منابع پایان نامه ارشد با موضوع کودک و نوجوان، کودکان و نوجوان، کودکان و نوجوانان، عام و خاص

دانلود پایان نامه ارشد

قانون حمایت از کودکان و نوجوانان مصوب 1381، دو اصطلاح «کودک» و «نوجوان» بدون تفکیک برای افراد زیر 18 سال به کار گرفته شده است.
در خصوص نوجوانان تعریف مشخصی در قوانین موضوعه وجود ندارد. تنها عبارتی که در قانون به نوعی در خصوص نوجوانان است، تبصرهی مادهی 220 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1378 میباشد که طبق این تبصره: «به کلیه جرایم اشخاص بالغ کمتر از 18 سال تمام نیز در دادگاه اطفال طبق مقررات عمومی رسیدگی میشود.»
در قانون حمایت از کودکان و نوجوانان مصوب 1381، براساس مادهی 1 این قانون «کلیه اشخاصی که به سن 18 سال تمام هجری شمسی نرسیده اند از حمایت مذکور در این قانون بهره مند می شوند.» هر چند این ماده صراحتی در تعیین سن و تعیین طفل از بزرگسال ننموده اما بررسی سایر مواد این قانون نشان میدهد که هدف قانونگذار تعیین سن کودکی بوده است.74

ج: تعریف در فقه:
در موازین فقهی غالب فقهای امامیه طفل را کسی دانستهاند که به سن بلوغ شرعی نرسیده باشد و سن بلوغ را برای دختران 9 سال تمام قمری و برای پسران 15 سال تمام قمری دانستهاند.75 امام در تعریف کودک عبارت «الصغیر و هو الذی لم یبلغ حد البلوغ» را به کار برده است. مفهوم مخالف آن این است که کسی که به حد بلوغ رسیده، دیگر صغیر نیست.76
با بررسی قوانین داخلی موجود و تعاریف موجود در فقه در زمینهی کودک و نوجوان نقطه مرکزی تعاریف مذکور، مفهوم بلوغ است، لذا ناگزیریم برای شناخت صحیحتر و دقیقتر از کودک و نوجوان مفهوم بلوغ را نیز بررسی کنیم.
د : مفهوم بلوغ:
بلوغ در لغت به معنای «به سر رسیدن، رسیدن، رسیدن به سن رشد، مرد شدن، زن شدن»77 آمده است.
از لحاظ زیست شناسی در دورهای از حیات انسانها تغییراتی به صورت ناگهانی و وسیع در اعضا و جوارح بدن انسان رخ میدهد که به آن بلوغ میگویند. این تغییرات به صورت تدریجی است و یکباره رخ نمیدهد.78 این تدریجی بودن موجب ایجاد یک چالش در زمینهی تعریف کودک است و آن زمانی است که پایان دوران کودکی را مبتنی بر رسیدن به حد بلوغ بدانیم و همانطور که گفته شد بلوغ امری تدریجی است و تاریخ دقیق و معینی ندارد.
در زمینهی علائم و نشانههای بلوغ در میان فقها وحدت نظر وجود ندارد. برخی از فقها حیض و حمل را برای دختران و احتلام را برای پسران نشانه بلوغ میدانند. فقهای امامیه، مالکیه، شافعیه و حنابله برعکس حنفیها معتقدند که ظهور موی زبر و خشن بر عانه، بر بلوغ دختر و پسر دلالت دارد.79 همچنین آنها در زمینهی سن بلوغ نیز اختلاف دارند. به عقیدهی فقهای شافعی و حنبلی دختر و پسر در سن 15 سال قمری به بلوغ میرسند. اما فقهای مالکی این سن را 17 سال قمری و حنفیها بلوغ را در پسران 18 سال و در دختران 17 سال میدانند.80
به هر حال آنچه که در دوران بلوغ اتفاق میافتد و به عنوان مرزی بین کودکی و بزرگسالی تعریف شده است تحولاتی است که همراه با جهش عاطفی و رشد سریع در جسم و روان فرد است. این تحولات حدود سه سال به طول میانجامد که در پسران حدود سنی 13 تا 16 و در دختران یکی، دو سال کمتر را در برمیگیرد.
