منابع پایان نامه ارشد درباره افغانستان، جهان خارج، کمبود منابع آب، حمل و نقل

دانلود پایان نامه ارشد

مستقيم) و عدد يک (براي شکل کاملا مدور) متغيير است. هرچه شکل مدورتر باشد طول مرزها کاهش يافته (منافع دفاعي) و ارتباط مرکز با اقصي نقاط کشور آسانتر است که اين امور مي تواند روي وحدت داخلي تاثير مثبت بر جاي نهد، البته تاثير شکل بر ژئوپلتيک کشورها همانند ساير عوامل تاثير گذار بر ژئوپلتيک حالت جبري ندارد و بايد همراه عوامل ديگر مورد توجه قرار گيرد. ايران با وسعت 195/648/1 کيلومتر مربع بر اساس محاسبه فرمول زير داراي شکلي نزديک به مطول دارد که اين امر باعث طولاني شدن نسبي مرزها در کشور شده است. علاوه بر آن شکل نزديک به دراز کشور سبب فاصله جغرافيايي جنوب شرقي کشور (استان سيستان و بلوچستان) با مرکز کشور گرديده است که اين امر مي تواند يکي از دلايل عدم توسعه و در حاشيه قرارگرفتن جنوب شرقي ايران باشد. با توجه به شکل جغرافيايي مشخص مي گردد که تهران به عنوان پايتخت ايران نيز در مرکز جغرافيايي کشور قرار ندارد که اين امرنيز از عوامل منفي گزينش پايتخت بدون توجه به عوامل جغرافيايي است و به همين سبب در صورت وقع بحران و بلاياي طبيعي و سياسي کمک رساني و دفع خطر براي کشور ايران بسيار سخت و مسلزم صرف وقت و هزينه هاي بسياري است. براي جبران تاثير منفي شکل بر ژئوپلتيک ايران شايسته است ((نظام سياسي ناحيه اي)) که هم اکنون در کشورهاي ديگر مورد استفاده قرار مي گيرد، مي تواند ضمن هدف قرار دادن وحدت ملي، در خصوص پايتختي تهران علاوه بر مشکلات عديده اي که اين مرکز از لحاظ ازدحام بالاي جمعيت، ترافيک، آلودگي هوا، کمبود منابع آب و تمرکز قطب اقتصادي کشور در آن و. . از لحاظ جغرافيايي بهترين مکان براي جايگزيني پايتخت منطقه اي است که علاوه بر دارا بودن ساير شرايط مناسب از لحاظ جغرافيايي نيز در مرکز کشور واقع شده باشد.

3-8) موقعيت رياضي ايران
ايران در نيمکره شمالي-نيمکره شرقي کره زمين بين مدار 3ً 25ً شمالي از جنوبي ترين نقطه ايران در درياي عمان (درحدود 85 کيلومتري چابهار) و مدار 47ً 39ً شمالي از شمالي ترين نقطه (حدود 80 کيلومتري شمال ماکو) از خط استوا (مدار مبداء) و بين نصف النهار 5ً 44ً شرقي از غربي ترين نقطه ايران (حدود 55 کيلومتري غرب ماکو) و نصف النهار 18ً 63ٌ شرقي از شرقي ترين نقطه ايران (حدود 150 کيلومتري جنوب شرقي سراوان) در استان سيستان و بلوچستان نسبت به نصف النهار مبداء گرينويچ قراردارد (صفوي، 67، 1384) ايران با توجه به موقعيت رياضي در منطقه معتدل شمالي واقع شده است (طاهري موسوي، 121، 1384).
اقليم ايران تحت تاثير چهار عامل عمده جغرافيايي عرض جغرافيايي، ارتفاعات، موقعيت جغرافيايي و توده هاي هوا با منشاء بيروني قرار دارد. حدود 21 درصد از کل مساحت ايران (350 هزار کيلومتر مربع) را کوهستان ها، 66 درصد (1098 هزار کيلومتر مربع) را حوزه هاي داخلي خشک و نيمه خشک و 13 درصد (200 هزار کيلومتر مربع9 را دشت ها و جلگه هاي ساحلي تشکيل مي دهند (حافظ نيا، 77، 1381)
تاثير آب و هوا بر وضعيت سياسي و اقتصادي ايران حداقل از دو نظر قابل توجه است: 1- آب و هوا تاثير مستقيم بر توليدات کشاورزي و دامي دارد، امري که مي تواند باعث خودکفايي يا وابستگي به اين محصولات شده و مسائل داخلي کشور ايران را تحت الشعاع قرار دهند.
2- آب و هوا مي تواند تاثيراتي بر گسترش شبکه راه ها و خطوط حمل و نقلي کشور ايران بر جاي گذارد (زين العابدين، 96، 1387 ). با توجه به وضعيت آب و هوايي مشخص مي گردد

