منابع پایان نامه ارشد درباره حقوق بشر، حقوق شهروندی، تخصیص منابع، حوزه عمومی

دانلود پایان نامه ارشد

شهروندی از بالا به پایین یعنی از دولت به سمت جامعه شکل گرفته است، یا از پایین به بالا یعنی از جامعه و نهادهای مدنی به سمت دولت.
ب) قلمروی اجتماعی شهروندی: شهروندی بیشتر متمایل به شکل گیری در حوزه عمومی بوده یا خصوصی.
ج) گونه اجتماعی شهروندی: مشارکت شهروندی بیشتر حالت فعال دارد یا منفعل.
د) محتوای اجتماعی شهروندی: اینکه شهروندی عمدتا و در عمل ناظر به ایفای وظایف، تکالیف، مسئولیت ها و تعهدات شهروندی بوده است یا معطوف به حقوق و امتیازات شهروندی.
و) نیروهای اجتماعی شهروندی: یعنی اینکه کدام دسته از نیروهای اجتماعی یا طبقات و گروه های اجتماعی در شکل گیری شهروندی تاثیرگذار بوده اند.
ه) ترتیبات اجتماعی شهروندی: یعنی اینکه چه نهادسازی ها و بسترسازی هایی برای تحقق و تقویت شهروندی صورت گرفته است. (ترنر، 1994؛ به نقل از آوازه:43).
ترنر با ترکیب دو جنبه شهروندی (عمومی/ خصوصی) و تمایز (بالا/ پایین) یک مدل خود ساخته از زمینه های سیاسی چهارگانه و نهادینه شده حقوق شهروندی ارائه می دهد. ترنر در این مدل دولت را، که حقوق شهروندی را از بالا توزیع می کند، از موقعیتی حقوقی متمایز می کند که توسط مردم از پایین به دست آمده است.
او تفاوتی بین حوزه عمومی و خصوصی قائل می شود و با این تحلیل چهارگونه شهروندی را از هم متمایز می سازد. او معتقد است که مارشال اگرچه یک نوع شناسی از حقوق شهروندی ارائه می کند، اما توجهی به گونه های منفعل شهروندی نشان نداده است. گونه های مختلف شهروندی ترنر به شرح زیر است:
گونه شهروندی منفعل را معرفی می کند که از مختصات سنت شهروندی آلمان است. امتیازات توسط دولت از بالا توزیع می شود. شهروندی در اینجا بر پایه ای از ارتباط منفعل با دولت قرار گرفته است زیرا که متاثر از عمل و کنش دولت است. در آلمان تاکید بر بخش خصوصی (خانواده، مذهب و فرد) با این دیدگاه نسبت به دولت ترکیب شده که دولت را به عنوان تنها مرجع اقتدار می بیند (ترنر، 1994؛ به نقل از آوازه:44).
گونه فعال شهروندی: با تاکید بر حقوقی است که از پایین و از طریق تلاش تاریخی برای در هم شکستن انحصار قانونی سیاسی جوامعی است که نظام اجتماعی آن بر حسب وراثت قشربندی شده است. در فرانسه مفهوم انقلابی از شهروندی فعال با تعرض به حوزه خانواده، مذهب و زندگی خصوصی شکل گرفته است.
گونه فعال شهروندی با تاکید بر حقوقی پدید آمده که از پایین و به عنوان نتایج کشمکش با دولت به دست آمده است و در عین حال بر فردگرایی استوار است (ترنر، 1994؛ به نقل از آوازه:44).
