منابع پایان نامه ارشد درباره امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

بعيد است- و تواضع فقرا پيش اغنيا، از جهت طمع و ملاحظه جهت غنا و توانگري ايشان، بسيار مذموم است؛ (گلستانه، 1388) و در نهج‌البلاغه، از آن حضرت (ع)، روايت کرده که فرمود:
وَ مَنْ أَتَي غَنِياً فَتَوَاضَعَ لَهُ لِغِنَاهُ ذَهَبَ ثُلُثَا دِينِه (صبحي صالح، 1414 ق، ص 508)
“کسي که نزد يکي از اغنيا رود و از جهت غنا، فروتني پيش او کند، دو ثلثِ دينش مي‌رود.”
امام صادق (ع) نيز در روايتي در همين موضوع مي‌فرمايند:
صُونُوا دِينَکمْ بِالْوَرَعِ‏ وَ قُوَّةِ التُّقَي وَ الِاسْتِغْنَاءِ بِاللَّهِ عَنْ طَلَبِ الْحَوَائِجِ مِنَ السُّلْطَانِ وَ اعْلَمُوا أَنَّهُ أَيمَا مُؤْمِنٍ خَضَعَ لِصَاحِبِ سُلْطَانٍ أَوْ مَنْ يخَالِفُهُ عَلَي دِينِهِ طَالِباً لِمَا فِي يدَيهِ أَخْمَلَهُ اللَّهُ وَ مَقَتَهُ وَ وَکلَهُ اللَّهُ إِلَيهِ وَ إِنْ هُوَ غَلَبَ عَلَي شَي‏ءٍ مِنْ دُنْياهُ وَ صَارَ فِي يدِهِ مِنْهُ شَي‏ءٌ نَزَعَ اللَّهُ الْبَرَکةَ مِنْهُ وَ لَمْ يؤْجِرْهُ عَلَي شَي‏ءٍ ينْفِقُهُ فِي حَجٍّ وَ لَا عُمْرَةٍ وَ لَا عِتْقٍ (ابن بابويه، 1406 ق، ص 246)
“دين خود را با ورع و تقواي استوار و بي‌نيازي جستن از درخواست حاجت از زورمند، حفظ کنيد، و بدانيد که هر مؤمني در برابر زورمندي يا کسي که با دين وي مخالف است به طمع مال او فروتني کند، خداوند او را گمنام مي‌سازد، و بر اين کار بر او خشم مي‌گيرد، و او را به همان کس واگذار مي‌کند، و اگر از اين رهگذر به چيزي از دنيا دست يافت و مالي در دستش قرار گرفت خداوند برکت را از آن مي‌برد، و چنانچه چيزي از آن را به مصرف حج يا عمره و يا آزاد کردن برده رسانيد خدا به او پاداش نخواهد داد.”
تواضع فقرا نزد اغنيا سبب کسالت، تنبلي و عامل از بين رفتن روحيه اعتماد به نفس در آن‌ها نيز مي‌شود و استعدادهاي انساني را که مي‌تواند در مسير و راه‌هاي مشروع و معقول قرار گيرند به انجماد و تخدير مي‌کشاند. به همين جهت تغيير اين فرهنگ مي‌تواند نقش مهمي در مبارزه با شيوع فرهنگ بيکاري – که از عوامل گسترش فقر در جامعه است – ايفا کند.