3-9) موقعيت نسبي ايران
اهميت موقعيت نسبي يک کشور به مراتب بيش از اهميت موقعيت رياضي آن کشور است. موقعيت نسبي ايران را مي توان از دوجهت دوري يا نزديکي به دريا و ديگر از جهت موقعيت اين کشور در منطقه مورد مطالعه قرار دارد. در مورد اول تجربه نشان داده است، کشورهايي که مجاور آب هاي آزاد و دريا هاي آزاد باشند، بهتر مي توانند استقلال سياسي و اقتصادي خود را حفظ کنند. اگرچه از نظر نظامي همين درياها مي‎توانند به عنوان مناطق تهديد و حضور نيروهاي بيگانه باشند و آن کشور، ضرورت ايجاد نيروي دريايي براي دفاع از مرزهاي آبي يا منافع ملي در دريا را احساس مي کند.
جمهوري اسلامي ايران اگر چه از اقيانوس ها و درياي بزرگ فاصله دارد، ولي دو سوي شمال و جنوب به دريا منتهي مي شود. از طرفشمال ايران به درياچه کاسپين به عنوان بزرگ ترين درياچه بسته جهان ارتباط دارد. از طريق اين درياچه با روسيه و قزاقستان ارتباط دريايي و با جمهوري آذربايجان و ترکمنستان، علاوه بر ارتباط زميني، ارتباط دريايي پيدا کرده است.
از طرف جنوب يعني خليج فارس و درياي عمان نيز ارتباط بين ايران و دنياي خارج امکان پذير است و بيش از هشتاد و پنج درصد واردات و نودوپنج درصد صادرات ايران از طريق خليج فارس و درياي عمان صورت مي گيرد. همچنين با فروپاشي شوروي سابق، يک موقعيت برتر ژئوپلتيکي حاصل شده و ارتباطات اقتصادي اسياي مرکزي با جهان خارج، از طريق ايران و منطقه خليج فارس مقدور است (صفوي، 68، 1384)

3-10) موقعيت منطقه اي ايران
منطقه به فضاي جغرافيايي اطلاق مي شود که از يک سلسله پديده هاي مشابه و عوامل پيوند دهنده اجزاي آن محيط، هم از نظر فيزيکي و هم از ديد محيط انساني برخوردار باشد کشور ايران به دليل قرار گرفتن در فلات ايران، خليج فارس و. . از موقعيت منطقه اي در حوزه جنوب غربي آسيا برخوردار است (مينائي، 45، 1386) نقش آفريني وسعت، تعداد جمعيت، منابع معدني، موقعيت جغرافيايي و. . در موقعيت منطقه اي ايران قابل بررسي است. اولاً گستردگي قلمرو جغرافيايي و کثرت جمعيت جمهوري اسلامي ايران را به صورت يک کشور بزرگ و قدرتمند منطقه اي در آورده است. اين واقعيت عيني يا ادراکي، ايران را بر مي‎انگيزد تا درصدد بازيگر موثر منطقه اي جهت دستيابي به جايگاه مناسب يا برتر در منطقه، بويژه حوزه خليج فارس برآيد. ثانياً در واکنش به اين سياست و هدف استراتژيک ناشي از وسعت ايران، کشورهاي منطقه اي و فرا منطقه اي، تلاش مي کنند تا با ايجاد توازن و تعادل از تحقق برتري آن جلوگيري کنند (دهقاني فيروزآبادي، 1388، 96-95 ). ايران از نظر وسعت در منطقه خاورميانه سنتي پس از عربستان و ليبي در مکان دوم و جزء کشورهاي خيلي بزرگ جهان محسوب مي گردد. از نظر جمعيت نيز ايران پس از مصر در رتبه دوم منطقه قرار دارد از آنجائيکه ايران داراي موقعيت بري و بحري در منطقه خاورميانه و جنوب غربي آسيا است مي تواند از اين موقعيت جغرافيايي جهت تامين منافع ملي و افزايش قدرت خود تلاش نمايد. حوزه هاي ژئوپلتيکي ايران در محيط مجاور عبارتند از:

