منابع پایان نامه ارشد با موضوع نزول قرآن، اعجاز قرآن، فریقین

دانلود پایان نامه ارشد

روایات نزول قرآن بر سبعة احرف را قبول ندارند ولی برخی از آنها، روایات را پذیرفته و قبول دارند، اما اهل سنت احادیث وارد شده در این باره را قبول داشته و پذیرفتهاند. به نظر میرسد تفاوت و اختلاف مبانی پذیرش روایت در نزد فریقین سبب شده که اختلاف عمیقتر شود چه آنکه حدیث در نزد اهل سنت منقول از پیامبر است ولی در نزد امامیه منقول ائمه و این خود تفاوت دو دیدگاه را معین میسازد. بنابراین اگر چه بیشتر علماء شیعه احادیث وارده را قبول نکردهاند ولی برخی از علماء شیعه و تمامی اهل سنت آن را قبول داشته و به آن عمل میکنند و عدم پذیرش این روایات نزد علماء شیعه چیزی از صحیح بودن آنها کم نمیکند زیرا شرط قبول روایت نزد شیعه آن است که راوی امامی باشد و هیچ یک از این احادیث روایتش امامی نیست110 و یکی از مرجحات خبر در نزد آنها آن است که اگر دو خبر با هم متعارض بود، خبری که با دیدگاه عامه (اهل سنت) تعارض داشته باشند بر دیگری ترجیح پیدا میکند.111

1-2-2-1-3) آغاز ظهور حديث سبعة احرف از دیدگاه امامیه
مودب در كتاب «نزول قرآن و روياي هفت حرف» ميگويد: «به هنگام نزول قرآن و جمع آوري آن در زمان حيات پيامبر ( از حديث سبعة احرف خبري نبود و كساني كه به جمع آوري قرآن همت بستند، سخني از جمع آوري آن بر مبناي حديث سبعة احرف مطرح ننمودهاند. لذا قرائت قرآن در آن زمان، يك قرائت بيش نبوده است. كساني هم كه در قرائت قرآن دچار اختلاف ميشدند، نزد پيامبر(رفته آن حضرت به تصحيح قرائت ايشان ميپرداخت. بدين ترتيب تا زماني كه پيامبر( در قيد حيات بودند، كسي در قرائت قرآن دچار مشكل نشد و اختلافي نيز در قراءات به وجود نيامد. اما اختلاف قراءات به دوران خلفا، به ويژه خليفهي دوم به بعد باز ميگردد كه پيامدهاي خاصي را به همراه داشت. در حالی كه از حديث سبعه احرف در زمان پيامبر(خبري نبود باید آن را در زمان خلفا جستجو نمود كه در چه مقطعي و در چه شرايطي پديدار گرديد. در جمع آوري قرآن در زمان ابوبكر اختلاف قراءات به چشم نميخورد يا موارد آن اندك بود. اولين كسي كه از اين روايت سخن گفت عمر بود در زمان او زمينهي اختلاف قراءات آغاز شد. اين اختلاف بيشتر به دليل گسترش اسلام، عدم گذاشتن نقطه و اعراب مصاحف، توسعهي لحنهاي متفاوت به جهت اختلاط عرب با غيرعرب و تفاوت روايات در قرائت آيات به تدريج گسترش يافت و وجوه متعدد آن مطرح گرديد.»112
