منابع پایان نامه ارشد درباره افغانستان، ماوراءالنهر، استان کردستان، استان مازندران

دانلود پایان نامه ارشد

ملت پيوند دهنده اين سه عنصر است و از پيوند اين سه عنصر مفهوم ((کشور)) واقعيت مي يابد؛ بدين ترتيب، سه پديده سرزمين، ملت و حکومت اجزاي جدايي ناپذير يک موجوديت جغرافيايي -سياسي هستند. ايران نام کشوري است در جنوب غربي قاره آسيا، که در آن بخشي از گيتي که اصطلاحا خاورميانه اش مي خوانند. اين نام در حقيقت در برنده ريشه قوميت، سابقه تاريخي، سرگذشت ملي، ويژگي هاي فرهنگي و. . ايران است. ايران نامي است مشهور، معروف و قديمي، چنان که نام کمتر کشوري را به لحاظ شمول کاربرد و انتباق جغرافيايي، فرهنگي، ساسي استمرارو ثبات و وضوح معني مي توان با آن مقايسه کرد. نام ايران ماخوذ از نام قوم آرياست. آريايي ها در هزاره دومقبل از ميلاد وارد فلات ايران شدند (خيرانديش و شايان، 11، 1371)، اولين حکومتي که پس از ورود آريايي ها به ايران در اين سرزمين تشکيل شد حکومت ماد بود که در هگمتانه (همدان امروزي) استقرار داشت که در اوج اين حکومت محدوده جغرافيايي آن شامل سراسر فلات ايران، خوزستان، قفقاز و کرانه هاي خليج فارس بود. گرچه ايران زندگي سياسي خود را در چهارچوب يک فدراسيون پهناور، از 550 سال پيش از ميلاد آغاز کرد قلمرو جغرافيايي کشور در زمان هخامنشيان را حدود 11 ميليون کيلومتر مربع برآورد کرده اند که شامل ماوراءالنهر، سند و پنجاب؛شبه جزيره عربستان، ؛قفقاز، شمال آفريقا، مديترانه و جنوب شرقي اروپاه را در بر مي گرفت از اين نظر محدوده ايران زمان هخامنشيان درياهاي عمان، خليج فارس، اقيانوس هند، درياي سرخ، درياي مديترانه ، درياي اژه، درياي مرمره، درياي سياه، درياي کاسپين و خليج عدن را در بر مي گرفت و از اين لحاظ بزرگترين محدوده دريايي دنياي آن روز در اختيار ايران بود. محدوده جغرافيايي ايران در زمان اشکانيان از شرق رودخانه آمودريا تا ترکيه و قفقاز و درياي سياه تا بين النهرين را شامل مي‎شد.
ساسانيان با انتخاب تيسفون در بين النهرين (عراق کنوني)، نيز قلمرو سرزميني خود را در محدوده جغرافيايي بين النهرين تا پنجاب و قفقاز تا ماوراءالنهر (آسياي مرکزي کنوني) قرار دادند. در دوران پس از اسلام نيز حکومت هاي متعدد با محدود ه هاي جغرافيايي مختلف در اين سرزمين ايجاد شد ولي اولين دولت ايراني که از داخل فلات ايران در اين کشور ايجاد شد دولت صفوي بود که در زمان شاه عباس و در اوج اقدار از نظر وسعت به 4 ميليون کيلومتر مربع مي رسيد. اين وضع کم وبيش تا اوايل دوره قاجار ادامه داشت (حافظ نيا، 223-235)
ولي از آن روزگاران تاکنون ايران فراز و نشيب هاي فراواني را به خود ديده است. ايران با وسعتي حدود 195/648/1 کيلومتر مربع از وسعت قابل ملاحظه اي برخوردار است و در رتبه بندي کشورها از نظر وسعت جزء کشورهاي خيلي بزرگ محسوب مي شود. در خاورميانه سنتي پس از عربستان و ليبي در رتبه دوم و در خاورميانه بزرگ پس از الجزاير، سودان، قزاقستان، عربستان و ليبي از لحاظ وسعت در رتبه ششم قرار مي گيرد. وسعت قلمرو کشور ايران، در موارد مختلف در سرنوشت سياسي اين کشور تاثيرگذار بوده است يکي از دلايلي که باعث شد ايران دهه هفتاد ميلادي، در سياست منطقه اي آمريکا، به عنوان يکي از ارکان نظريه دوستوني نقش فعالي را در منطقه به عهده بگيرد وسعت قلمرو آن بوده است. در جنگ عراق با ايران نيز، با اين که بخش هاي وسيعي از کشور در اوايل جنگ به اشغال عراق در آمد، ليکن گستره وسيع اراضي امکان اشغال کامل را به کشور عراق نداد. امروزه نيز، در معادلات امنيتي منطقه، کشور ايران به لحاظ وسعت سرزميني و برخوردار بودن از سواحل طولاني در خليج فارس، نقش مهمي برعهده دارد (اطاعت429. 430. 1376).