ژان پیناتل، جرم شناس فرانسوی معتقد است که سن بلوغ در دختران از 11 تا 13 شروع میشود و در 16 سالگی خاتمه مییابد و در پسران از 13 تا 15 سالگی شروع میشود و در 18 سالگی پایان مییابد.81
حال با توجه به مطالب ذکر شده و شناخت مفهوم بلوغ در فقه مجدداً تعاریفی که در علوم مختلف از کودکی و نوجوانی شده است را بیان میکنیم.
در اصطلاح روانشناسی، طفولیت دورانی است که از اوان خردسالی آغاز میشود و در زمانی که فرد واجد شخصیت اجتماعی می گردد و از لحاظ جسمی و روانی کاملتر می شود، پایان مییابد.82
دکتر امامی در خصوص تعریف طفل میگوید: صغیر به کسی گفته میشود که از نظر سن به نمو جسمانی و روحی لازم برای زندگی اجتماعی نرسیده باشد.83
از نظر جرم شناسی نیز کودک یا نوجوان فردی است که شخصیت وی در حال شکل گیری بوده و درجریان اجتماعی شدن است. در حالیکه شخصیت بزرگسال قبلاً شکل گرفته است و چندان در حال تحول نیست.84
نوجوانی نیز یک دورهی انتقالی از وابستگی کودکی به استقلال و مسئولیت پذیری جوانی و بزرگسالی است. در خصوص این دوره اتفاق نظر وجود ندارد85 زیرا اگرچه تعیین حدود بلوغ با توجه به معیارهای معین شده و تغییرات بدنی آسان است اما تعیین سرحدّات نوجوانی از نظر روانی که از مرزهای بلوغ جسمانی فراتر است امری پیچیده می باشد ولی تردیدی نیست که دورهی نوجوانی پس از بلوغ است. علت پیچیده بودن امر، علاوه بر مشکلات روانی، مشکلات اجتماعی نیز میباشد، چرا که ممکن نیست از نوجوانی سخن بگوییم اما شرایط اجتماعی و فرهنگی که فرد در آن پرورش یافته را مدنظر قرار ندهیم. نوجوان های نسلهای پی در پی با هم متفاوتند حتی آنها که به یک دوره مربوط باشند. همچنین امکان ندارد بین نوجوان پایتخت و سایر شهرستانها تفاوتی موجود نباشد.86
بند دوم : تعریف کودک و نوجوان در حقوق بین المللی:
در فرهنگ انگلیسی واژگان «juvenile» به عنوان شخص زیر 18 سال یا «teenager» به معنای فرد 10 تا 19 سال یا «Adolescence» که از ریشهی لاتین «Adolere» میآید و به معنی رشد کردن است، به معنای نوجوان به کار میرود. 87
در حقوق بین الملل مهمترین سند حمایتی از کودکان و نوجوانان کنوانسیون حقوق کودک و پروتکل الحاقی به آن است.
در این کنوانسیون طبق مادهی 1 افراد زیر 18 سال را کودک دانسته و مشمول قوانین حمایتی که در مواد بعد مقرر شده، قرار داده است. البته هر چند این امر را مطلق ندانسته و تعیین آن را به قانونگذاران ملی واگذار کرده و از این طریق به حقوق داخلی کشورهای عضو احترام گذاشته است. به عبارتی کنوانسیون سرمشقی برای قانون حمایت از کودکان و نوجوانان مصوب سال 1381 در ایران قرار گرفته و این امر سبب گردیده قانون اخیرالذکر بدون تفکیک بین دو اصطلاح کودک و نوجوان فرد زیر 18 سال را در پوشش حمایتهای ویژه قرار دهد.