برخی از علماء در پاسخ به این دیدگاه گفتهاند: پدیدهی اختلاف در قرائت در عهد رسالت پیامبر اکرم ( ظهور پیدا کرده و آن حضرت به دلایل حکیمانهای راه آن را باز گذاشتند. ولی قراءات گوناگون هیچگاه، به عنوان قرآن و قرائت پیامبر اکرم ( شناخته و ثبت نشدهاند، بلکه همواره این قراءات در کنار و حاشیهی قرائت اصلی و واحد قرآن که بین عامهی مردم متواتر و متداول بوده، قرار داشتند. بعد از نبی اکرم ( به مرور زمان، چون راه مختلف خواندن قرآن باز بود، برخی ناشیانه سلایق و اجتهادهای قراء در حوزهی قرائت را به نام قرآن و قراءات مختلف صادر شده از پیامبر ( پنداشتند. در این میان، برداشت غلط از روایات احرف سبعه و نشناختن جایگاه مناسب آنها به رواج این مسأله کمک میکرد.113
1-2-3) قراءات ائمه سبعه و ارتباط آن با أحرف سبعه:
اکثریت قریب به اتفاق علماء اهل سنت معتقدند که «سبعه احرف» به معنی قراءات هفتگانه نیست.زمانی که پیامبر اکرم (این حدیث را بیان کرد هنوز قراء سبعه به دنیا نیامده بودند.114
بسياري از مردم در مورد احرف سبعهاي كه قرآن بر اساس آن نازل شده است اشتباه فكر ميكنند آنها گمان ميكنند كه أحرف سبعه همان قراءات ائمه سبعه یعنی؛ نافع، ابن كثير، أبي عمرو بصري، ابن عامر، عاصم، حمزه و كسائي است.115 منبع اين توهم، زماني است كه ابن مجاهد كتاب «السبعة في القراءات» را تصنيف كرد كه كتابش محدود بر هفت قرائت بود.ابن مجاهد، فقط از كساني روايت ميكرد كه در ضبط، امانت و طول عمر در ملازمت قرائت، مشهور بودند و آراء بر اخذ و تلقي از او اتفاق داشتند. پس قرائت سبعه بر حسب شروط معين انتخاب شد، نه بر اينكه كلاً حرفي از احرف سبعه باشد و نه بر اينكه به تنهايي قراءات متواتراست.116
مكي بن أبي طالب در سبب مشهور شدن قراء سبع ميگويد: زماني كه عثمان مصاحف را نوشت و به سرزمينها فرستاد قراء در عصر دوم و سوم زياد بودند و اختلاف زيادي داشتند در عصر چهارم مردم ميخواستند، قراء را بر وفق مصحف منحصر كنند؛ سپس به كساني توجه كردندكه در فقه امام مشهور و در نقل، امانت داشت و حسن دين و كمال علم و عمر طولاني داشته و اهل سرزمين بر آنچه نقل ميكند بر عدالتش اجماع دارند و در آنچه روايت و قرائت ميكند موثق است. پس قرائتش را از خط مصحفي كه به آنها منسوب است خارج نكرد و از هر سرزميني يكي را كه عثمان مصحف را به آنجا فرستاد جدا و منفرد كرد و اولين كسي كه اين كار را كرد، أبو بكر بن مجاهد است.117 خلاصه اينكه قراءات سبع مشهور جزئي از أحرف سبعه است و خود احرف سبعه نيست.118
1-2-4) فائدهی نزول قرآن بر سبعة احرف:
علماء و دانشمندان، تتمهی نزول قرآن بر احرف سبعه ادلهای را بیان کردهاند که مهمترین آنها عبارتنداز:
1. تحقق آساني بر امت در اداء قرآن، حفظ و فهم آن: اگر خداوند همهی مردم را به یک لهجه خاص امر میکرد در تلاوت قرآن دچار مشکل میشدند قبائل زياد بودند و در لهجهها، لحن و صوت اختلاف داشتند و ترک عادت به خصوص در قرائت بسیار دشوار است وحتی برای عدهای از قبیل افراد پیر جز با ریاضت و ممارست زیاده از حد، امکانپذیر نیست و خداوند به احکامی که طاقتفرسا است بشر را مکلف نمیسازد.119
2. اظهار سر الله تعالي در كتابش و صيانت از تبديل و تحريف با وجود اين كثرت وجوه.