از لحاظ تعدادجمعيت، کشور ايران با دارا بودن بيش از 058/408/74 نفر جمعيت هفدهمين کشور دنيا و در قاره آسيا نيز در رتبه هفتم قرار دارد و در منطقه جنوب غربي آسيا و خاورميانه از اين نظر پس از کشور مصر در رتبه دوم قرار مي گيرد (www.amar.org.ir) تراک ناموزون جمعيت در ايران نيز از جمله عوامل مهم ژئوپلتيکي است. تراکم پايين جمعيت در مناطق مرکزي، در واقع اين مناطق را بدون دفاع ساخته است، از طرف ديگر، تراکم بلاي جمعيت در مناطقي چون شمال و غرب موجب انطباق نيافتن حجم سرمايه گذاري هاي دولتي با نيازهاي جامعه مي گردد که خود مولد بحران هاي اقتصادي-اجتماعي مي شود (عزتي، 98، 1388) مهم ترين عامل تاثير گذار غير ثابت بر ژئوپلتيک کشورها انسان است. در معادلات ژئوپلتيک، تمام پديده هاي طبيعي اعم از ثابت و متغيير، در يک قطب و انسان به تنهايي در قطب ديگر قرار مي گيرد. در گذشته، سنجش قدرت ملي بيشتر بر اساس کميت بود ولي امروزه، با توجه به رشد تکنولوژي سو افزايش مهارت هاي انساني، کيفيت بر کميت رجحان يافته است. جمعيت ايران، به سبب افزايش امکانات بهداشتي در سده اخير، رو به فزوني بوده است وحدود 74 ميليون نفرجمعيت اگرچه نسبت بهوسعت کشور (جمعيت نسبي) زياد نيست، اما به لحاظ ارزش جمعيت نسبي بر حسب منابع و امکانات اقتصادي موجود کشور زياد است (اطاعت52، 1376).
ايران از لحاظ منابع زيرزميني نيز بر اساس کاوش هاي علمي سرزمين غني است. ذخاير کشف شده سنگ آهک در کرمان، يزد و شرق خراسان، مس در سرچشمه کرمان و ديگر منابع معدني در کشور ايران وجود دارد. نفت ايران هم براي اقتصاد ملي و هم براي زندگي و اقتصاد جهاني داراي ارزش است (حافظ نيا، 1381، 94-93 ). براساس آخرين برآوردها ذخيره نفت ايران 136 ميليارد بشکه و ذخيره گاز آن 176 ميليارد بر حسب بشکه نفت خام ارزيابي شده است از الحاظ ذخاير گازي ايران پس از روسيه در رتبه دوم جهاني و از نظر ذخاير نفت در رتبه چهارم دنيا قرار دارد (مشعل1388، ص 5 ).

