منابع پایان نامه ارشد با موضوع نیروی کار، کشورهای در حال توسعه، رشد جمعیت، کشورهای پیشرفته

دانلود پایان نامه ارشد

مشوق و جاذب تراکم انسانی نیستند؛ بنابراین در مناطق پرجمعیت جهان یا آنجا که انسانها با ناهمگنی مواجهاند این مسأله مانع از اشغال و اسکان این سرزمینها نشده است. بسیاری از کوهستانها، به طور آرام و آهسته در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه اکنون شاهد کاهش تدریجی جمعیت خود میباشند و به این دلیل، تغییرات عظیم، در ساختمان اقتصادی و ایجاد امنیت در جلگهها ایجاد شده. مناطق معتدلهی کوهستانی از نظر کشاورزی فقط اهمیت جنبی داشته و ارزش تجاری کمتری به نسبت زمینهای جلگهای دارند؛ و این امر عامل مهمی در مسأله کاهش جمعیت در کوهستانها محسوب میشود.
مراکز پایکوهی از مراکز تراکم جمعیت به حساب میآیند. در مناطق خشک مثل ایران، نواحی پایکوهی از امتیازات بیشتری نسبت به دشت و کوهستان برخوردار میباشند و شاید به همین جهت است که بیشتر شهرهای بزرگ ایران در نواحی پایکوهی رشد و توسعه یافتهاند تا شهرهایی که در نواحی جلگه یا منطقه کوهستانی استقرار دارند. دشتها و جلگهها معمولاً نسبت به کوهها امتیازات بیشتری جهت سکونت انسانها ارائه میدهند، اگرچه بسیاری از پهناورترین دشتهای جهان به دلایل گوناگون فقط به طور پراکنده مسکون میباشند (منبع قبلی: 44).
ژان لاباس12: وی معتقد است شرایط طبیعی منطقه از قبیل محلات مرتفع، سراشیبی کوهستانها، در تراکم ساختمانی و جمعیتی مؤثر بوده و کمتر با تراکم ساختمانی جمعیتی هماهنگ است. پیریزی و پیکنی عمیق در این محلات به سبب سستی، لغزش و ریزش زمین خالی از اشکال نیست.
ژان لاباس اظهار میدارد که تعیین تراکم فضای شهری بیرابطه با وسایل ساختمانی مورد نیاز نمیباشد و گسترش شبکه وسیع ارتباطی را، به گونهای که بتواند مصالح ساختمانی مورد نیاز را با بهای مناسب در اختیار سازندگان شهر و مسکن شهری قرار بدهد، در نوسان تراکم شهری نقش دارد (فرید، 1368: 433).

2-6-5- عوامل زیستی
پراکندگی جمعیت رابطه نزدیکی، با توزیع انواع گیاهان و حیوانات بزرگ و کوچک نشان میدهد. جنگلها، علفزارها، باطلاقها، صحاری، مناطق با پوشش گیاهی کم هریک در رابطه با وسعت، شرایط محیط طبیعی و نور، خصوصیات مردم، تکنولوژی و روشهای زندگی بومی و به نوبه خود به تمرکز یا تخریب جمعیت کمک میکنند. گیاهان و حیوانات در بررسی تأثیرگذاری بر جماعات بشری دو عامل جدا نشدنی هستند، این ترکیب عوامل زیستی فشار زیادی به نحوهی زیست آدمی اعمال مینمایند (کلارک، 1383: 59).