4-2-1- راه‌کارهاي موردي و روبنايي
راه‌کارهايي که در اين قسمت بيان مي‌شود راه‌کارهايي هستند که به‌کارگيري آن‌ها نياز به زمان هزينه زيادي ندارد و به حوزه‌هاي کوچک‌تري در اقتصاد محدود مي‌شوند که در سه بخش بيان مي‌شوند:
4-2-2-1- دستگيري از نيازمندان از طريق واجبات و مستحبات مالي
يکي از طرق مهم فقر زدايي در جامعه، رفع نياز مستمندان به وسيله واجبات مالي اعم از خمس، زکات و صدقات واجب و مستحبات مالي اعم از صدقات مستحب، اوقاف، نذورات و… است که خودداري از پرداخت آن‌ها غير از اين که سرپيچي از فرمان الهي است، باعث مي‌شود يکي از منابع مالي مهم جامعه اسلامي از دست برود. همچنين اين امر در طول زمان موجب مي‌شود که فاصله و نفرت مستمندان از اغنيا بيشتر شده و موجب هلاکت يکديگر شوند. به همين جهت اميرالمؤمنين (ع) با توصيه‌هاي مکرر و تعيين مسئول مشخص سعي کردند تا اين مبالغ را جمع آوري کرده و براي کمک به فقرا از آن‌ها استفاده کنند. در ادامه اقدامات حضرت (ع) در اين زمينه بيان مي‌شود:

الف) دعوت مردم به پرداخت‌هاي مالي
حضرت امير (ع) در موقعيت‌هاي مختلف مردم را به پرداخت واجبات و مستحبات مالي دعوت کرده‌اند. ايشان در يکسري از روايات، اين پرداخت‌ها را مايه خير و برکت مال و افزايش رزق شخص پرداخت کننده مطرح کرده‌اند:
اميرالمؤمنين (ع) فرمود:
فَرَضَ اللَّهُ الْإِيمَانَ تَطْهِيراً مِنَ الشِّرْک … وَ الزَّکَاةَ تَسْبِيباً لِلرِّزْق (صبحي صالح، 1414 ق، ص 512)
“خداوند ايمان را موجب پاکي از شرک…و زکات را موجب رزق قرار داد.”
در روايتي ديگر حضرت (ع) خطاب به کميل مي‌فرمايند:
يَا کُمَيْلُ الْبَرَکَةُ فِي مَالِ مَنْ آتَي الزَّکَاةَ وَ وَاسَي الْمُؤْمِنِينَ وَ وَصَلَ الْأَقْرَبِين (حراني، 1363، ص 120)
امام علي (ع): اي کميل! برکت در مال کسي است که زکات دهد، و بخشي از مال خويش را به مؤمنان ديگر بخشد، و (با امکاناتي که دارد) به زندگي خويشاوندان برسد.
اما در بعضي از روايات، پرداخت اين مبالغ را به عنوان تکليفي براي اغنيا بيان شده که در صورت کوتاهي در اداي آن، دچار عذاب مي‌شوند:
امام جعفر صادق (ع) از پدران معصومش، از امام علي (ع) نقل نموده که فرمود:
إنّ اللّه فَرَضَ علي اغنيا الناسِ في أموالِـهِم قَدْرَ الذي يَسَعُ فُقَراءَهُم، فإن ضاعَ الفَقيرُ أو أجهَدَ أو عَرِي، فبما يَمنَعُ الغَنيّ، و إنّ اللّه عزّ و جلّ مُحاسِبٌ الاغنيا في ذلک يَومَ القِيامَة، و مُعَذِّبُهُم عَذاباً ألِيماً (ابن حيون، 1385 ق، ج 1، ص 25)
“خداوند در مال‌هاي مردم توانگر به اندازه‌اي که براي فقراي آنان زياد هم هست، واجب کرده است. پس اگر فقيري ضايع و گرفتار شده و يا در رنج و سختي افتاده و يا عريان و برهنه مانده است، به خاطر آن حقوقي است که غني از او منع نموده است و خداي- عزوجل- در اين باره، اغنيا را در روز قيامت محاکمه مي‌کند و با عذاب دردناکي از آنان انتقام مي‌گيرد.”
و نيز فرمود:
إِنَ اللَّهَ تَبَارَک وَ تَعَالَي أَشْرَک بَيْنَ الْاغنيا وَ الْفُقَرَاءِ فِي الْأَمْوَالِ فَلَيْسَ لَهُمْ أَنْ يَصْرِفُوا إِلَي غَيْرِ شُرَکَائِهِم (حر عاملي، 1409 ق، ج 6، ص 150)
“حقيقتاً خداي تبارک و تعالي اغنيا و فقرا را در مال‌ها، شريک نموده است؛ پس اغنيا حق ندارند اين مال‌هاي شراکتي را بدون حضور شريکان خود (فقرا) مصرف کنند.”
