به شیوه ای تغییر می یابد که کنش را آسان کند. به نظر بوردیو، سرمایه اقلام با ارزش میدان اجتماعی است و تبیین ساختار و کارکرد جهان اجتماعی بدون درک سرمایه در تمام اشکالش امکان پذیر نیست. از نظر وی، سرمایه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی قابل تبدیل به یکدیگرند. به نظر بوردیو، خانواده می تواند تعیین کننده ترین سرمایه گذاری را برای انتقال و بازتولید سرمایه، به ویژه سرمایه فرهنگی صورت دهد. پاتنام بین دو ویژگی عامگرا و خاصگرا تمایز قائل شد. به عقیده او کاهش یا نبود چهره به چهره نشانه ی کاهش ذخیره سرمایه اجتماعی است. پاتنام همچنین فناوری های سرگرم کننده را به همراه ارزش های خود محور که گاه توسط والدین تثبیت شده اند، از عوامل موثر درکاهش سرمایه اجتماعی می داند. فوکویاما نقش خانواده را در اعتماد کردن به دیگران و توسعه اقتصادی مهم می پندارد. از دیدگاه فوکویاما، خانواده یکی از منابع اصلی تولید سرمایه اجتماعی در سطح جهانی است. (ساعی و کاکاوند، 1388: 94- 95)
نظریه پردازان جامعه پذيري و امكانات خانوادگي و وراثتي را در انتقال و بازتوليد سرمایه اجتماعی و فرهنگي مؤثر مي دانند .همچنين عنصر زمان را اغلب پیش نیاز انتقال سرمایه اجتماعی می دانند. اگرچه نظریه پردازان سرمایه اجتماعی به ابعاد ارتباطی و هنجاری بین والدین و فرزندان و تاثیر خانواده بر انتقال سرمایه اجتماعی توجه داشته اند. (ساعی و کاکاوند، 1388: 95)
جنسیت و سرمایه اجتماعی
جامعه شناسان تمايز مهمي ميان جنس21 و جنسيت22 قائلند. اصطلاح جنس بر تفاوت هاي بيولوژيك و فيزيكي ميان مردان و زنان دلالت دارد، حال آنكه جنسيت ناظر بر ويژگي هاي شخصي و رواني و تفاوت هاي اكتسابي فرهنگي، اجتماعي و روان شناختي ميان زنان و مردان می باشد که جامعه آن را تعیین می کند (گیدنز، به نقل از باستانی و همکاران، 1386: 69) پسر يا دختر به دنيا آمدن، پيامد مهمي براي همه جنبه هاي زندگي خواهد داشت. مردانگي و زنانگي كه در طي جريان جامعه پذيري شكل مي گيرد منجر به تمايزات و تفاوت هاي گوناگون بين زنان و مردان خواهد شد. تمايزات جنسيتي بين ز نان و مردان تبعاتي را به دنبال خواهد داشت كه يكي از آن ها مسأله نابرابري و تبعيضات23 جنسيتي است كه در اغلب جوامع، پيامدهاي بسيار گسترده اي را به وجود آورده است. (باستانی و همکاران، 1386: 69)
ارزش های اجتماعی
برخی از ذخایر ارزشمند که گاه از آن به عنوان ارزش های اجتماعی یاد می شود عبارتند از: صداقت، حسن تفاهم، همدردی، دوستی، دلسوزی، همبستگی و … به عبارتی دیگر «سرمایه اجتماعی» مجموعه منابع مادی یا معنوی است که به یک جزء یا گروه اجازه می دهد تا شبکه پایداری از روابط کم و بیش نهادینه شده و شناخت متقابل را در اختیار داشته باشد. (بوردیو و ککوانت، 1992؛ به نقل از گنجی و همکاران، 1389: 129) بنابراین می توان سرمایه اجتماعی را مجموعه هنجارهای موجود در سیستم اجتماعی دانست که موجب ارتقای همکاری اعضای آن جامعه شده و موجب پایین آمدن سطح هزینه های تبادل و ارتباطات می شود. (گنجی و همکاران، 1389: 129)
كلمن سرمايه اجتماعي را انرژي هاي نهفته در جامعه مي داند كه سبب فعال شدن ارتباطات در ميان مردم مي شود. وي اين منابع را اعتماد، همدلي، تفاهم و ارزش هاي مشتركي مي داند كه شبكه انساني و اجتماعي را به هم متصل مي سازد. او از اعتماد، اختيار، تعهدات، انتظارات و هنجارها به عنوان عناصر سرمايه اجتماعي ياد می کند (وحیدا و دیگران، 1383: 20)
گونه شناسی سرمایه اجتماعی
با بررسی ادبیات مربوط به سرمایه اجتماعی، مشخص می شود که این سرمایه؛ دارای دو جزء است:
الف) پیوندهای عینی بین افراد: نوعی ساختار شبکه ای عینی، می باشد می بایست برقرار کننده ارتباط بین افراد باشد. این بخش از سرمایه اجتماعی حکایت از آن دارد که افراد در فضای اجتماعی با یکدیگر پیوند دارند.