در مورد تعریف نوجوان در قوانین بین المللی مانند کنوانسیون کودک تفکیکی صورت نگرفته است. در مقررات پکن قبل از کنوانسیون کودک واژهی نوجوان به کار رفته بود و آن را کودک یا فرد جوانی تعریف کرده بود که تحت نظام قضایی مورد نظر با او میتوان به شیوههای متفاوت از شیوهی رایج برای بزرگسالان رفتار کرد.88
حال با توجه به مطالب فوق و تعریف کودک و نوجوان در حقوق داخلی و تطبیق آن با مقررات بین المللی به نظر میرسد آنچه در حقوق ما کودک و نوجوان تعریف می شود به عبارتی با تعریف کودک در اسناد بین المللی از جمله کنوانسیون حقوق کودک همپوشانی دارد بنابراین با لحاظ این که کنوانسیون حقوق کودک برای دولتهای عضو، الزامآور میباشد و کشور ما نیز عضو این کنوانسیون است و رهنمودی کاملاً حمایت محور از کودکان دارد و در صدد تحت شمول قراردادن افراد بیشتری از قشر آسیبپذیر جامعه است ما نیز با پیروی از این سند حمایتی بین المللی و با مدنظر قرار دادن قانون حمایت از کودکان و نوجوانان مصوب سال 1381 با توجه به اینکه پایاننامه جنبهی کاملاً حمایتی و پیش گیرانه دارد، بدون تفکیک اصطلاح کودک و نوجوان، افراد زیر 18 سال را با نام اطفال یا کودکان مورد بررسی قرار میدهیم.
گفتار سوم؛ تعریف و انواع بزه دیده شناسی
بعد از اشاره به انواع پیشگیری و تعیین گونه مورد نظر ما در این نوشتار و تعریف کودک و نوجوان در حقوق داخلی و حقوق بین الملل سومین موضوع مورد بحث در مبحث اول شناخت مفهوم بزه دیده است.بزه دیدگی یا بزهدیده واقع شدن معادل اصطلاح victimization”” است. در این گفتار به تعریف بزه دیدگی کودکان اشاره میکنیم.
بند اول: تعریف
بزه دیده در دو معنای عام و خاص قابل تعریف است. در این گفتار در بند اول به تعریف بزهدیده در هر دو معنای عام و خاص میپردازیم و در بند دوم به تعریف کودک بزهدیده و تعریف آن در حقوق ایران اشاره می کنیم.

1: تعریف بزه دیده
بزه دیده در دو معنای عام و خاص قابل تعریف است. بزهدیده در معنای عام، -در مفهوم قربانی-، شخصی است که با توجه به شرایط و موقعیتی که وی دارد متحمل رفتارها و پیامدهای مشقتآور میشود که این شرایط متاثر از ریشههای مختلف فرهنگی، اجتماعی، روانی، اقتصادی، سیاسی و یا حتی طبیعی است.
