منابع پایان نامه ارشد درباره تغییر نگرش، عناصر شناختی، مکانیسم دفاعی، وابستگی متقابل

دانلود پایان نامه ارشد

خویش گردیدند که واقعه عاشورا را رقم زدند یا به عبارت دیگر، دچار چنان ناهماهنگی در شناخت حقیقت شدند که در فتنه چشم های خود را بستند.
از این رو در این پژوهش نظریه ناهماهنگی شناختی فستینگر به جهت توصیف بهتر شرایط موجود در آن دوران مورد استناد قرار گرفته است.
3-2-1 توصیف واژههای کلیدی نظریه
شناخت چیست؟ چیزهایی است که یک شخص درباره خودش، رفتارش و محیطش می داند، که شامل: آگاهی، نظرات و عقایدی است که درباره محیط، خود یا رفتارش دارد. مثلاً بیان عباراتی نظیر: «امروز روز خوبی است» یا «من شخص با فکری هستم» شناخت محسوب می شود. به نظر فستینگر چنین شناخت هایی ممکن است به هم مربوط و یا بی ارتباط باشند. به عنوان مثال، جمله «امروز روز خوبی است با جمله «مدارس استعدادهای کودکان را می کشند» احتمالاً به هم مربوط نیستند. از این نظر که در عبارت اول، چیزی درباره عبارت دوم وجود ندارد. بر عکس عبارت «من فرد خوش حافظه ای هستم» با این عبارت که «من تاریخ ازدواجمان را فراموش کرده ام» مربوط است، زیرا شناخت اول از نظر روان شناختی به شناخت دوم مربوط میشود. (ارنسون،1370: 136)
دو شناخت مربوط به هم یا می توانند با هم همساز باشند یا ناهمساز. در ناهماهنگی که با مثال «شخص خوش حافظه» و « فراموش کردن تاریخ ازدواج» مشخص شد، دو عنصر در دو عبارت با هم جور در نمی آیند، یا اگر بخواهیم اصطلاح خود فستینگر را به کار بریم این عناصر دو روی متفاوت یک سکه اند. (ارنسون،1370: 137-136)
هماهنگی: سازگاری نگرش و باورهای فرد با رفتار و محیط او است. به عنوان مثال شخص این باور را دارد که فردی خوش شانس است و به همین خاطر به سپرده گذاری در بانکهای مختلف برای شرکت در قرعه کشی اقدام میکند. (محبی نیا، 1390: 2)
ناهماهنگی: ناهماهنگی هنگامی به وجود می آید که افراد در معرض اطلاعات و باورهای ناسازگار قرار می گیرند. در مثال ذکر شده، برنده نشدن فرد در قرعه کشی با خوش شانس بودن او سازگار نیست. (محبی نیا، 1390: 2)
کشمکش: وجود ناهماهنگی در فرد، فشار روانی به وجود می آورد که به آن کشمکش یا تنش میگویند. (محبی نیا، 1390: 3)
اضطراب: واکنش به یک تهدید است که به وسیله احساس نگرانی مشخص میشود. در حقیقت احساسات نامطبوعی است که به خاطر وجود تنش در فرد به وجود میآید. (محبی نیا، 1390: 3)
مکانیسم دفاعی: که مکانیسمهای ایمنی نیز نامیده می شود: رفتارهایی است که برای رفع و یا مقابله باعامل تهدید کننده شخصیت فرد صورت می گیرد و شامل: دلیل تراشی فرافکنی، سرکوب و … میباشد. برای کاهش ناهماهنگی، منطق روانی فرد به طور ناخودآگاه از این مکانیسمها استفاده می کند. (محبی نیا، 1390: 3)
تغییرات به منظور کاهش ناهماهنگی: به معنای تغییر در آیتم های اطلاعاتی است که سازگاری را ایجاد یا حفظ می کند. (محبی نیا، 1390: 3) در مثال مذکور، فرد برای کاهش ناهماهنگی ایجاد شده در خود ممکن است برنده نشدن خود را این طور توجیه کند که اگر پول بیشتری سپرده گذاری کرده بودم، حتماً برنده میشدم.