به زعم پرويز پيران براي احساس شهروندي اشاره به چند عامل مختلف و در عين حال به هم مرتبط لازم است؛ نخست اين كه اين امر يك خصيصة دروني شده31 به عنوان بخشي از جامعه پذيري است كه نشان دهندة انصاف32در تمامي امور همراه با پذيرش مردم به منزلة همشهري است كه بدين ترتيب احترام به حقوق آن ها را در پي دارد. دوم اين كه اين موضوع امريست بيروني33 كه حاكي از وظايف و حقوق است. وي در توضيح باورهاي دروني شده، آن ها را مهم نبودن جنسيت، نژاد، طبقه، منزلت اجتماعي و غيره مي داند. و هم چنين اين كه آيا افراد به عنوان شهروند صرف نظر از موضوع يا زمينه، حساس بودن يا نبودن، وجود يا عدم وجود تضاد يا دلبستگي با ديگران در زمينه هاي گوناگون به منزلة شهروندان برابر رفتار مي كنند. سپس وي از جنبه هاي رفتاري يعني عمل به شهروندي به عنوان عامل دوم بحث مي كند (نبوی و همکاران، 1385 :96).

هابرماس
نظریه شهروندی هابرماس عبارتند از: کنش متقابل، برقراری روابط شخصی، توانایی سخن گفتن، تلاش برای تفاهم، کوشش جهت توافق و پیگیری عمل هماهنگ (نجاتی حسینی، 1385: 14).
حقوق بشر چهره ای دوگانه دارد و همزمان به اخلاق و حقوق هر دو می نگرد. محتوا و ارزش اخلاقی حقوق بشر نیز شکل هنجار حقوقی به خود می گیرد. حقوق بشر به مثابه ارزش اخلاقی به هر موجودی که واجد صورت انسانی است ارجاع دارد؛ اما به مثابه هنجار حقوقی تا آنجا از فرد فرد اشخاص حمایت می کند که این اشخاص به جامعه حقوقی خاصی یعنی شهروندان دولت ملت معینی تعلق دارند. اما از آن جا که این ارزشها و هنجارهای حقوقی شهروندی باید از اعتباری نامحدود برای کلیه اشخاص برخوردار باشند (هابرماس، 1381: 23).
وجوه فعال شهروندی از دیدگاه هابرماس «عضویت کسب شده34» می باشد. در این معنا شهروندی مستلزم مشارکت فعال و جذب شدن فرد در جامعه ای است که هویت او را می سازد. لیبرال ها بر عضویت دریافت شده و اجتماعگرایان برعضویت کسب شده، تاکید دارند (فیترپتریک، 1381: 131).
هدف های آموزش شهروندی را باید حول سه محور آموزش مسئولیت اجتماعی و اخلاقی، آموزش فعالیتهای اجتماعی و آموزش سواد سیاسی دانست (خاکپور و بیگی، 1390: 71).
تعریف شهروندی به صورت یک فرآیند
ترنر معتقد است به جای تعریف شهروندی در چارچوبی از حقوق و تعهدات، بهتر و با ارزش تر است که آن را به صورت فرآیند تصور کنیم. ترنر شهروندی را شامل دو فرآیند می داند. فرآیند برخورداری و فرآیند محرومیت. فرآیند برخورداری از طریق باز تخصیص منابع موجب دستیابی شهروندان به منابع و امکانات جامعه می گردد و فرآیند محرومیت، از طریق ساخت یک هویت مشترک، دیگران را از مزایای شهروندی محروم می سازد. او شهروندی را این طور تعریف می کند: «شهروندی یک فرآیند دربردارندی شامل مقداری بازتخصیص منابع و یک فرآیند محرومیت است. استحقاق شهروندی ضوابطی را برای تخصیص منابع کمیاب تدارک می بیند و همزمان هویت های قوی را خلق می کند که تنها حقوقی و قضایی نیستند، بلکه شامل فرضیاتی درباره قومیت، مذهب و جنسیت می باشند» به عبارت دیگر شهروندی یک مجموعه از فرآیندها درباره تخصیص استحقاقات، تعهدات و مصونیت ها در درون یک اجتماع سیاسی است (احمدی، 1383: 149).
در مجموع ترنر شهروندي را به جاي تعريف در چارچوب حقوق و تعهدات، آن را به صورت فرايند تصور مي كند و شامل دو فرايند برخورداري و فرايند محروميت مي داند. فرايند برخورداري از طريق باز تخصيص منابع، موجب دستيابي شهروندان به منابع و امكانات جامعه مي گردد و فرايند محروميت از طريق ساخت يك هويت مشترك، ديگران را از مزاياي شهروندي محروم مي سازد. شهروندي، يك مجموعه از فرآيندها درباره تخصيص استحقاقات، تعهدات، مصونيت ها در درون يك اجتماع سياسي است. بنيان هاي استحقاق مؤثر شهروندي در انجام خدمات كار، جنگ و تشكيل خانواده است (ترکمان و بهمن پور، 1387: 17).