2-6-6- منابع معدنیو انرژی
از عوامل مؤثر دیگر در جذب جمعیت منابع معدنی و انرژیزا، مراکز فعالیتهای اقتصادی و عوامل تاریخی و اجتماعی، اشاره کرد. به طور خلاصه میتوان گفت که هر جا شرایطی از قبیل توانایی فنی و سازمان اجتماعی جهت بهرهبرداری از منابع معدنی و انرژیزا وجود داشته باشد موجب جذب انسان میشود. در میان منابع انرژی زغال سنگ بیشتر از نفت و گازطبیعی، نیروی برق آبی یا نیروی اتمی موجب جذب صنایع در اطراف مراکز استخراج شده است.
یکی از عوامل مؤثر دیگر که تغییراتی در توزیع اجتماعات انسانی پدید میآورد، پیشرفتهای فنی میباشد. این مسأله نه تنها اسکان سرزمینهای جدید را امکانپذیر میسازد، بلکه رشد صنعتی خود موجب جذب تعدادی بیشتری از انسانها میگردد.
این امر مسلم است که چگونگی پراکندگی جمعیت درگذشته تأثیر بسیاری بر توزیع جمعیت در حال و آینده دارد؛ وتمامی جنبههای عوامل اجتماعی و سیاسی از قبیل اختلاف فرهنگی، مذهب، سیستم اجتماعی، طبقات سیاسی و اجتماعی، خدمات اجتماعی، پیشرفتهای بهداشتی، سطح آموزش، موقعیت، زمان، خطمشیهای ملی جمعیتی، تغییرات در محدودیتها و مرزهای سیاسی و غیره در توزیع جمعیت مؤثر میباشند (کلارک، 1383: 55-54).

2-7- عوامل اصلی رشد جمعیت شهرها
جمعیت شهرها به دلایل زیر افزایش مییابد:
رشد طبیعی جمعیت
اثر مهاجرت در افزایش جمعیت
توسعۀ محدودۀ شهر و ادغام آبادیهای اطراف شهر در آن

2-7-1- رشد طبیعی جمعیت شهر
جمعیت شهرها نیز مانند هر نقطۀ دیگری تابع قوانین رشد طبیعی است. این قوانین دارای خصوصیات کاملاً مشخصی بوده و به دو گروه عمده تقسیم میشوند:
الف) قوانین مربوط به مرگ و میر و باروری.
ب) قوانین مربوط به ساخت و ویژگیهای جمعیت.
گرچه عملاً میتوان این دو را از هم تفکیک نمود و افزایش طبیعی جمعیت نیز در واقع نتیجۀ نهایی تعامل بین کلیۀ عوامل موجود در آن دو گروه است، لکن شناخت حدود تأثیر هریک از آنها به ویژه در بحث مربوط به رشد جمعیت اجتنابناپذیر است.

2-7-2- اثر مهاجرت
اثر مهاجرت در افزایش جمعیت شهرها را میتوان به صور مختلف از جمله برحسب نوع مهاجرت، برحسب منشاءِ جغرافیایی مهاجران و برحسب ساخت سنی و جنسی مورد بررسی قرار داد. بدیهی است با قرار گرفتن شهر در یک منطقه خاص اهمیت یک و یا چند حالت از انواع مهاجرتها در آن قوت و شدت بیشتری خواهد داشت (زنجانی، 1376: 39-33).
علل مهاجرت: محققین، علل حاشیهنشینی و به طور کلی مهاجرت را در چارچوب الگوی رانش، کشش بررسی کرده و به توصیف عواملی نظیر فقر و نبود امکانات رفاهی و بهداشتی و از همه مهمتر کار و درآمد زیاد در شهر پرداختهاند (معصومی اشکوری، 1376: 253).

2-7-3-اثر توسعه محدوده و ادغام آبادی های پیرامون:
افزایش شدید جمعیت شهرها فاصله بین بافت پیوسته و آبادی های پیرامونی آنها را به تدریج کاهش داده و موجب ادغام و استحاله آنها در شهر می گردد (زنجانی 1376: 40).