ب) پیوندهای ذهنی: پیوندهای بین افراد می بایست دارای ماهیت متقابل، مبتنی بر اعتماد و دارای هیجان های مثبت می باشد. (عبدالصمدی، 1389: 40).
لذا می توان گفت که سرمایه ی اجتماعی دارای دو جزء اعتماد و پیوند است این دو جزء معرف تقسیم بندی سنتی موجود در نظریه اجتماعی بین ساختار و محتواست (زیمل، 1971، به نقل از عبدالصمدی: 41) از بعد دیگر می توان گفت که این دو جز بیانگر جنبه های کیفی و کمی در سرمایه اجتماعی است (شارع پور، 1381: 110)
اعتماد
اولین جزء سرمایه اجتماعی به نوع ارتباط بین افراد مربوط می شود. اعتماد عبارت است از تمایل فرد به ریسک در یک موقعیت اجتماعی، که این تمایل مبتنی بر حس اطمینان به این نکته است که دیگران به گونه ای که انتظار می رود عمل نموده و شیوه ای حمایت کننده را در پیش خواهند گرفت. (شارع پور، 1385: 43).
در فرایند توسعه اجتماعی میزان عضویت اعضای جامعه در گروه ها، سازمان ها و انجمن های مختلف افزایش می یابد و آمادگی اعتماد اجتماعی متقابل تعمیم می پذیرد.
پاتنام، اعتماد اجتماعی را ناشی از دو منبع مرتبط یعنی هنجارهای معامله متقابل و شبکه های مشارکت مدنی می داند. اعتماد همکاری را تسهیل می کند و هر چه سطح اعتماد در جامعه ای بالاتر باشد، احتمال همکاری هم بیشتر خواهد بود. همکاری نیز اعتماد را ایجاد می کند. (شارع پور، 1385: 45).
وجود اعتماد متقابل بین مردم، سبب احترام به عقاید و منافع دیگران می شود. بسیاری از فیلسوفان اجتماعی نظیر هابس و توکویل معتقدند که اعتماد، پایه اساسی نظم اجتماعی می باشد، اعتماد تنش ها را کاهش و انسجام را افزایش می دهد.
پیوندها
پیوندهای بین افراد می تواند از دو نوع باشد:
الف- افراد می توانند به شیوه ی غیر رسمی از طریق دوستی ها و دیگر انواع پیوندهای شبکه ای با یکدیگر در ارتباط باشند. به عبارت دیگر هر فردی دارای یک «شبکه اجتماعی» است که این شبکه می تواند حاوی انواع روابط باشد نظیر دوستی یا پیوندهای عاطفی، نزدیکی در فضا مانند همسایگی یا مجاورت مکانی در اداره، روابط خویشاوندی و نظایر آن.
دوستی های غیر رسمی فرد با هم کلاسی های قدیمی، همکاران یا دوست یک دوست می تواند به واسطه ی تامین ارتباطات، تراوش اطلاعات و «حمایت اجتماعی» تقویت کننده سرمایه اجتماعی آن فرد باشد.
ب- جدا از پیوندهای غیر رسمی با دیگران، فرد می تواند از طریق عضویت رسمی در انجمن ها و گروه های داوطلبانه، با دیگران در ارتباط باشد. در مورد فرق

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درباره سرمایه اجتماعی، سرمایه انسانی، شبکه اجتماعی، سرمایه فیزیکی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره سرمایه اجتماعی، جامعه پذیری، شبکه های اجتماعی، سرمایه انسانی