منابع پایان نامه ارشد درباره خانواده گسترده، کارکرد خانواده، نهاد خانواده، ساختار قدرت

دانلود پایان نامه ارشد

ر سال 1992 بين واحد خانواده و اعضاي يک خانه تمايز قائل مي شود و پنج گونه خانواده را تعريف مي کند: خانواده هسته اي4- خانواده متشکل از دونسل پدر و مادر و فرزندان يا والدين مجرد و فرزندانشان؛ خانواده بنيادين5- خانواده متشکل از سه نسل شامل پدر، مادر، فرزندي که ازدواج کرده، همسر و فرزندان او؛ خانواده عمودي پشت در پشت6؛ خانواده مشترک يا بسط يافته7 و خانواده پيچيده8 – هنگامي که دو خانواده بعد از طلاق گرد هم مي آيند.
از اين تعاريف اينگون بر مي آيد که هر گروهي متناسب با انديشه ها و باورها، رسوم و اعتقادات خود که در تناسب با فرهنگ بومي يا ملي آن منطقه مي باشد، به تعريف خانواده پرداخته است، به گونه اي که بعضي ها تنها خانواده گسترده را به عنوان اصلي پذيرفته اند و برخي ديگر تنها خانواده ي هسته اي را به رسميت مي شناسند. اما با اين توضيحات نکته اي که در اينجا لازم به ذکر است تعريف خانواده در پژوهش حاضر است لذا محقق در تعريف خانواده بيشتر به خانواده هسته اي نظر دارد براين اساس خانواده جانباز خانواده اي است که در اثر عوامل مربوط به دفاع مقدس يکي از والدين يا هردو را به لحاظ جسمي و روحي مورد آسيب قرار گرفته و بدين جهت بسياري از کارکردهاي خانواده مختل و اخلاق اجتماعي، ارزش ها و هنجارهاي اجتماعي در اين خانواده ها تا حدودي در معرض تهديد قرار گرفته اند.

2-3) انواع خانواده
با توجه به تحولات و تغييرات زندگي بشر و همچنين با توجه به تغيير در الگو هاي فرهنگي و اجتماعي (در طيف زماني، مکاني، توسعه و تحولات تکنولوژي و تحول ساختار جامعه ي سنتي به صنعتي)، خانواده در قالب الگوهاي متنوعي مشاهده شده است از جمله متداول ترين و عام ترين اين تقسيمات، دو تيپ خانواده مطرح است که شامل خانواده گسترده و خانواده هسته اي مي باشد.
الف) خانواده گسترده
گونه اي خانواده ي پدر سالار است که از طريق ازدواج اعضاء جوان خانواده و پيوندهاي سببي بوجود مي آيد. از اين جهت اين نوع خانواده شامل چندگروه خوني9،گروه زناشويي10 و چند گروه فرزند پذير11 است. خانوده گسترده نقش بارزي در برآوردن نيازهاي اقتصادي، اجتماعي، تربيتي و عاطفي اعضاي خود بر عهده دارد و اين امر از طريق گروه وسيع خويشاوندان محقق مي شود. از اين روست که افراد از پيوستگي زيادي نسبت به يکديگر برخوردارندو مرگ اعضاي آن منجر به جدايي و از هم پاشيدگي کل خانواده نمي شود. اساس خانواده گسترده بر پايه ي کشاورزي و دامپروري است. خانواده اي که داراي بعد اقتصادي و توليدي است، صرفاً مصرف کننده محسوب نمي شود(فربد،1383: 202).
ب) خانواده هسته اي
خانواده هسته اي متشکل از والدين با فرزندان يا بدون فرزندان است. جدايي محل کار از محل زندگي، نقش و اهميت آموزش و تحصيلات براي والدين و فرزندان، ساختار قدرت، نحوه ي انتخاب همسر، فرزندآوري، اجراي مراسم خانوادگي، تقسيم کار در خانواده، نحوه ي مشارکت در امور داخل خانه و جامعه و آينده نگري در مورد فرزندان در زمره اصلي ترين مسائل خانواده هسته اي در دوران جديداست(بهنام،1383: 192).
ذکر اين نکته الزامي است که يک پديده يا يک مسأله ي خاص را مي توان از زاوياي مختلف مورد کاوش قرار داد و زماني که اين کار انجام شود آن پديده و مسأله خاص مي تواند پوشش هاي مفهومي متفاوتي را به خود اختصاص دهد لذا خانواده هم از اين امر مستثني نيست به عبارتي ديگر خانواده نيز مي تواند از زواياي مختلف تعريف ها و انواع مختلفي را به خود بگيرد با اين وجود انواع خانواده اي که در بالا ذکر آن رفت از اين حيث بيان شدند که در جريان صنعتي شدن و بمباران هاي سريع تکنولوژي تغييرات خانواده از گسترده به هسته اي از نمود بيشتري برخوردار است.

