منابع پایان نامه ارشد درباره اهميت، نيايش، لِي

دانلود پایان نامه ارشد

عباسي و حتي بررسي دعا در شعر شعراي عرب در ساير اعصار نيز يافت نگرديد .
1-07 اهميت و ضرورت انجام تحقيق
بحث دعا از موضوعاتي است كه در مباني اديان الهي داراي اهميت فراوان بوده و دعا يكي از مهمترين راه‌هاي ارتباط موحدان و خدا پرستان با معبود خويش و رسيدن آنان به آرامش روحي و رواني مي باشد. دين مبين اسلام نيز بعنوان كاملترين دين آسماني توجه وي‍ژه‌اي به موضوع دعا داشته و آموزه‌هاي دين اسلام بصورت گسترده آن را بيان نموده است، محققان و پژوهشگران علوم انساني نيز به پيروي از شارع مقدس در حوزه‌هاي دين، روانشناسي، جامعه شناسي و… بصورت مبسوط به آن پرداخته و آثار تحقيقي – پژوهشي گسترده اي را در اين رابطه تدوين و تحرير نموده‌اند. لكن با وجود بيان موضوع بصورت پراكنده در آثار شعراي عرب، محققان و پژوهشگران علوم انساني بصورت جامع و مدون به اين امر خاص (بررسي دعا در شعر شاعران عرب) نپرداخته‌اند و در واقع‌ مي‌توان گفت که اين موضوع از نظر مغفول مانده است.فلذا توجه نداشتن محققين و پژوهشگران به موضوع و نبودن پژوهشي مدون و بررسي شده در اين‌باره و در نتيجه عدم اطلاع جامعه از ديدگاه شعراي عرب به اين موضوع اساسي، اهميت و ضرورت انجام چنين پژوهشي را مي‌رساند، از فوايد اين امر مي‌توان علاوه بر شناخت نوع نگاه شعرا به دعا، زمينه‌سازي پژوهش و تحقيق علمي در ديگر موضوعات ديني از منظر شعر و شعرا نام برد.
1-8 0جنبه جديد بودن و نوآوري در تحقيق
با توجه به اينكه تاكنون تحقيق مدوني با اين عنوان خاص صورت نگرفته است تحقيق مورد نظر را مي‌توان از لحاظ موضوع پژوهشي نو و بديع قلمداد نمود.
1-09 دامنه زماني و مکاني تحقيق
دامنه زماني پژوهش حاضر از سال 132(هـ. ق) از عصر خلافت‌ ابوالعباس سفاح اولين خليفه عباسي تا سال 232 (هـ. ق) بوده و گستره مکاني آن در محدوده حاکميت خلفاي عصر عباسي اول شامل بغداد، خراسان، شام، مصر، يمن، طبرستان، و مراکش‌ مي‌باشد.
1-010 مشکلات و موانع تحقيق
از مشکلات اساسي تحقيق حاضر‌ مي‌توان به کمياب بودن منابع فارسي، عدم دسترسي به برخي از منابع عربي موجود در اين راستا و نيز در دسترس نبودن ديوان برخي از شعراي موضوع تحقيق، همچنين نبود فرصت لازم جهت‌ترجمه منابع عربي در اين زمينه را ذکر نمود.