3-1) نقشه ماهواره اي ايران
3-6) همسايگان و مناطق مرزي ايران
در عصر جهاني شدن با توجه به تغييرات صورت گرفته در جهان، اين ديد در نظر برخي از محققان پيش آمده است که مرزها اهميت خود را از دست داده اند و جهان در راه تبديل شدن به دهکده جهاني است. اين در حالي است که با گذشت سال ها از تفکر جهاني شدن و ابعاد مختلف آن ما شاهد هستيم که مرزها هنوز هم دنيا را به قلمروهاي مستقل تقسيم مي کنند. اگر چه جهان سياسي به سوي يکپارچه شدن ملل جهان در يک نظام سياسي هرگز واقعيت پيدا نکرده و فقط کارکرد مرزها تغيير خواهد نمود، بنابراين، در عصر جهاني شدن نه تنها مرزها از بين نرفته و کم رنگ نشده است، بلکه نقش مرزها همچنان پايدار مانده و بر اهميت آن نيز افزوده شده است. پيرامون جمهوري اسلامي ايران، بالغ بر 8731 کيلومتر مي باشد که 4113 کيلومتر مرز خشکي و 1918 کيلومتر آن را مرز رودخانه اي، درياچه و باتلاق تشکيل مي دهد و 2700 کيلومتر طول کرانه هاي ايران در شمال (درياي کاسپين) و در جنوب (خليج فارس و درياي عمان) مي باشد (صفوي، 1384، 76)
يکي از مناطق مرزي مهم و حساس خاورميانه که به ويژه در سال هاي پس از انقلاب اسلامي دستخوش حوادث گوناگوني در ابعاد نظامي، سياسي، امنيتي و. . بوده است، مناطق مرزي ايران با کشورهاي همسايه مي باشد. درطول تاريخ، نه تنها وسعت و شکل جغرافيايي ايران پيوسته دچار تحول شده است، بلکه مرزهاي سياسي اين کشور نيز کم و بيش دستخوش تغيير و تحول بوده اند، از 30 استان ايران 16 استان مرزي هستند که در آب و خشکي با 15 کشور همسايه مي باشند (يکي از پر تعدادترين کشورهاي همسايه) با جغرافياي متنوع طبيعي و انساني، که اين مناطق را از مناطق همجوار جدا مي سازد (عندليب، 1380، 64-63) استان هاي مرزي ايران عبارتند از: 1- خراسان شمالي (کشور همسايه ترکمنستان) 2- خراسان رضوي (کشور همسايه ترکمنستان و افغانستان) 3-خراسان جنوبي (کشور همسايه افغانستان) 4-سيستان و بلوچستان (کشور همسايه افغانستان، پاکستان و عمان) 5- استان هرمزگان (کشورهمسايه عمان و امارت متحده عربي) 6- استان بوشهر (کشور همسايه قطر، بحرين، عربستان و کويت) 7-استان خوزستان (کشور همسايه عراق و کويت) 8- استان ايلام (کشورهمسايه عراق) 9-استان کرمانشاه (کشور همسايه عراق) 10-استان کردستان (کشور همسايه عراق) 11- استان آذربايجان غربي (کشور همسايه عراق، ترکيه و آذربايجان) 12- استان آذربايجان شرقي (کشور همسايه آذربايجان و ارمنستان) 13- استان اردبيل (کشور همسايه آذربايجان) 14- استان گيلان (کشور همسايه آذربايجان، روسيه، قزاقستان و ترکمنستان) 15- استان مازندران0کشور همسايه آذربايجان، روسيه، قزاقستان و ترکمنستان) 16- استان گلستان (کشور همسايه ترکمنستان، آذربايجان، روسيه و قزاقستان) در اين ميان استان هاي اردبيل، ايلام، کرمانشاه، کردستان، خراسان شمالي و خراسان جنوبي فقط با يک کشور خارجي هم مرز هستند در حالي که استان هاي گيلان، مازندران، گلستان، بوشهر با چهار کشور خارجي در آب يا خشکي هم مرز هستند و از اين نظر از بيشترين همسايگان خارجي برخوردار هستند.