یک فرض بنیادی نظریه ناهماهنگی شناختی این است که ناهماهنگی، ناراحتی آفرین و ایجاد کننده تنش است و این حالت شخص را به کاهش یا برطرف کردن ناهماهنگی بر میانگیزد. این که این حالت تا چه حد ناراحت کننده است یا میزان ناهماهنگی چقدر است به دو عامل بستگی دارد:
الف- نسبت شناختهای ناهماهنگ به شناختهای هماهنگ،
ب- اهمیت هر یک از شناختها برای شخص.
به عبارت دیگر، ممکن است در یک حالت ناهماهنگی، دو شناخت متفاوت وجود داشته باشد اما اگر هیچ یک از این دو شناخت برای شخص چندان اهمیت نداشته باشد در آن صورت تنش ایجاد شده، حداقل است. اما وقتی پای اعتقادات یارفتارهای مهم در میان باشد و همچنین هر چه تعداد شناخت های ناهماهنگ بیشتر باشد، نظریه ناهماهنگی شناختی پیش بینی می کند که تنش بسیار بالا رود و برای کاهش آن، کوشش قابل ملاحظه ای لازم باشد. (سورین و تانکارد، ۱۳۸۱: ۲۲7)
3-2-2 تشریح کاربردی نظریه ناهماهنگی شناختی فستینگر
نظریه ناهماهنگی شناختی به فرایندهای روانشناختی درونی ارگانیسم مربوط می شود. مفاهیم اساسی این تئوری فوق العاده ساده است: وجود همزمان عناصر شناخت که به طریقی هماهنگی ندارند، موجب می شود که فرد کوشش کند تا آنها را به طریقی بهتر هماهنگ کند.. (کریمی۱۳۷۳: ۳۵۸)
فستینگر، معتقد است که تعارض بین دو شناخت در درون فرد، اساس تغییر نگرش را تشکیل می‌دهند. دو شناخت، موقعی ناهماهنگی پیدا می‌کنند، که تأیید یکی، موجب نفی دیگری می‌شود. این حالت زمانی پیش می‌آید که مثلا باور‌های متضاد داشته باشیم، یا حتی نگرش و رفتار ما مخالف یکدیگر باشند.
به‌عقیده فستینگر، کسی که می‌داند دو شناخت ناهماهنگ دارد، حالت تنش ناخوشایندی احساس پیدا می‌کند. با افزایش ناخوشایند برانگیختگی فیزیولوژیک بدن، تعارض درونی متجلّی می‌شود. هراندازه شناخت‌های دست‌اندرکار، مهم و انحراف آن‌ها از یکدیگر بیشتر باشد، ناهماهنگی و ناخوشایندی به همان اندازه بزرگتر و نیاز به بازیابی حالت هماهنگی درونی به همان اندازه بیشتر خواهد بود. (لوک و همکاران ،1386: 109 – 110) میزان ناهماهنگی ایجادشده به دو عامل بستگی دارد:
الف) نسبت شناخت‌های ناهماهنگ به شناخت‌های هماهنگ،
ب) اهمیت هر یك از شناخت‌ها. (كریمی ،1378: 321)
نتایج پیدایش ناهماهنگی در اثر قرار گرفتن در معرض اخبار ناهماهنگ، حاكی از آن است كه شدّت ناهماهنگی كه با دریافت خبر ناهماهنگ ایجاد می‌شود، با اهمیت خبر ارتباط مستقیم دارد. همچنین ناهماهنگی با میزان دشواری یا كوشش برای شنیدن خبر ناهماهنگ برای فرد، رابطه مستقیم دارد. (دوچ و روبرت ،1374: 84-85)
در ناهماهنگی شناختی عناصر مورد بحث ممکن است با یکدیگر:
1. بی‌ارتباط باشند،
2. سازگار (هماهنگ) باشند،
3. ناسازگار (ناهماهنگ) باشند.