3. اظهار برتری اين امت و برتري آن بر ساير امتها. زيرا كتاب غير اين امت بر وجه واحدی بود.120
4. اعجاز قرآن كريم؛ هر قرائتي كه كلمهای را به كلمهي ديگر ابدال ميكند يا در لفظ زيادتی به وجود میآید يا بناء كلمه يا حركات اعراب را تغيير ميدهد پس اينها دال بر مدلول جديدي ميكند و علی رغم اين، اختلافي در احكام يا تضادي در معاني و مدلولات نداريم. خلاصه آنكه تنوع قراءات به منزلهی تعدد آيات است. اين نوعى از انواع بلاغت است كه از زيبايى ايجاز آغاز و به نهايت اعجاز پايان مى‌يابد.121
5. توضيح آنچه معنايش شناخته شده نيست. مثل (کَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ({قارعه/5} که قرائت دیگر آن «كالصوف المنقوش» میباشد که معنی (عهن) را بیان میکند.122
6. جمع بین دو حکم مختلف به مجموع دو قرائت مثل قول تعالی (وَ لا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ( {بقره/222} اختلاف مفسران و فقهاء در معني (يطهرن) به دلیل اختلاف قرائت میباشد که دو حكم مختلف بر آن مترتب ميشود.قرائت تشدید آن «يَطَّهَّرن»به طور صریح بر معنی غسل کردن دلالت دارد و كسي كه به تخفيف «يَطْهُرن» قرائت ميكند آن را به معني از بين رفتن خون میداند يعنی قطع شدن خون حيض غايت نهی از نزدیکی است.123
7. دلالت بر دو حکم شرعی در دو حالت مختلف مثل قول تعالی در بیان وضو: (إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَ أَيْدِيَکُمْ إِلَى الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِکُمْ وَ أَرْجُلَکُمْ إِلَى الْکَعْبَيْنِ( {مائده/6} کلمهی (ارجلکم) آن را منصوب و مجرور قرائت میکنند. منصوب آن بر (وجوه) عطف شده است که غسل آن را بیان میکند و مجرور آن بر (روس) عطف شده است و ممسوح است. پیامبر( در سنت بیان کرده است جواز مسح زمانی است که خف پوشیده باشد و در غیر خف غَسل واجب است.124
1-2-5) حجیت قراءات قاریان هفتگانه
مشهور است که علماء اهل سنت قراءات هفتگانه را متواتر میدانند و ظاهراً مقصودشان این است که از پیامبر متواتر است یعنی به تواتر از نبی ( ثبت شده است که ایشان بر وفق این قراءات قرائت میکرد و بعضی از آنها هم به تواتر قراءات دهگانه باور دارند بلکه بعضی از آنها گفتهاند اگر تواتر را در قراءات سبع لازم ندانید کفر گفتهاید و بین شیعه مشهور این است که این قراءات غیرمتواتر است بلکه آن را اجتهاد قاری میدانند و به خبر واحد روایت شده است.125 در ادامه به تفصیل این دو دیدگاه میپردازم.
1-2-5-1) حجیت قراءات هفتگانه از نظر اهل سنت
در اين زمينه در میان اهل سنت نظرهای مختلفی وجود دارد از جمله:
1. برخى در اعتبار و اهميت قراءات هفت‌گانه طريق افراط پيموده و براین باورند که هركس گمان كند قراءات هفت‌گانه با تواتر ملازم نيست كفر گفته است، زيرا سخن وى به عدم تواتر همه قرآن مى‌انجامد. اين نظر به استاد ابو سعيد فرج بن لب، مفتى سرزمين اندلس، نسبت داده شده است. وى بر عقيده خويش سخت پافشاری میکند و رساله‌اى مفصل در تأييد نظر خود و پاسخ به مخالفان نوشته است.
