منابع پایان نامه ارشد با موضوع مناطق شهری، مناطق روستایی، مخارج خانوار، بودجه خانوار

دانلود پایان نامه ارشد

منافع کافی برای تامین نیازهای اساسی مربوط می شود. خط فقر، یک مقدار ثابت واقعی است که اگر شخص از آن بهره مند نباشد او را فقیر به حساب می آورند. در واقع یک مفهوم بنیادی غیرقابل تقلیل از “محرومیت مطلق” در تعریف فقر هست که گرسنگی، سوء تغذیه شدید و مرارتهای آشکار را دلیل بر وجود فقر به حساب می آورد، بدون آنکه نیازی باشد تا هرگونه ملاحظه نسبی منظور شود(محمودی و عباسیان،1391). حداقل نیاز به اقلام خاصی مانند پوشاک ، اغذیه ، آب سالم ، مسکن و … که برای دستیابی به بهداشت و تغذیه مناسب لازم هستند را میتوان معادل با “نیازهای حداقل” با تخمین نیازهای غذایی خانوارهای در اندازه های مختلف محاسبه نمود، سپس این مقادیر غذایی به مقادیر کالاهای مختلف تعمیم داده می شوند و بعد از آن به مقادیر پولی تبدیل می شوند. بااین حال، برای چنین تعریفی از فقر، دومشکل وجود دارد که باید حل شوند: چه نیازهایی را باید اساسی به حساب آورد؟ و هزینه نیازهای اساسی چگونه باید محاسبه شود؟ روانتری یکی از پیشگامان مباحث مربوط به اندازه گیری فقر، فقر را برحسب ناتوانی در دستیابی به نیازهای مصرفی اساسی که برای حفظ کارایی جسمانی فرد لازمند تعریف نمود. در این روش خط فقر به صورت مجموع هزینه های خوراکی وغیر خوراکی تعیین شده در سبد مصارف اولیه تعریف می شود. بنابراین خط فقر از دوبخش خواکی و غیر خوراکی تعیین شده است. برای بخش خوراکی پس از تعیین میزان کالری مورد نیاز گروههای مختلف از نظر سنی و جنسی، سبد غذایی مناسب ترجیحات افرادیک منطقه ایجاد و سپس ارزش آن سبد براساس بردار قیمت این کالاها در همان منطقه به دست می آید. برای محاسبه مصارف غیر غذایی نیز از روشهای مختلفی استفاده می شود که مهمترین آنها عبارتند از روش راونتری و روش اورشانسکی. در روش راونتری پس از تعیین خط فقر غذایی مقدار درآمد ثابت برای تامین هزینه حداقل سایر نیازهای غیر غذایی به آن افزوده می شود. به بیان دیگر دراین روش علاوه بر مجموعه ای از کالاهای اساسی غذایی، کالاهای غیر غذایی مانند پوشاک، آموزش و بهداشت که برای تامین نیازهای اولیه فرد و ادامه حیات وی لازم و ضروری است تعیین می گردد. البته از مشکلات تعیین خط فقر با این روش می توان به موارد زیر اشاره کرد:
مفهوم کالاهای اساسی مفهومی نسبی است. یعنی سبدهای مختلفی از کالاهای غذایی و غیر غذایی می تواند به عنوان کالاهای اساسی در نظر گرفته شود و سن و جنس افراد و بسیاری از عوامل دیگر در این انتخاب تاثیردارند و اینکه بر حسب زمان و مکان و موقعیت جغرافیایی، بهای خرید این کالاها متفاوتند.