البته عناصر شناختی لازم نیست از نظر منطقی با سازگاری یا ناسازگاری مرتبط باشد .یک رابطه ممکن است از نظر منطقی (برای ما به‌عنوان ناظر بیرونی) ناسازگار باشد، ولی از جهت روان‌شناختی، با فردی که دارای این باورهای مشهود است، سازگار باشد. (سورین و تانكارد،1384: 226)
یکی از پیش‌بینی های این نظریه این است که اگر شخصی برای نیل به هدفی سخت بکوشد، آن هدف برایش جالب‌تر خواهد بود، تا کسی که همان هدف را با کوشش اندک یا بدون جدّ و جهد به‌دست آورده باشد. (ارنسون،1370: 137)
آنچه برای یك شخص سبب ناهماهنگی می‌شود، ممكن است برای دیگران این‌گونه نباشد. همچنین ممكن است شناخت‌هایی ناهماهنگ باشند، اما لزوما سبب ایجاد تنش در شخص نشوند. (كریمی ،1378: 325)
 نظريه ناهماهنگي شناختي در موقعيتي نظير شكل گيري نگرش و يا تغيير آن، نمود مي يابد:
هنگامي كه قصد داريد نظر فردي را تغيير دهيد، سعي كنيد در عقايد فرد تعارض ايجاد نماييد. بدين ترتيب مي توانيد اميدوار باشيد كه تغيير نگرش مطلوب شما در فرد مورد نظر رخ خواهد داد.
همچنين ساير كاربردهاي آن در زمينه تصميم سازي، حل مسئله، دفاع متقابل از عقايد، اعمال فشار و زور و ارائه گزينشي اطلاعات متمركز است.
3-2-2-1 موقعیت های بروز ناهماهنگی
بیشتر محققانی که ناهماهنگی شناختی را مورد بررسی قرار داده اند، به ناهماهنگی پس از تصمیم اشاره کرده اند. (بدار و دیگران۱۳۸۱: ۱۱۴، کریمی۱۳۷۳: ۳۵۹، سورین و تانکارد۱۳۸۱: ۲۲۷) تعدادی از آنان نیز درباره دفاع ضد نگرشی (کریمی،۱۳۷۳: ۳۵۹ بوتان۱۳۷۸: ۷۲) و پذیرش اجباری (سورین و تانکارد۱۳۸۱: ۲۲۸) و توجیه ناکافی (بدار و دیگران۱۳۸۱: ۱۱۳) توضیحاتی داده اند. اما کامل ترین فهرست از حالت های بروز ناهماهنگی شناختی را فستینگر و ارونسون در مقاله ای با عنوان «پیدایش و کاهش ناهماهنگی در بافت های اجتماعی» ارائه کرده اند. آنها پیدایش ناهماهنگی شناختی را در دو موقعیت مختلف فردی و اجتماعی چنین برشمرده اند:
الف) موقعیت های فردی
1- ناهماهنگی به عنوان نتیجه تصمیمات اتخاذ شده
اگر فردی از بین امکانات موجود تنها یک روش عمل را انتخاب کند، مطمئنا دچار احساس ناهماهنگی می شود، زیرا عامل انتخابی به ندرت کاملا مثبت است و عوامل انتخاب نشده به ندرت به طور کامل منفی هستند. نظریه ناهماهنگی، پیش بینی می کند که به دنبال هر نوع تصمیم گیری، هر فردی سعی خواهد کرد متقاعد شود که عامل انتخابی نسبت به عامل انتخاب نشده حتی جالب تر از آن است که در وهله اول فکر کرده بود.