3-10-1) حوزه ژئوپلتيکي قفقاز آناطولي
شامل کشورهاي ايران، ارمنستان، گرجستان و روسيه ؛ منطقه وسيعي در شمال کشور که از درياي کاسپين تا درياي سياه امتداد مي يابد قفقاز ناميده مي شود. ساکنين اين منطقه را اقوام مختلفي تشکيل مي دهند. مرزهاي شمالي اين منطقه بخشي از اروپاه و آسيا محسوبمحسوب مي گردد. از نظر تقسيم بندي سياسي، قفقاز محدوده کشورهاي آذربايجان، روسيه، ارمنستان و گرجستان را شامل مي شود. اهميت حوزه ژئوپلتيکي پس از فروپاشي شوروي سابق و نقش اين منطقه به عنوان مفصل با اهميت بين اروپا و آسيا و خاورميانه مشخص گرديد.

3-10-2) حوزه ژئوپلتيکي خليج فارس
شامل کشورهاي ايران عراق، کويت، عربستان، بحرين، قطر، عمان و امارات متحده عربي. ايران به خاطر تسلط کامل بر طول شمال خليج فارس و درياي عمان و برخورداري از يک ثبات نسبي و يک سرزمين وسيع و جمعيت بالاي 70 ميليون نفري، مي تواند بالاترين نقش را دراين حوزه ژئوپلتيک داشته باشد.

3-10-3) حوزه ژئوپلتيکي درياي عمان و اقيانوس هند
شامل کشورهاي ايران، پاکستان، هند، عمان، وامارات متحده عربي. ايران در اين منطقه با داشتن سواحل مناسب نسبت به کشورهاي ديگر از يک برتري جغرافيايي برخوردار است. خاطرنشان مي شود که روابط اقتصادي ايران، پاکستان و هندوستان درصورت عبورخط لوله گاز ايران از خاک پاکستان به هندوستان مي‎تواند تاثير سياسي نيز در اين حوزه به نفع ايران داشته باشد.

3-10-4) حوزه ژئوپلتيکي فلات ايران
شامل کشورهاي ايران، افغانستان و پاکستان مشکلي بين اين کشورها وجود ندارد و با استقرار حکومت با ثبات غيروابسته در افغانستان مي توان بر مبناي سوابق فرهنگي، زبان، دين و تاريخ مشترک اين کشورها تشکيل مناسبي بوجود آورد.

3-10-5) حوزه ژئوپلتيکي آسياي مرکزي
شامل کشورهاي ترکمنستان، ازبکستان، تاجيکستان، قزاقستان و قرقيستان. ايران با اين حوزه مي تواند نقش فعالي داشته باشد و به لحاظ تجانس فرهنگي، ديني و تاريخي بعنوان يک نيروي موثر در منطقه مطرح شود. وجود ذخاير نفت و گاز و ترانزيت آن از ايران مي تواند علاوه بر منافع اقتصادي براي ايران در تامين امنيت ملي ايران نيز نقش داشته باشد. ايران مي تواند مانند پلي اين کشورها را به جهان خارج مرتبط سازد.