امام صادق (ع) در حديث زيبايي در مورد کاهش فاصله طبقاتي و تعيين حد فقر چنين مي‌فرمايند:
إِنَّ اللَّهَ تَبَارَک وَ تَعَالَي نَظَرَ فِي أَمْوَالِ الْاغنيا ثُمَ نَظَرَ فِي الْفُقَرَاءِ فَجَعَلَ فِي أَمْوَالِ الْاغنيا مَا يَکْتَفُونَ بِهِ وَ لَوْ لَمْ يَکْفِهِمْ لَزَادَهُمْ بَلْ يُعْطِيهِ مَا يَأْکُلُ وَ يَشْرَبُ وَ يَکْتَسِي وَ يَتَزَوَّجُ وَ يَتَصَدَّقُ وَ يَحجُّ (وافي، ج 2، جزء 6، ص 25)
“خدا در اموال ثروتمندان نظر کرد، و در پي آن به فقيران نگريست، پس در اموال ثروتمندان سهمي براي فقيران قرار داد که براي زندگي آنان کافي باشد، و اگر کفايت نمي‌کرد بر مقدار آن مي‌افزود. آري، بايد چندان به او بدهد که بتواند بخورد و بياشامد و جامه بپوشد و ازدواج کند و در راه خدا صدقه دهد و به سفر حج برود.”
و در روايت ديگري فرموده‌اند:
إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَرَضَ الزَّکَاةَ کَمَا فَرَضَ الصَّلَاةَ فَلَوْ أَنَ رَجُلًا حَمَلَ الزَّکَاةَ فَأَعْطَاهَا عَلَانِيَةً لَمْ يَکُنْ عَلَيْهِ فِي ذَلِک عَيْبٌ وَ ذَلِک أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَرَضَ لِلْفُقَرَاءِ فِي أَمْوَالِ الْاغنيا مَا يَکْتَفُونَ بِهِ وَ لَوْ عَلِمَ أَنَّ الَّذِي فَرَضَ لَهُمْ لَا يَکْفِيهِمْ لَزَادَهُمْ وَ إِنَّمَا يُؤْتَي الْفُقَرَاءُ فِيمَا أُوتُوا مِنْ مَنْعِ مَنْ مَنَعَهُمْ حُقُوقَهُمْ لَا مِنَ الْفَرِيضَةِ (مجلسي، 1403 ق، ج 96، ص 18)
“خداوند- عزوجل- زکات را واجب کرده؛ همان‌طور که نماز را واجب فرموده است. پس اگر کسي زکات را آشکارا بدهد، در اين مورد ملامت نمي‌شود؛ و اين بدان جهت است که خداوند-عزوجل- براي فقرا به مقداري که نياز دارند، در اموال اغنيا واجب کرده؛ و اگر خدا مي‌دانست اين مقدار (درصدي از زکات) -زکاتي که براي فقرا واجب کرده- براي آنان کافي نيست و نيازشان را رفع نمي‌گرداند، به طور حتم و يقين، مقدار زکات را بيشتر قرار مي‌داد. به فقرا، همان مقداري را که به آنان عطا شده، بدهيد که در اين صورت بي‌نياز مي‌شوند.”
از اين احاديث برداشت مي‌شود:
1- تا زماني که فردي در امنيت اقتصادي و رفاه به حد مطلوب نرسد، فقير محسوب مي‌شود و بايد تلاش کرد تا با کاستن از ثروت ثروتمندان بر دارايي نيازمندان افزود تا جامعه به تعادل برسد و انسان فقير و نيازمند، آسوده از دغدغه گذران معاش در بستر آسايش مادي به سوي کمال حقيقي سير کند.
2- آن ميزاني از اموال اغنيا که بايد پرداخت شود، مالي است که مالک اصلي آن نيازمندان‌اند و خداوند در اموال اغنيا قرار داده، و اگر همه اغنيا اين تکليف الهي را ادا کنند ديگر نيازمندي در جامعه باقي نمي‌ماند. فلذا به نظر مي‌رسد يکي از بهترين راه‌کارها براي فقر زدايي در جامعه اسلامي اقداماتي است که موجب آگاهي دادن، انگيزه دهي و تشويق مردم به پرداخت اين حقوق مي‌شود.
3- پرداخت اين حقوق در عين اين که يک وظيفه ديني براي اغنيا است موجب برکت و رشد اموال و دارايي‌هاي آنان نيز مي‌شود.
ب‌) دستور به جمع‌آوري پرداخت‌هاي مالي توسط کارگزاران و اصلاح نظام مالياتي
امام در نامه 51 و 53 نهج‌البلاغه ضمن فرمان به جمع آوري ماليات توسط کارگزاران حکومتي به نکات مهمي جهت نحوه جمع آوري و اصلاح نظام مالياتي اشاره مي‌فرمايند که از اين قرار است:
1- براي گرفتن ماليات از مردم، لباس‌هاي تابستاني يا زمستاني، و مرکب سواري، و برده کاري او را نفروشيد، و براي گرفتن درهمي، کسي را با تازيانه نزنيد، و به مال کسي “نمازگزار باشد، يا غير مسلماني که در پناه اسلام است” دست اندازي نکنيد، جز اسب يا اسلحه‌اي که براي تجاوز به مسلمان‌ها به کار گرفته مي‌شود.