2-7-4- تأثیر متقابل شهرنشینی، توسعه و مهاجرت
در واقع شهرنشینی معاصر کشورهای در حال توسعه، به هیچ روی ادامه شهرنشینی تاریخی این کشورها نیست، بلکه پویشی است که از خارج تحمیل شده و پدیدهای برونزادی است که محصول روابط اقتصادی و اجتماعی این کشورها با کشورهای توسعه یافته صنعتی است. عدم همزمانی سطح صنعتی شدن با سطح شهرنشینی معاصر از تفاوت شهرنشینی در کشورهای در حال توسعه است که بر پایه رشد خدمات شکل گرفته است (لهسائی زاده، 1368: 40)
در کشورهای در حال توسعه، اگرچه از نظر میزان شهرنشینی قابل مقایسه با کشورهای پیشرفته هستند، ولی سهم صنعت در جذب نیروی کار در کشورهای در حال توسعه در مقایسه با کشورهای پیشرفته کمتر است. این موضوع باعث میشود که با وجود فراوانی نیروی کار در کشورهای در حال توسعه، نیروی کار ذخیرهی آنها از جریان تولید منحرف شود. دیگر این که در کشورهای توسعه یافته، شهرنشینی با رشد کشاورزی و صنعتی همگام است، یعنی شهرنشینی در اثر رشد اقتصادی بوجود آمده است و باعث شده که رشد تسریع گردد، ولی در کشورهای در حال توسعه، شهرنشینی در اثر دفع جمعیت از مناطق روستایی به طرف شهرها بوده است که در نتیجه کنترل مرگ و میر و افزایش رشد طبیعی جمعیت روستاها و عدم قدرتبخش کشاورزی در جذب نیروی انسانی صورت گرفته و موجب تسریع مهاجرت روستایی به شهر شده است؛ بنابراین، رشد شهر بیش از آنکه موجب بهرهوری فزاینده و بالا رفتن معیارهای زندگی شود، مشکلات جذب نیروی کار و شیوه بهرهبرداری مؤثر از آن وخیمتر کرده است (اویری، 1370: 31).
مهمترین تأثیر مهاجرت در جهان در حال توسعه، مانند جهان توسعه یافته، این است که در شهرهای بزرگ متمرکز شده و میزان رشد جمعیت در این شهرها برخی مواقع تا چهار برابر سطح ملّی است. در مورد اثرات سوءِ یا مفید مهاجرت بر توسعه منطقهای و ملی باید به شرایط موجود دقّت کرد، مثلاً اگر مهاجرت از جایی که دارای نیروی مازاد کشاورزی است به جایی انجام شود که دارای منابع بالقوّه قوی و کمبود نیروی کار باشد، مفید است، ولی اگر مهاجرت موجب انباشتگی جمعیّت در یک مرکز شهری شود و از طرف دیگر جمعیّت نیروی کار روستاها تخلیه شود، این مهاجرتها هم در نقطه مبدأ و هم در مقصد، موجب ضرر و زیان شده و باعث به هم خوردن تعادل منطقهای خواهد شد (لهسائیزاده، 1368: 250).

2-8- نگاهی اجمالی به نظریههای جمعیتی
به طور کلی صاحبنظرانی که طبق قرنها دربارهی جمعیت و تأثیر آن در اوضاع اقتصادی و جامعه بحث نمودهاند میتوان به چهار دسته تقسیم کرد.
طرفداران افزایش جمعیت
مخالفان افزایش جمعیت
طرفداران ثبات جمعیت
طرفداران حد متناسب جمعیت

2-8-1- طرفداران افزایش جمعیت
این گروه را میتوان به سه دسته تقسیم کرد:
پیروان و مبلغان مذاهب مختلف که بنا به تعالیم مذهبی، ازدواج، تشکیل خانواده و تولید مثل را مقدس میشمارند. لذا در تعالیم مذاهب آسمانی قتل نفس یا مشارکت در آن گناهی نابخشودنی محسوب میشود به همین پایه جلوگیری از تولید مثل و افزایش جمعیت نیز چندان مورد اقبال قرار نمیگیرد.
دسته دوم فرمانروایان و قدرتطلبان بودند که برای تحقق اهداف توسعهطلبانه خود به سرباز و نیروی نظامی نیاز داشتند. اینان موافق افزایش جمعیت بودند.
دسته سوم اقتصاددانانی هستند که افزایش و تراکم جمعیت را علت اساسی تکامل تکنیکهای تولید و در نتیجه رشد و پیشرفت اقتصادی میدانند «کورادو جینی» یکی از این افراد است. او معتقد است که وقتی جمعیت بیش از حد متعارف افزایش یابد، جوامع از راه مهاجرتها و جنگهای توسعه طلبانه قویترین، نیرومندترین افراد خود را از دست میدهد. در نتیجه موالید و تراکم جمعیتی کاهش مییابد (تمنا،1384: 21).