3-10-6) حوزه ژئوپلتيکي درياي کاسپين
شامل ايران، آذربايجان، ترکمنستان، قزاقستان و روسيه اهميت اين حوزه با فروپاشي شوروي سابق افزوده شد. وجود ذخاير عظيم نفتي در اين حوزه و حضور بيگانگان تهديدي به منافع ملي کشورهايي چون ايران و روسيه است. ضروري است ايران ضمن برخورداري دقيق و اصولي در اين حوزه براي رژيم حقوقي درياي کاسپين با کشورهاي همجوار اقدام نمايد و در اين رابطه نسبت به تشکيل مناطق درياي نظامي در استان‎هاي گيلان، مازندران و گلستان در جهت تامين مصالح و منفع ملي خود حرکت کند (نامي و ديگران، 7، 1388 9. از طرف ديگر دو منطقه ي خليج فارس و درياي کاسپين – آسياي مرکزي از اواليل قرن بيست و يکم دو منبع اصلي تامين انرژي بوده اند و هم چنين نقش ژئوپلتيک و ژئواستراتژيکي در بوجود آوردن نظم جهاني در حال ظهور داشته اند. بنابراين هر موضوع امنيتي در اين مناطق که جزئي از خاورميانه سنتي يا بزرگ است مورد توجه بازيگران منطقه اي و جهاني به خصوص امريکا است. اين دو منطقه به عنوان يک (قلب زمين) مي تواند مصداق داشته باشد. ايران ميان خليج فارس و درياي کاسپين واقع شده است (مجتهدزاده، 1386، 155)

3-11) موقعيت جهاني
موقعيت جغرافيايي ايران به عنوان يک موقعيت گذرگاهي در مسير ارتباطات ميان قاره اي، متضمن ترکيب و تلفيق دو موقعيت حساس ژئوپلتيکي و ژئواستراتژيکي در جهان است که يکي آن را به عنوان يک قدرت منطقه اي در جنوب غربي آسيا مطرح مي سازد و ديگري به عنوان منبع تامين انرژي و محل عبور محموله‎هاي نفتي در جهان است وجود ذخاير عظيم سوخت هاي قبلي در زير بستر خليج فارس و نياز روز افزوني که جهان به اين منابع دارد. موجب گرديده که همه روزه تعداد زيادي شناورهاي حامل مواد سوختي از تنگه هرمز عبور نمايند و همين امر موقعيت منطقه اي ايران را تبديل به موقعيت جهاني کرده است، به گونه اي که انطباق موقعيت هاي منطقه اي (ژئوپلتيکي) و موقعيت جهاني (ژئواستراتژيکي) بر يکديگر ايران را به عنوان يکي از نواحي بر اهميت جهان مطرح ساخته است (حيدري، 1384، 120)

3-12) موقعيت بري
قدرت هاي بزرگ جهاني نظير هخامنشيان، ساسانيان، روميان، مسلمانان، حکومت هاي اسلامي بعد از اسلام، مغول ها و تاتارها، عثماني ها و. . عمدتا قدرت هاي خشکي بوده اند (حافظ نيا، 1384، 414 ). ايران کشوري است در اوراسيا که در نوارشمالي آن سرزمين وسيع خشکي که به هارتلند معروف است قرار گرفته است بنابراين تا قبل از فروپاشي اتحاد شوروي در معرض تمايلات اين قدرت بري قرار داشت. ابعاد خشکي نگري و خشکي محوري ايرانيان و تمدن ايراني را مي توان در جلوه هاي فرهنگي و تمدني اين کشور جستجو کرد. (ازشعر، موسيقي، داستان و. .) بري بودن، بستر و زمينه اي تاريخي براي گريز ايرانيان از ساحل قلمداد شده است.

3-13) موقعيت بحري
کشور ايران با در اختيار داشتن خليج فارس و درياي عمان به آب هاي آزاد راه دارد. خليج فارس که نام ديرينه و تاريخي آن (درياي پارس) است در واقع عبارت است از يک خليج يا پيش رفتگي وسيع آب در خشکي در بخش جنوب غربي قاره آسيا که در شمال شبه جزيره عربستان و جنوب فلات ايران واقع است. کل سواحل شمالي اين دريا متعلق به ايران

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درباره افغانستان، ماوراءالنهر، استان کردستان، استان مازندران Next Entries منابع پایان نامه ارشد درباره نفت و گاز، جهان اسلام، انتقال اطلاعات، قرن نوزدهم