2- ماليات را به گونه‌اي تنظيم کن که به صلاح ماليات دهندگان باشد.
3- تا نظام مالياتي و امور ماليات دهندگان اصلاح نشود، امور ديگر اقشار جامعه اصلاح نشود. زيرا همه مردم نان خور ماليات و ماليات دهندگان‌اند.
4- بايد هدف آباداني کشور باشد نه جمع آوري ماليات، چرا که ماليات جز با آباداني فراهم نمي‌گردد.
5- اگر مردم از سنگيني ماليات، خشک‌سالي و… شکايت کردند، به ايشان تخفيف بده تا امورشان سامان گيرد.
6- هرگز تخفيف دادن در ماليات تو را نگران نسازد، زيرا اين سبب آباداني شهرها، گسترش عدالت ميان مردم و تعريف و ستايش مردم از تو مي‌گردد… و اگر در آينده کاري پيش آيد و بر عهده مرم بگذاري با شادماني خواهند پذيرفت.
چنين توصيه‌هاي دقيقي درباره هدف و نحوه جمع آوري ماليات، نشان دهنده اهميت بالاي اين منبع مالي براي حکومت است که مي‌تواند در کمک به فقرا و محرومين از آن استفاده کند.
4-2-2-2- برقراري عدالت و عدم تبعيض
وفور ثروت در جامعه داراي اهميت بالايي است؛ اما اين رويکرد از آنجايي که باعث مي‌شود از عوامل مهم ديگري که به رفاه و آزادي انسان کمک مي‌کند- همچون بهداشت عمومي، تعليم و تربيت همگاني- غفلت شود، ناقص و عقيم است و از آنجايي که تنها به حداکثر کردن ثروت تأکيد دارد – بدون توجه به اين که چگونه توزيع مي‌شود- يک غفلت جدي از مردم به نفع تراکم ثروت در اختيار معدودي به وجود مي‌آيد که به نوبه خود به محروميت تعدادي از مردم منجر مي‌شود. (راغفر، 1384) به عبارت ساده‌تر عدالت و توزيع عادلانه ثروت لازمه جلوگيري از گسترش فقر جامعه است. رهبر انقلاب حضرت آيت الله خامنه‌اي (دام ظله) در اين باره مي‌فرمايند: “مادامي که نتوانيم عدالت اسلامي را در کشور پياده کنيم، شاهد چهره کريه فقر در بخشي از جامعه خواهيم بود55.”
امام صادق (ع) در روايتي اهميت عدالت را اين‌گونه بيان مي‌فرمايند:
إِنَ النَّاسَ يَسْتَغْنُونَ إِذَا عُدِلَ بَيْنَهُم (کليني، 1407 ق، ج 3، ص 568)
به درستي که مردم اگر عدالتي در ميان باشد، همه بي‌نياز خواهند گشت.
امير مؤمنان علي (ع) نيز درباره عدالت مي‌فرمايد:
الْعَدْلُ مَأْلُوفٌ الْجَوْرُ عَسُوف (تميمي، 1410 ق، ج 1، ص 11)
“عدل، دل‌پذير است و ستم، از راه بيرون برنده.”
[توضيح اين‌که چون عدل چنين است، مردم به صاحب آن رغبت مي‌نمايند؛ از آن طرف چون مردم از ستم متنفرند، از ستمکار هم روي مي‌گردانند.]
الْعَدْلُ يُصْلِحُ الْبَرِيَّة (تميمي، 1410 ق، ج 1، ص 133)
“عدل، جامعه را اصلاح مي‌کند”
[يعني اعضاي جامعه را، جامعه پذير و هم‌نوا مي‌نمايد، و مانع کج‌روي و انحراف مي‌گردد.]
الْعَدْلُ أَغْنَي الْغِنَاء (تميمي، 1410 ق، ج 1، ص 181)
“عدل، بهترين توانگري‌هاست.”
توصيه‌ها و جملات فراوان اميرالمؤمنين (ع) پيرامون عدالت

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درباره رسول خدا (ص)، امام صادق Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره ق،، 1414، صالح،، (صبحي