انواع نظریه شهروندی
نظریه شهروندی پیشامدرن
آغازگر طرح مفهوم شهروندي ارسطو است. وي با تعريف شهروند به عنوان فردي كه به مثابه ي يك موجود سياسي، اجتماعي در امور جامعه اش مشاركت دارد و از طريق اين مشاركت قادر است تا هستي اجتماعي سياسي اش را تحقق بخشد، واضع نظريه شهروندي پيشامدرن محسوب می گردد. در لابلاي كتاب سياست، ارسطو چنين برداشتی را از شهروندی مبنای تحلیل قرار داده است. روي هم گزاره هايي كه در اين باره ارسطو ارائه نموده بيانگر نسبت جامعه و شهروندي، مشاركت، حقوق، وظايف و مسئوليت هاي شهروندي، دموكراسي و شهروندي و نهايتاً رابطه دو سویه دولت و شهروندان است (ترکمان و بهمن پور، 1387: 13).
همانگونه كه فالكس ياد آوري كرده است ايده شهروندي پيشامدرن مبنايي براي ایده شهروندي مدرن بوده است. به ويژه اين كه برداشت هاي يوناني، رومي كه ناظر به برابري اخلاقي موجودات انساني بوده سهمي در خور توجه در توليد ايده شهروندي محسوب مي شود. با اين وجود تداوم ايده برابري اخلاقي موجودات انساني در قالب مفهوم شهروندي رومی و مسیحی با گسست هایی همراه بوده است (ترکمان و بهمن پور، 1387: 13).
نظریه شهروندی مدرن
در فلسفه هاي سياسي ماكياول، هابز، روسو، كانت، هگل، ميل، توكويل و ماركس رگه هاي تئوريك اوليه از مفهوم شهروندي مدرن ارائه شده است. مولفه های شهروندی مدرن عبارتند از: جامعه مدنی، جامعه سرمایه داری، عقل گرایی، برابری، عدالت، حوزه عمومی، قرارداد اجتماعی، مسئولیت های اخلاقی، اراده همگانی، مشارکت، سکولاریزم، لیبرالیزم، پارلمانتاریزم و دموکراسی. میلر نظریه پرداز سیاسی معاصر (1999) در جمع بندی که از نظریه شهروندی مدرن (اولیه) مبتنی بر آرای فلسفی سیاسی سده های 18 و 19 به دست داده است، در کل قائل به دو نوع الگوی تئوریک در شهروندی مدرن است. شهروندی جمهوری گرایی ماکیاول و شهروندی لیبرال مدنی و عرفی هابز لاک (ترکمان و بهمن پور، 1387: 14).
الف) در شهروندي جمهوري گرايانه ماكياول ضمن تائيد مقوله حقوق و وظايف شهروندي تأكيد اصلي بر ضرورت مشاركت جدي و فعالانه افراد در زندگي سياسي اجتماعي است. اين مشاركت با ايفاي نقش شهروندي به عنوان عضويت تمام عيار در زندگي اجتماعي سياسي صورت مي گيرد.
ب) در شهروندي ليبرال مدني، عرفي هابز و لاك، محوريت با حقوق و تكاليف شهروندي است. شهروند بودن به معناي برخورداري از حقوق مدني (حق امنیت، آزادی، جان و دارایی، آزادی عقیده و بیان و حق رای دادن) و نیز مکلف بودن به اطاعت از قانون و رعایت حقوق سایر شهروندان است.