2-8-2- مخالفان افزایش جمعیت
این دسته از متفکران مسائل جمعیت معتقدند که با افزایش جمعیت به تدریج باعث فقر و تنزل سطح زندگی خانواده و جامعه میشود؛ بنابراین باید با به کار بردن روشهای مختلف از این افزایش جلوگیری کرد.
رابرت مالتوس از پیشگامان این نظریه معتقد است که افزایش جمعیت تابع تصاعد هندسی و افزایش مواد غذایی و ارزاق تابع تصاعد حسابی است و در نتیجه پس از مدت زمان معینی بشریت دچار قحطی و فقر میشود، افکار وی تحت عنوان «مالتوسیانیسم» مشهور شده است (امانی، 1387: 11).

2-8-3- گروه سوم طرفداران جمعیت با تعداد ثابت
متفکران و وابستگان به این نظریه میگویند، زمانی که جمعیت به حد مطلوبی رسید باید آن را در همان حال نگه داشت. از متفکران این گروه دو دانشمند به نام «جان استوارت میل»انگلیسی و «الئونار سیسموندی» سوئیسی هستند هر دو از پیشگامان تفکر اقتصادی در قرن 19 هستند. لیکن سیسموندی به جای جمعیت ثابت، در رابطه با سه موضوع جمعیت، ثروت و بهروزی، عامل جمعیت هماهنگ را پیشنهاد میکند؛ که با توجه به امکانات ممکن است تعداد آن در طول زمان تطبیق و تغییر یابد (منبع قبلی: 12).

2-8-4- گروه چهارم پیروان نظریه متناسب جمعیت
این نظریه که اساس تفکرات و برنامههای امروزی جمعیت را تشکیل میدهد در حقیقت بر این اصل استوار است که رابطه جمعیت و امکانات زیستی یک مفهوم ثابت و ایستا نیست، بلکه به امکانات و توزیع جغرافیایی و تغییرپذیری و قابلیت این امکانات، تغییر و تحول مییابد (امانی، 1387: 13).

2-9- نظریه آب و سکونتگاهها
امروزه برای یک شهر موقعیت جغرافیایی و عوامل محدود کننده طبیعی منطقه دخالت کمتری در محل استقرار آن دارد، در حالی که در گذشته عوامل طبیعی و آب نقش تعیین کنندهای را در این خصوص ایفا میکرد؛ بنابراین وجود تمدنهای بزرگ جهان همچون (مصر و سومر) در جوار آبها و رودخانههای عظیم نیل و دجله و فرات را میتوان عوامل اصلی تکوین شهرهای باستانی به شمار آورد. براثر توسعهی فن آبیاری، سکونتگاهها و سپس دولتهای سازمان یافته در طول مسیر سیلابها و دشتها و رودخانههای بزرگ شکل گرفتهاند.
در واقع در مسیر مراحل تمدن بشری از غارنشین تا امروز تأثیر آب بسیار محسوس است و حتی بدون آب انقلاب صنعتی روی نمیداد. نکته مهم در برنامهریزی شهرهای سنتی ایران با جهتگیری به سوی نور خورشید (قبله) رود و قنات است در مقیاس شهر، سیر جریان آب غالباً شبکههای اصلی دسترسی به آن تعیین کرده است. در حقیقت نظریه آب و تکوین سکونتگاهها از آثار مارکس ریشه گرفته است؛ که معتقد بود تطور تمدن در شرق مسیری متفاوت با تطور تمدن در غرب و مستقل از آن داشته است (پاپلی یزدی و رجبی سناجردی، 1382: 41).

2-10- الگوی تراکم جمعیت شهرها از نظر کلارک
مطالعات جغرافیایی جمعیت در برخی ممالک، ارتباط موجود بین اندازهی شهر و میانگین تراکم جمعیت را

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع توزیع جمعیت، فرسایش خاک، عوامل طبی، عوامل طبیعی Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع زیرساختها، آلودگی هوا، سلسله مراتب، خدمات شهری