2-4) کارکرد خانواده
گروه ها، وقايع و امور اجتماعي زماني دوام و بقا خواهند داشت که کارکردهاي متناسب با نياز جامعه داشته باشند. بخش قابل توجهي از مباحث جامعه شناسي خانواده به موضوع کارکردهاي خانواده اختصاص يافته است. مسئله ي مهم براي جامعه شناسان، تبيين چرايي و چگونگي ايفاي کارکردهاي اجتماعي توسط نهاد خانواده است؛ اما اين موضوع، مانند بسياري از موضوعات ديگر پيوندي ناگسستني با مواضع ارزشي و ايدئولوژيک افراد و ديدگاههاي گوناگون دارد. از ميان کارکردهايي که از ديدگاه هاي گوناگون براي خانواده قائل شده اند مهمترين آنها عبارتند از: توليد مثل، حمايت و مراقبت، جامعه پذيري، تنظيم رفتار جنسي، عاطفه و همراهي ، کارکردهاي اقتصادي و تربيت ديني(مخصوصاً در ايران) مي باشد.
الف) توليد مثل
توليد مثل از کارکردهاي اساسي خانواده است که هميشه بقاي خانواده را تضمين کرده است. هرچند که در نگاه بعضي از فمينيست ها اين امر عامل نابرابري دانسته شده مثلاً به نظر فايرستون« زنان بايد با توسل به تکنولوژي پيشرفته توليد مثل خود را از قيد و بندهاي زيست شناختي شان آزاد کنند»(Jaggar,1994: 81).
ب) حمايت و مراقبت
انسان موجودي است که در آغاز زندگي از برآوردن نيازهاي زيستي خود ناتوان است و اين ناتواني، برخلاف بسياري از حيوانات، تا مدت زيادي پس از تولد ادامه مي يابد. بسياري از انسان ها نيز در اواخر زندگي خود، به سبب پيري دچار عجز و ناتواني مي شوند و افزون بر اين احتمال عروض عجز به سبب بيماري يا نقص عضو در تمام مراحل زندگي وجود دارد. خانواده همواري نهادي بوده که مسئليت رسيدگي به افراد ناتوان را به عهده داشته، هر چند در اين اواخر به سبب رشد نهادها و موسسات جايگزين، تغييراتي در اين کارکرد ايجاد شده است.
اين در حالي است که بسياري از فمينيست ها، مادري و مراقبت از فرزند را به جاي آنکه به قابليت هاي دروني زنانه اسناد داده شوند، به عنوان ساخت هاي فرهنگي در نظر گرفته مي شوند (Ramazanoglu,1989: 70). البته بايد توجه داشت زماني که قرار بر اين باشد که تمام مسائل حتي مسائلي که به صورت طبيعي خود بديهي مي باشند در داخل جامعه تحليل شوند و رنگ و بوي اجتماعي به خود بگيرند مسلماً اينگونه کژانديشي هاي در حوزه هاي مختلف نيز به بار خواهد آمد.
ج) جامعه پذيري