بزه دیده در معنای خاص شخصی است که متحمل رفتار و فعلی شده است که طبق قانون ارتکاب آن فعل جرم بوده و برای آن مجازات تعیین شده است. آسیبهای دریافتی بر این شخص ممکن است جسمانی، روانی، عاطفی و یا مالی باشد.89
در اسناد بین المللی تعریفی از بزهدیدگی ارائه نشده است اما «اعلامیهی اصول بنیادی عدالت برای بزه دیدگان و قربانیان سوء استفاده از قدرت سازمان ملل متحد» بزهدیدگان را اشخاصی تعریف میکند که در اثر فعل یا ترک فعلی که نقض کنندهی قانون کیفری دولتهای عضو است آسیبی مالی یا جسمی یا روانی یا عاطفی و یا آسیبهای اساسی به حقوق بنیادین به طور فردی یا گروهی به آنها وارد شود.90
بند دوم: کودک بزه دیده
اگر بزه دیدگی را به معنای خاص آن یعنی قربانی یک فعل که در قانون جرم انگاری شده است بدانیم، کودکان بزه دیده از دو منظر قابل بررسی می باشند. ابتدا همانگونه که بزرگسالان قربانی جرم واقع میشوند کودکان نیز با ضریب خطرپذیری بیشتر مورد بزه واقع میشوند، اما برخی جرایم تنها قابلیت ارتکاب بر روی کودکان را دارند، بر این مبنا بزهدیدگی کودکان نیز خود در دو محور عام و خاص قابل بررسی است:
الف- در معنای عام کودک بزهدیده همانطور که در مبحث دوم ذکر شد فرد زیر 18 سالی است که بر اثر فعلی که در قانون جرم انگاری شده مورد آسیب قرار گرفته است و این آسیب میتواند از نوع جسمی یا روانی یا عاطفی و… باشد. اما این تعریف جامع نیست، زیرا کودکانی هستند که در طبقه بندی جزء بزه دیدگان خاص قرار میگیرند که نوع بزهدیدگی آنها نیز متفاوت است و از این رو دایره جرم انگاری در جرایم علیه کودکان وسیعتر می باشد.
ب- در معنای خاص، با توجه به شرایط خاص کودکان از جمله آنکه از لحاظ روحی و جسمی به تکامل نرسیدهاند و شخصیت آنان به نسبت بزرگسالان در حد پایینتری شکل گرفته است و به مانند بزرگسالان به نحو احسن قادر به دفاع از خود نمی باشند لذا نیازمند حمایتهای ویژه از سوی والدین، سرپرستان و… هستند. به همین منظور قانونگذاران برخی از رفتارهایی که منجر به آسیبهای متفاوت و به مخاطره افتادن شخصیت کودک میشود و در مراحل رشد وی خلل ایجاد کند را تحت عنوان سوء استفاده از کودک91 و بی توجهی92 نسبت به وی یا همان کودک آزاری جرم انگاری نموده و از آنان حمایت ویژه کردهاند. نوع و ماهیت ارتکاب این جرایم علیه کودک که تبعات بسیار منفی بر روح و روان او میگذارد و حتی موجب آثار مخرب در بزرگسالی وی میشود بزهدیدگی خاص کودک را به وجود آورده است.
بنابراین بزه دیدگی کودک در معنای خاص، دربرگیرندهی هر فرد زیر 18 سال است که از سوی والدین یا افرادی که وظیفهی مراقبت از او را دارند به صورت کوتاهی یا قصور یا مورد سوء استفاده قرار دادن، ارتکاب مییابد و آسیبهای متفاوت بر روح و جسم کودک وارد میآورد.93
بند سوم: کودک بزه دیده در حقوق ایران
در قوانین داخلی تعریفی از کودک بزه دیده بالاخص در معنای خاص وجود ندارد. شاید تنها عنوانی را که بتوان به نوعی به کودک بزه دیده ربط داد مادهی 1173 قانون مدنی میباشد. طبق این ماده «هرگاه در اثر عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت حفاظت اوست، صحت جسمانی و یا تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد محکمه میتواند به تقاضای اقربای طفل یا به تقاضای قیم او یا به تقاضای رئیس حوزه قضایی هر تصمیمی را که برای حضانت مقتضی بداند اتخاذ کند.» در انتهای ماده چند مورد از مصادیق عدم مواظبت و یا انحطاط اخلاقی والدین ذکر شده است.
بنابراین کودک بزهدیده در ایران هر فرد زیر 18 سال است که یا مورد بزه واقع شده و یا به نوعی در حق او کوتاهی صورت گرفته و یا مورد سوء استفاده واقع شده است. این نگاه حمایت محورانه و تفسیر

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع بزه دیدگی، قوانین داخل، قوانین داخلی، ارتکاب جرم Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع کار کودک، مواد مخدر، آموزش و پرورش، نیروی کار