مرزهاي ايران به دو بخش مرزهاي سياسي و مرزهاي طبيعي تقسيم مي گردد. مرزهاي سياسي، قلمرو حاکميتي کشور ايران را تشکيل مي دهد و حدود آن را با کشورهاي مجاور خود تعيين مي کند. مرزهاي طبيعي منطبق با محدوده فلات ايران مي باشد. که آن را از فلات هاي مجاور جدا مي سازد. تنها در برخي از نقاط مرزهاي طبيعي و سياسي با هم انطباق دارد و در بسياري از نقاط اين تطابق مشاهده نمي گردد. پيش از جنگ جهاني اول کشور ايران از سمت شمال با روسيه، از غرب با عثماني، واز جنوب و شرق با بريتانيا همسايه بود. پس از جنگ جهاني اول با تجزيه امپراطوري عثماني، ايران از غرب با کشورهاي ترکيه و عراق همسايه شدو با تحول در روسيه از سوي شمال با اتحاد جماهير شوروي همسايه گرديد. پس از جنگ جهاني دوم کشور هاي حاشيه جنوب خليج فارس شکل گرفتندو ايران با کشورهاي افغانستان و پاکستان همسايه شد. پس از جنگ سرد نيز ايران با کشورهاي آذربايجان، ارمنستان و ترکمنستان همسايه شد. ايران از طريق خليج فارس و درياي عمان با کشورهاي کويت، عربستان، بحرين امارات متحده عربي، قطر و عمان و در درياي کاسپين با روسيه و قزاقستان داراي مرزهاي آبي مي باشد (اخباري و نامي، 1388، 96 ). قسمت‎هايي از مناطق مرزي ايران از ديرباز بعنوان يکي از نا امن ترين مناطق بشمار مي رفته است، چنانچه وجود دائمي تهديدات نظامي عليه تماميت ارضي توسط برخي از کشورهاي همسايه، ترددهاي غير قانوني اتباع مهاجر، گروهاي معاند و قاچاقچيان در کنار توسعه نيافتگي، مناطق مرزي ايران را بعنوان يکي از مناطق بحران خيز و آسيب پذير کشور مبدل ساخته است. مشکلات ياد شده فوق، دولت هاي ايران در قبل و بعد از انقلاب را وادار به ارائه راحل هاي گوناگون نموده است (عندليب، 1380، 64 ).

3-7) شکل جغرافيايي ايران
شکل قلمرو يک کشور خود يک عامل استراتژيکي براي آن کشورمحسوب مي گردد اگر شکل جغرافيايي يک کشور حالت تمرکز هندسي داشته باشد يعني مثلا بصورت يک مربع يا دايره باشد همواره در چنين موقعيتي دفاع از آن به سادگي انجام مي پذيرد، زيرا آن کشور با اين موقعيت داراي مرکز مشخصي است که از نظر ارتباطات بسيار مهم مي باشد (ويک لين، 1372، 30 ).
شکل جغرافيايي يکي از خصوصيات پيکره شناسي يک کشور را تشکيل مي دهند. کارامدترين شکل کشور، يک دايره خواهد بود که پايتخت آن در مرکزش قرار دارد. در چنين وضعي، مي توان از مرکز کشور به تمام نقاط اطراف آن با حداقل زمان دسترسي پيدا کرد. ضمنا حداقل مخارج جهت احداث جاده ها و خطوط آهن و نظاير آن مصرف خواهد شد. چنين کشوري داراي کوتاه ترين مرزهاي قابل دفاع خواهد بود که جنبه مفيدي براي آن محسوب مي شود (بهفروز، 1374، 190) کشور ايران از لحاظ شکل جغرافيايي چهار ضلعي نامنظمي است که بزرگترين قطر آن در جهت شمال غربي به جنوب شرقي (از آرارات تا خليج گواتر) در حدود 2250 کيلومتر و قطر کوچک آن در شمال شرقي به جنوب غربي (از سرخرس تا دهانه اروند) در حدود 1400 کيلومتر است (صفوي، 1384، 80-79 ). با محاسبه فرمولي که توسط هاگت و چارلي در سال 1969 ميلادي تهيه شده است. A مساحت کشور به کيلومتر مربع و L طول بزرگترين قطر کشور به کيلومتر مي باشد. ارقام بدست آمده بين صفر (براي شکل کاملا مطول يعني يک خط

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درباره فرهنگ و تمدن، تعامل سازنده، افغانستان Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره افغانستان، جهان خارج، کمبود منابع آب، حمل و نقل