جامعه پذيري يکي از مهمترين کارکردهاي خانواده مي باشد که از بدو تولد آغاز مي شود و اين امر از طريق تعاملي که پدر و مادر در سنين بسيار پائين و حساس با کودک برقرار مي کنند انجام مي شود. آموزش هايي که براي اجتماعي کردن کودک لازم مي باشد به دو دسته آموزش هاي زيستن و جامعه اي تقسيم مي شود که اولي اعمالي از قبيل چگونه غذا بخوريم، چگونه راه برويم و اعمالي که در راستاي زيستي مي شود را در بر مي گيرد. در حالي که دومي علائق و نيازهايي را پوشش مي دهند که ضرورت زندگي اجتماعي آنها را ايجاب مي کند، مثل زبان و گفتار.
د) کارکرد اقتصادي خانواده
تقريباً تا قبل انقلاب صنعتي، خانواده هم واحد مصرف و هم واحد توليد بود، لذا بيشتر اعضاي خانواده در داخل خانواده مشغول کارهاي توليدي بودند. در حالي با انقلاب صنعتي تحولات عظيمي در حوزه کار و فعاليت هاي اقتصادي درون خانواده رخ داد، در اين دوران بود که ديگر فعاليت توليدي به عنوان يکي از کارکردهاي خانواده منسوخ شد و فعاليت توليدي و اقتصادي به بيرون از خانواده ها منتقل شد. اما اگر با رويکردي مصرف گرايانه به فعاليت هاي اقتصادي خانواده نگاه کنيم بايد اذعان کنيم که خانواده ها امروز هم به شکلي گسترده فعاليت اقتصادي دارند، چرا که خانواده ها امروزه يکي از نهادهاي اصلي در حوزه ي مصرف کالاهاي گوناگون مي باشند.
هر چند که توضيح تک تک اين کارکردها از حوصله و طاقت اين پژوهش خارج است اما لازم به ذکر است که خانواده کارکردهاي گوناگوني دارد که اهميت والاي اين نهاد مهم تنها در در پرتو توجه به ابعاد مختلف آن هويدا مي شود. هر گونه بي توجهي به تعدد کارکردهاي خانواده، نوعي بي تعادلي ايجاد مي کند که به دنبال آن خانواده دچار بحران مي شود. افزايش زمينه هاي تحريک جنسي، که بويژه با توسعه ي ابزارهاي جديد فناوري شاهد آنيم، خانواده ها را به چالش کشانده است. دنياي مدرن، عصر تنوع، هيجان و نوآوري است و سرعت تغيير و تحولات، فوقالعاده زياد است. افزايش فشار ناشي از تعداد مشاغل آقايان و فشار مضاعف ناشي از جمع ميان کار خانگي و مشاغل رسمي در زنان، همراه با افزايش اضطراب ها و ضعف مهارت زوجين در برقراري ارتباط جنسي، کارکرد جنسي خانواده را تضعيف مي کند و مسلماً اينها مسائلي هستند که خانواده هاي جانبازان نيز از آن مستثني نيستند و به نوعي تا حدودي و يا شايد هميشه با آن درگيرند.