فصل دوم
جايگاه دعا درآموزه‌هاي اسلامي (قرآن و روايات اسلامي)
موضوع دعا در مکتب اسلام بسيار تأکيد و سفارش شده است حتي با نگاهي به ديگر اديان آسماني نظير مسيحيت، يهوديت، زرتشت و… و اديان غير آسماني در‌ مي‌يابيم که پيروان آنان نيز داراي دعا‌ها، نيايش‌ها و اوراد و اذکار خاص خويش بوده که در عبادات از آن استفاده کرده تا ارتباط خود را با معبود خويش برقرار نمايند لکن در ميان اديان آسماني اسلام براي دعا و نيايش اهميت ويژه‌اي قائل است زيرا دعا، سبب ارزش انسان در درگاه الهى‌ مي‌شود و توجه خداوند به انسان، به واسطه دعا، راز و نياز و گريه و زارى به درگاه او مى‏باشد. و اگر انسان اهل مناجات نباشد براى وي هيچ ارج و منزلتي در درگاه خداوند وجود ندارد لذا اسلام تأکيد دارد که تمام انسان‌ها بايد در طلب حاجات همتى والا و بلند داشته باشند تا در جهت‌ خشنودى خداوند قدم برداشته‌ و از درگاه حق حاجت‌هاي مهم از قبيل سلامتى دين و ايمان، زندگى سعادتمندانه، محشور شدن با پيامبر اکرم صلّى الله ‏عليه ‏و آله و خاندان پاکش، عاقبت به خيرى، حفظ و پايدارى اسلام، برخوردارى از درجات شهدا را از خداوند بلند مرتبه طلب نمايد.
طلب حاجت و دعا به درگاه خداوند بر دو‌گونه است:
1) دعاهاى مطلق: به اين معنا است که دعا کننده محتاج است و نيازهاى خود را به زبان خود با هر بيان و جمله‌ايي که مى‏تواند، در پيشگاه خداوند متعال اظهار کند که اين گونه دعاها را دعاهاى غير‌وارد يا غير‌مأثور مى‏نامند.
2) دعاهاى مأثور: به اين معنا است که دعا‌کننده الفاظ و جملات مخصوصى را که از طرف
معصومين عليهم‌السلام رسيده است را بيان کند که براي بعضى از آنها وقت مثل شب قدر، روز جمعه، روز عرفه و… و محلّ مخصوصي مثل مساجد خصوصا مسجد‌الحرام و مسجد‌النبي(ص) تعيين شده است زيرا مساجد برترين مکان مقدس جهت انجام دعا و نيايش است که داراي فضيلتي ويژه‌ مي‌باشد چرا که مسجد خانه خدا بر روي زمين است و اگر به عنوان مهمان در خانه خدا برويم و با خلوص او را بخوانيم خداوند به احترام اين حضور و از باب ميزباني سهل‌تر و سريع‌تر زمينه اجابت دعاي ما را فراهم‌ مي‌سازد و اوقات خاص مثل شب قدر که خداوند آن را در قرآن کريم بهتر از هزار ماه دانسته است. و براى بعضى ديگر زمان و مکانى معين نشده است. فرق بين اين دو گونه دعاها در اين است که ثواب و فضيلت دعاهاي مأثور براى کسى که به معناى آنها آشنا است بيش از دعاهاي غير‌ماثور است. چرا که معصومين عليهم‌‏السلام به نقائص بشر مطلع‌اند و به روحيه‌هاي فرد و جامعه آگاهتر و نسبت به کيفيت راز و نيازها بيناترند. از اينرو، سزاوار است دعا کننده، با چگونگى درخواست‌ها آشنا باشد و اين مسئله را از ائمه معصومين عليهم‌‏السلام فرا گيرد. (الهامي‌نيا؛ بي‌تا:1/65)
2-1‌0 دعا از منظر قرآن کريم
اينکه در هر مورد و موضوعي به آيات قرآن‏ کريم تمسک‌ مي‌کنيم به اين علت است که قرآن ام‌الکتاب و جامع‌ترين و کامل‌ترين نسخه شفا بخش براي هدايت و سعادت هميشه ‌بشر است که هر کسي علم و آگاهيش به قرآن بيشتر باشد قرآن هم بيشتر از او محافظت خواهد کرد از اين‌رو هرکه عالم‏تر و آگاه‏تر و قرآنى‏تر از ديگري بيشتر در پناه قرآن دارد.(غلامرضا؛ بي‌تا:147) و از طرفي نيايش و اهتمام به دعا در فطرت آدمى ريشه دارد همانطوري که اعتقاد به يگانگى خداوند امرى فطرى و وجدانى است و اين امر را در سوره زمر آيه 38 مي‌خوانيم‌: ?‌وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ?
و اگر از آنها بپرسى: “چه كسى آسمانها و زمين را آفريده؟” حتماً مى‏گويند: “خدا!”
قرآن کريم، نيايش در فطرت آدمى را در سوره عنکبوت آيه 65 با تشبيه جالبي‌ تبيين کرده است و مي‌فرمايد: ?فَإِذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ يُشْرِكُونَ?
هنگامى كه سوار بر كشتى شوند، خدا را با اخلاص مى‏خوانند (و غير او را فراموش مى‏كنند) امّا هنگامى كه خدا آنان را به خشكى رساند و نجات داد، باز مشرك مى‏شوند.
2-1-01 اهميت دعا در قرآن
با نگاهي به آيات قرآن اهميت دعا و نيايش بهتر آشکار‌ مي‌شود. قرآن‌کريم در آيات متعددي بندگان را دعوت به دعا و نيايش‌ مي‌نمايد و شرط اجابت دعا را راز و نياز و درخواست قلبي و زباني‌ مي‌داند:
?وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ?‌(غافر/60)
پروردگار شما گفته است: “مرا بخوانيد تا (دعاى) شما را بپذيرم! كسانى كه از عبادت من تكبّر مى‏ورزند به زودى با ذلّت وارد دوزخ مى‏شوند”.
مي‌بينيم که در اين آيه‌ي شريفه خداوند متعال امر به دعا و طلب حاجت کرده و از طرفي در صورت دعا نمودن، تضمين اجابت فرموده و در صورت استکبار وعده ورود به جهنم با ذلت و خواري داده است.
?‌أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاء الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ قَلِيلاً مَّا تَذَكَّرُونَ?‌(نمل/62)
يا كسى كه دعاى مضطرّ را اجابت مى‏كند و گرفتارى را برطرف مى‏سازد، و شما را خلفاى زمين قرار مى‏دهد آيا معبودى با خداست؟! كمتر متذكّر مى‏شويد.
?وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُواْ لِي وَلْيُؤْمِنُواْ بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ? (بقره/186)
و هنگامى كه بندگان من، از تو در باره من سؤال كنند، (بگو:) من نزديكم! دعاى دعا كننده را، به هنگامى كه مرا مى‏خواند، پاسخ مى‏گويم! پس بايد دعوت مرا بپذيرند، و به من ايمان بياورند، تا راه يابند (و به مقصد برسند)
2-1-2‌0 معاني دعا در قرآن
بطور کلي از نظر لغوي و از ديد کتاب قاموس قرآن دعا به معناي خواندن، حاجت خواستن، استمداد و طلب کردن است.(قرشي؛ 1371:2‌/344)
2-1-2-1‌0 خواندن
?هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِي مِن لَّدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاء? (آل عمران/ 38)
در آنجا بود كه زكريا، (با مشاهده آن همه شايستگى در مريم، ) پروردگار خويش را خواند و عرض كرد: “خداوندا! از طرف خود، فرزند پاكيزه‏اى (نيز) به من عطا فرما، كه تو دعا را مى‏شنوى”
2-1-2-02 پرسش‌کردن
? قَالُواْ ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لّنَا مَا هِيَ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لاَّ فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ عَوَانٌ بَيْنَ ذَلِكَ فَافْعَلُواْ مَا تُؤْمَرونَ?‌ (بقره/68)
“[بني‌اسرائيل به حضرت موسي عليه‌السلام گفتند:] براي ما از پروردگارت بپرس، اين گاو چگونه گاوي باشد، براي ما روشن کند”
2-1-2-3‌0 فريادرسي
? قُلْ أَرَأَيْتُكُم إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللّهِ أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ أَغَيْرَ اللّهِ تَدْعُونَ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ?‌ (انعام/40)
بگو: “به من خبر دهيد اگر عذاب پروردگار به سراغ شما آيد، يا رستاخيز برپا شود، آيا (براى حل مشكلات خود، ) غير خدا را مى‏خوانيد اگر راست مى‏گوييد؟”
2-1-2-4‌0 تشويق و‌ترغيب کردن
?وَاللّهُ يَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلاَمِ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ? ‌(يونس/25)
و خداوند به سراى صلح و سلامت دعوت مى‏كند و هر كس را بخواهد (و شايسته و لايق ببيند)، به راه راست هدايت مى‏نمايد.
? وَيَا قَوْمِ مَا لِي أَدْعُوكُمْ إِلَى النَّجَاةِ وَتَدْعُونَنِي إِلَى النَّارِ?‌ (غافر/ 41)
“[مؤمن آل فرعون گفت:]‌اي قوم! چرا من شما را به نجات تشويق‌ مي‌کنم و شما مرا به آتش تشويق‌ مي‌کنيد.
2-1-2-05 کمک خواستن
? وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ وَادْعُواْ شُهَدَاءكُم مِّن دُونِ اللّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ? (بقره/23)‏
و اگر در‌باره آنچه بر بنده خود [پيامبر] نازل كرده‏ايم شك و‌ترديد داريد، (دست كم) يك سوره همانند آن بياوريد و گواهان خود را- غير خدا- براى اين كار، فرا خوانيد اگر راست مى‏گوييد!
2-1-2-06 نا‌م گذاري کردن
? لَا تَجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاء بَعْضِكُم بَعْضاً قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنكُمْ لِوَاذاً فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَن تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ? (نور/63)‏
صدا كردن پيامبر را در ميان خود، مانند صدا كردن يكديگر قرار ندهى خداوند كسانى از شما را كه پشت سر ديگران پنهان مى‏شوند، و يكى پس از ديگرى فرار مى‏كنند مى‏داند! پس آنان كه فرمان او را مخالفت مى‏كنند، بايد بترسند از اينكه فتنه‏اى دامنشان را بگيرد، يا عذابى دردناك به آنها برسد!
2-1-03 موضوعات دعاهاي قرآني (واثقي؛ 1388: 135‌-119)
* آسان شدن کارهاي سخت
? قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي *وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي *وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِي * يَفْقَهُوا قَوْلِي? (طه/25-28)
گفت: پروردگارا! سينه‌ام را وسعت بخش * و کارم را براي من آسان ساز *و گره از زبانم بگشاي * تا سخنم را دريابند*
* آرزوي بهتر از آنچه از دست رفته
? عَسَى رَبُّنَا أَن يُبْدِلَنَا خَيْراً مِّنْهَا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا رَاغِبُونَ? (‌‌قلم/32)
اميد است که پروردگارمان بهتر از آن را به ما عوض دهد، ما به پروردگارمان روي آورده‌ايم.
* امنيت مکه
? وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَـذَا الْبَلَدَ آمِناً وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَن نَّعْبُدَ الأَصْنَامَ? (‌‌ابراهيم/35)
و آنگاه که ابراهيم گفت: پروردگارا! اين شهر را ايمن گردان و من و فرزندانم را از پرستش بتان دور بدار.

* استعاذ

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درباره آل محمد (ص)، ترجمه متون، کمال مطلق Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره ايمان، لَنَا، ?‌