2- ناهماهنگی ناشی از میل
اگر کسی برای دریافت پاداش، کاری انجام دهد که به نظرش غیر اخلاقی می آید، شناخت از غیر اخلاقی بودن کار با شناخت از انجام دادن آن، ناهماهنگی پیدا می کند. یکی از طرق کاهش این ناهماهنگی برای او تغییر نگرش نسبت به جنبه اخلاقی آن عمل، یعنی متقاعد شدن او در این مورد است که این عمل خیلی غیر اخلاقی نیست. به این ترتیب، نظریه ناهماهنگی، پیش بینی می کند که یک فرد، بعد از انجام یک عمل غیر اخلاقی، نسبت به این عمل نگرش اغماض آمیزتر از سابق خواهد داشت. از سوی دیگر، اگر کسی در برابر میل انجام کاری مقاومت کند نظریه ناهماهنگی پیش بینی می کند که فرد مورد بحث، بعد از این که در برابر میل به انجام کار غیر اخلاقی مقاومت کرد، نسبت به جنبه غیر اخلاقی این عمل نگرش دقیق تر و جدی تری از سابق از خود نشان می دهد(محبی نیا، 1390: 4)
3- ناهماهنگی ناشی از تلاش
اگر فردی در موقعیتی قرار بگیرد که برای رسیدن به هدف معین دائما تلاش کند ولی موفق نشود با ناهماهنگی مواجه خواهد شد. یکی از طرق ممکن برای کاهش ناهماهنگی این است که در آن موقعیت چیزی پیدا کند که برای آن ارزش قائل است. به عنوان مثال جوینده بد شانس طلا ممکن است در اثر شگفت زدگی در برابر شکوه طبیعت بکر ناهماهنگی را تقلیل دهد.
4- ناهماهنگی ناشی از کار انجام شده
اغلب اوقات مردم در موقعیتی قرار می گیرند که باید وضعیت نامطلوبی را تحمل کنند. شناختی که هر کس راجع به وضعیت نامطلوب دارد، با این تصور که باید این وضعیت را تحمل کند ناهماهنگ است. یکی از طرق تقلیل این ناهماهنگی برای او این است که قبول کند موقعیت تا آن اندازه که ابتدا به نظر می رسید نامطلوب نیست. (محبی نیا، 1390: 3)
ب) موقعیت های اجتماعی
1- ناهماهنگی ناشی از تقدم غلط محیط اجتماعی
یک فرد ممکن است به یک قرار ملاقات پیش بینی نشده و بی خبر برود، در یک انجمن ثبت نام کند یا دعوتی را برای نوشیدنی بپذیرد و نهایتا با افراد نامطلوبی که قبلا پیش بینی نکرده بود مواجه بشود. اگر چنین شخصی در برخورد با گروه نه وقتی تلف کرده بود و نه انرژی، در این حالت با ناهماهنگی کمتری مواجه می شد. ولی اگر در تعامل با این افراد زحمت زیادی کشیده باشد، در این صورت احساس ناهماهنگی به او دست می دهد. (محبی نیا، 1390: 4)
2- ناهماهنگی ناشی از اختلاف با دیگران
وقتی کسی در برابر نظریه ای مخالف با نظریه خود قرار می گیرد و این نظریه از طرف افراد مشابه خود او ابراز می شود، احساس ناهماهنگی می کند. تصوری که این فرد از افکار شخصی خود دارد با تصوری که وی درباره افراد دیگری دارد ناهماهنگ است. (محبی نیا، 1390: 5)ناهماهنگی ناشی از همنوایی اجباری
موقعیت های فراوانی وجود دارد که در آنها گروه فرد را مجبور می کند تا به صورت بارزی بر خلاف اعتقادات خود رفتار کند. وقتی این امر اتفاق می افتد، فرد ناهماهنگی احساس می کند. (محبی نیا، 1390: 5)
3-2-2-2 روابط متقابل در درون ساخت شناختی
یکی از جنبه های جالب و مهم الگوی هماهنگی شناختی، تأکید آن بر روابط و وابستگی متقابل عناصر مختلف در نظام شناختی است. در این الگو، به جای تصویر کردن یک ساخت شناختی با تعداد زیادی عناصر (اندیشه ها و تصورات) که دارای پیوندهای متقابل نسبتاً ضعیفی باشند، سیستمی مطرح می شود که در آن پیوندهایی در میان بسیاری از عناصر آن برقرار است و این پیوندها تمایل زیادی به هماهنگ بودن دارند. این وضعیت بیش از همه در درون نظامی که نگرش خاصی را ایجاد میکند وجود دارد.
هر قدر عنصری نیرومندتر و هر اندازه ارزیابی مثبت یا منفی نیرومند تر باشد، این عنصر تأثیر قویتری بر روی کل نگرش شخص خواهد

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درباره عملیات روانی، تغییر نگرش، روان شناسی، روانشناسی Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره عملیات روانی، تغییر نگرش، تغییر رفتار، افکار عمومی