اما دلايلى كه وى عقيده خود را بدان مستند مى‌سازد قابل پذيرش نيست زيرا اعتقاد به عدم تواتر قراءات هفت‌گانه مستلزم اعتقاد به عدم تواتر كل قرآن نيست. چگونه مى‌تواند چنين باشد در حالى كه ميان قرآن و قراءات هفت‌گانه فرق زیادی وجود دارد، به طورى كه مى‌توان فرض كرد كه قرآن در قرائتى غير از قراءات هفت‌گانه يا در مقدارى از آيات كه قاريان همگى بر آن اتفاق نظر دارند، يا در مقدارى كه عده‌اى معتمد و مأمون از هماهنگى و همدستى بر دروغ، اعم از قارى و غير قارى، بر آن اتفاق نظر دارند، متواتر باشد؛ در حالى كه فرض عدم تواتر قراءات در آن جاها كه مورد اختلاف قاريان است و يا در مواردى كه عده‌اى مصون از تبانى بر كذب در هر طبقه بر روايت آن اتفاق ندارند صحيح است.126
 ٢ . گروهى نيز در كاستن از اعتبار و ارزش قراءات هفت‌گانه به تفريط گراييده، چنین مى‌پندارند که هيچ فرقى ميان آنها و ساير قراءات نيست و همگى را مستند به روايات آحاد مى‌دانند.
این گروه در اثبات نظر خود چنين استدلال مى‌كنند كه اعتقاد به تواتر قراءات نارواست، زيرا موجب تكفير كسانى مى‌شود كه آن را مورد طعن قرار داده‌اند، چون مى‌دانيم كه بعضى از دانشمندان و بزرگان علماء در تواتر قراءات خدشه وارد كرده‌اند.
در پاسخ به اين استدلال باید گفت: بنا بر قول به تواتر قراءات، انكار چيزى از آنها موجب تكفير مى‌شود پذيرفته نيست. بلكه بنابراين قول، صرفاً كسى كه على‌رغم علم به تواتر قرائتى آن را انكار كند مورد تكفير قرار مى‌گيرد، بعضاً چيزى از نظر گروهى متواتر است، اما در نظر گروهى ديگر متواتر نيست؛ يا گاه متواتر است و زمانى ديگر خير.
بنابراين، طعن افراد بر قراءات ممكن است ناشى از عدم اطلاع ايشان از تواتر آن باشد و اين طعن، تواتر را در نظر كسى كه بدان علم دارد نفى نمى‌كند. همواره فراتر از هر دانايى داناترى هست و نيز مى‌توان اين دليل را مورد مناقشه قرار داده چنين گفت كه طعن صرفاً در موارد اختلافى نظير اداء و بيان است. اما موارد متفق عليه در معرض طعن قرار نگرفته‌اند و ما صرفاً در موارد متفق عليه به تواتر معتقديم نه در موارد اختلافى.127
3. ابن سبكى، نويسنده كتاب جمع الجوامع كه خود بر آن شرح و حاشيه نوشته است: «قراءات هفت‌گانه از تواترى كامل برخوردارند، يعنى گروهى كه به طور متعارف هماهنگى آنان به كذب محال است آن را از جماعتى نظير خود و به همين ترتيب تا پيامبر ( نقل كرده‌اند. آحاد بودن اساتيد قاريان ضررى به تواتر قرائت‌هاى مذكور نمى‌رساند، زيرا اختصاص اساتيد به گروهى موجب آن نيست كه قراءات از طريق ديگران نقل نشده باشد. بلكه قراءات عملاً از طريق ديگران هم نقل شده است. جمع بسيارى از مردم يك سرزمين، قرائت امام خود را از جمعى نظير خود دريافت كرده‌اند و به همين ترتيب الى آخر. استناد قراءات به امامان قارى و از طريق راويان معين صرفاً به دليل احاطهی آنان بر ضبط حروف قرايى و بر اساس نحوهی حفظ شيوخ جامع الشرايط خويش است.»128
ممكن است در اين سخن مناقشه كنند و بگويند اگر همه قراءات متواتر بود، قاريان در هيچ‌يك از آن‌ها اختلاف نظر پيدا نمى‌كردند، حال آنكه بخشى از قراءات مورد اختلاف قاريان است؛ بنابراين نمى‌پذيريم كه قراءات همگى متواتر هستند.
به اين اشكال چنين پاسخ داده مى‌شود كه وجود اختلاف

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع نزول قرآن، زمان پیامبر، تاریخ اسلام، صاحب نظران Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع علوم قرآن، امام صادق