2-5) نظريات مربوط به ساختار خانواده
از يک طرف با مطالعه ي نوع روابط ميان نقش هاي مختلف در خانواده، سه نوع از ساختار و يا شيوه هاي تربيتي در خانواده(استبدادي، رها، اقناع گرايي) تشخيص داده شده است. براين اساس، تفوق هر يک از ويژگي هاي فوق در خانواده منجر به بروز رفتارهاي متفاوت فرزندان در عرصه اي اجتماعي مي گردد. از ديدگاه آلموند و پاول مشخص ترين وجه نفوذ خانواده، شکل دادن به ايستارهاي فرد در مقابل اقتدار است. خانواده تصميمات جدي مي گيرد و ممکن است اين تصميمات براي کودک آمرانه باشد، يعني نافرماني از آنها مي تواند سبب تنبيه گردد. نخستين تجربه مشارکت در تصميم گيري خانواده مي تواند احساس کودک را در مورد صلاحيت سياسي خويش تقويت کند، مهارت هاي لازم براي تعامل سياسي را در وي به وجود آورد و در سنين بلوغ فرد را به مشارکت فعال در نظام سياسي تشويق کند(آلموند و پاول،1375: 24). اين در حالي است که از نگاهي ديگر ساختار خانواده را از سه جنبه مورد بررسي قرار مي گيرد که عبارتند از: 1- نهادي 2- کنش متقابلي 3- ساخت و وظيفه. از آنجاييکه تعريف بيشتر جنبه ي جامعه شناسانه دارد لذا پژوهش حاضر بيشتر گرايش به تعريف دوم دارد و لذا اين تعاريف را بيشتر برجسته مي سازد.
1) ديدگاه نهادي
چارچوب نهادي از قديمي ترين روش هايي است که در مطالعه ازدواج و خانواده بکار رفته است. در چارچوب نهادي، نهاد ازدواج در اجتماع کل قرار گرفته و اين نهاد ارگانيسمي است که نظام آن به وسيله ي اجزاء تشکيلد دهنده اش حفظ مي شود. بنابراين از بعضي جهات شباهت هايي به چارچوب ساخت و وظيفه دارد، با اين تفاوت که روش نهادي روي جنبه ي توصيفي، تاريخي و مقايسه اي بيشتر تکيه مي کند. از جمله اين نظريه ها مي توان به نظريه دورکيم اشاره کرد. به نظر دورکيم: «جامعه ي بشري در جريان يک تطور دائمي است. اين تطور، جامعه ي بشري را از همبستگي مکانيکي به سوي تقسيم کار ، تخصيص و همبستگي اورگانيکي سوق مي دهد. بنابراين در اين حالت که جامعه در بستر تطور قرار دارد، عناصر جامعه از جمله خانواده هم در اين بستر قرار مي گيرد و تطوري دائمي ولي تدريجي و بدون انقطاع دارد(Christensen,A. & Heavey. Col,1993: 270).
2) ديدگاه ساخت و وظيفه
اين چارچوب خانواده را يکي از پاره نظام هاي نظام کل اجتماع مي داند که انجام پاره اي از وظايف اجتماع را به عهده دارد و نيز مجموعه اي از افراد يا شبکه اي از پايگاه هاي حقوقي و نقش ها که نظام خانوادگي و در نتيجه نظام اجتماع کل و نيز، انتظارهاي نقش هاي اعضاي خانواده، مقررات داخلي خانواده، توصيف وضعيت ها و به طور کلي تمام عناصر مؤثر در تغيير شکل ساخت خانواده را مطالعه مي کند. مطالعات جامعه شناسي خانواده که از چارچوب ساخت و وظيفه و وظيفهد استفاده مي کند، خانواده را نظامي باز و متأثر از عوامل خارجي و موسسات ديگر اجتماعي (مدرسه، محيط کار، بازار و غيره) مي داند و چارچوب ساخت و وظيفه برعکس کنش متقابل که فرد را فعال و متکبر مي داند، فرد را وابسته به نظام نقش ها و پايگاه هاي حقوقي به شمار مي آورد. اين مطالعات خانواده را بيشتر يک عنصر از نظام مي داند تا عامل دگرگوني و سعي در تأکيد جنبه ي ثابت ساخت مي کند و تغييرات را ناديده مي گيرد.

3) ديدگاه کنش متقابل
بنابراين ديدگاه خانواده واحدي است مرکب از اشخاصي که افراد آن کنش متقابل دارند و هر کدام موقعيتي خاص در داخل آن دارند که بوسيله ي تعدادي نقش مشخص مي شوند. فرد هنجارها، انتظارات و نقش هاي ديگر اعتقاد گروه خانواده را که شامل سکون و رفتار در يک وضعيت خاص مي شود، درک مي

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درباره آسیب های اجتماعی، نهاد خانواده، دفاع مقدس، پایگاه اقتصادی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره نهاد خانواده، زنان شاغل، سن ازدواج، چالش ها و فرصت ها