تم (1998)، مک لین(1996)، دامین(1996) و ترنر(1994) بر آنند که شهروندی جدید «ناظر به برخورداری از حقوق، وظایف، تکالیف، مسئولیت ها و تعهدات اخلاقی- سیاسی- اجتماعی برابر و همگانی اعضای جامعه به همراه احساس تعلق، عضویت و هویت اجتماعی فراگیر برای مشارکت جدی در جامعه سیاسی، توام با بهره مندی یکسان و عادلانه از امتیازات، مزایا و منابع جامعه، فارغ از تعلقات قومی، نژادی، طبقاتی، اقتصادی، فرهنگی و مذهبی است» (تم، 1998 به نقل از ترکمان و بهمن پور، 1387: 15).
اینها تصریحا حاوی 3 مقوله کلیدی اند که شامل:
برخورداري برابر و همگاني اعضاي جامعه سياسي از حقوق، وظايف، تكاليف، مسئوليت ها و تعهدات اخلاقي سياسي اجتماعي
احساس تعلق، عضويت و هويت اجتماعي فراگير براي مشاركت جدي در جامعه سياسي
بهره مندي عادلانه از امتيازات، مزايا و منابع جامعه فارغ از تعلقات قومي، نژادي ، طبقاتي ، اقتصادي، فرهنگي و مذهبي (ترکمان و بهمن پور، 1387: 15).
نظریه شهروندی پسامدرن
ادعاي پيدايي شكل بندي پسامدرن در جامعه غرب به موازات شكل گيري هويت ها و صورت بندي هاي پساملي، جهاني شدن، جهاني محلي شدن، چند فرهنگي گرايي و مانند آن ها و نيز ادعاي عام گرايي نا مناسب نظريه هاي شهروندي مدرن و جديد كه همراه با حذف خاص گرايي ها، طرد اقليت ها و گروههاي محروم و حاشيه اي از دايره شهروندي كامل به ويژه زنان بوده و هست؛ محوريت اصلي داعيه هاي تئوريك و گفتمان نظريه شهروندي پسامدرن را تشکیل می دهد (ترکمان و بهمن پور، 1387: 15).
ژانوسکی شهروندی را این چنین تعریف می کند: «شهروندی عضویت فعال و منفعل افراد در یک دولت- ملت با حقوق و تعهدات همگانی در یک سطح مشخص شده ای از برابری می باشد.» و یک مدل 4تایی ارائه می دهد:
حقوق قانونی: به رویه ای، اظهاری، کنترل بدن، مالکیت و خدمات و تشکیلاتی تقسیم می شود.
حقوق سیاسی: شامل شخصی، تشکیلاتی، تابعیت و حقوق مخالفت است.
حقوق اجتماعی: شامل حقوق پیشگیرانه و توانمندسازی، حقوق فرصت، حقوق توزیعی و حقوق جبرانی است.
حقوق مشارکت: شامل حقوق مربوط به مداخله در بازار کار، حقوق مربوط به بروکراسی، شرکت و حقوق سرمایه است. (ترکمان و بهمن پور، 1387: 17)
در دائره المعارف بریتانیکا آمده: «مفهوم شهروندی در معنای مدرن آن ناظر به ارتباط فرد و دولت است که طی آن از سویی فرد مرهون وفاداری به دولت و از طرف دیگر، مستحق حمایت از جانب دولت است.» در تعریف مذکور 3 نکته اساسی وجود دارد:
1. شهروندی منحصر به ارتباط فرد و دولت است
2. این ارتباط متضمن حقوق و تکالیف معینی است.
3. شهروند وظیفه وفاداری به دولت را نیز به عهده دارد. (فری، 2003: 96)
دیدگاه جدید شهروندی بر این باور است که تعمیم شهروندی امکان مشارکت و تولید خیر جمعی را فراهم می کند و افراد را آماده می سازد که در جهت منافع جمعی گام بردارد حتی اگر هم جهت با منافع فردی آن ها نباشد. به عبارت دیگر، شهروندی یک سرمایه اجتماعی محسوب می شود که علاوه بر اینکه افراد را به

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درباره حقوق شهروندی، جامعه شناسی، حقوق اجتماعی، انسجام اجتماعی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره نظام اجتماعی، اعتماد تعمیم یافته، حقوق شهروندی، حقوق و تکالیف