روش ارشانسکی8 مبتنی بر قانون انگل است. در این روش ابتدا حداقل مخارج لازم برای تهیه مواد خوراکی مورد نیاز فرد تعیین می شود، سپس هزینه مواد غیر خوراکی به صورت در صد معینی از هزینه های خوراکی به آن اضافه می شود. یعنی در محاسبه خط فقر کل از عکس ضریب انگل استفاده می شود. در این روش از میانگین هندسی نسبت هزینه غذا به مخارج کل افراد جامعه (فقیر وغنی) استفاده می شود. البته در برخی موارد هم روش ارشانسکی با اندکی تعدیل به کار گرفته می شود که در این صورت از میانگین نسبت غذا به کل مخارج برخی گروه های خانوار که فقیر تلقی می شوند (مثلا” 20درصد فقیرترین در هر زیر گروه یا پایین ترین طبقه درآمدی جامعه) استفاده می شود.(راولیون،1998)
ترسیم خط فقر بر اساس هزینه حداقل یا درآمد حداقل، نیز دو برداشت دیگر از خط فقر است که از دیر زمان انتخاب بین این دو روش مطرح بوده است. مطالعاتی که بعد از جنگ جهانی دوم در زمینه فقر در انگلستان صورت گرفته عمدتا متکی به آمار بودجه خانوار بوده و از روش هزینه استفاده شده است. آبل اسمیت9 و تاونسند در سال 1965 به عنوان پیشقدم مطالعات بودجه خانوار از روش فوق برای تعیین خط فقر استفاده نمودند. این محققین در کارهای بعدی خود نیز سعی کردند تفاوتهای بین استفاده از هزینه ودرآمد را برای ترسیم خط فقرمطرح کنند.(باقری و کاکاوند،1385)
نویسندگان دیگری از جمله اتکینسون10 با در نظر گرفتن نارساییهای روش درآمد سعی نمودند از طریق استفاده از معیار سطح زندگی، فقر را بررسی نمایند. دلایلی وجود دارد که استفاده از درآمد به جای هزینه منجر به نتایج متفاوتی می گردد. مثلا” امکان دارد خانواده هایی که درآمدی کمتر از خط فقر دارند، بتوانند از طریق وام گرفتن یا فروش بعضی از دارایی هایشان سطح رفاه خود را بالاتر از خط فقر قرار دهند یا از طرف دیگر ممکن است خانوارهایی که سطح درآمدی در حد فقر و بالاتر از آن را دارند به دلایلی مانند عادات اجتماعی یا عدم دسترسی به بازار مناسب قادر نباشند سطح زندگی خود را درحد خط فقر نگه دارند.(راوالیون،1998)
2-2-7- اندازه گیری خط فقر نسبی
یک روش برآورد خط فقر نسبی بر پایه درصدی از میانه مخارج خانوار است که در بیشتر موارد 50درصد از میانه مخارج یا 60درصد از میانه مخارج خانوار انتخاب می شود که البته این تعیین درصد اختیاری و تجربی است. دراین روش به منظور تعیین خط فقر ابتدا مخارج خانوارها در دهک های درآمدی مرتب می شود و سپس از مخارج دهک های پنجم و ششم میانگین گرفته می شود و این میانگین به عنوان میانه مخارج خانوارها در نظر گرفته می شود و سپس 50 یا 60 درصد آن را به عنوان خط فقر در نظر می گیرند. روش دیگر مبتنی بر درصدی از میانگین مخارج خانوار است که این روش نیز بر مفهوم نسبی فقر استوار است و روش اندازه گیری آن مشابه روش تعیین میانه است.
روش دیگر برای اندازه گیری خط فقر نسبی که روش مورد استفاده ما نیز می باشد روش معکوس ضریب انگل است که در این روش براساس الگوهای مشخص با تخمین رابطه بین مخارج خوراکی و کل مخارج خانوار ضریب انگل تخمین زده می شود.

2-3- پیشینه تحقیق
2-3-1- پیشینه خارجی:
ياسين11 و همكاران(2011) به بررسي وضعيت فقر در سودان جنوبي پرداختند. در اين مطالعه متغيرهايي مانند تحصيلات، وضع زناشويي سرپرست خانوار، اندازة خانوار، زن سرپرست بودن خانوار و نوع شغل مدنظر بوده است. نتايج نشان داد كه تحصيلات متوسطه، سرپرست خانوار طلاق گرفته و زن سرپرست بودن خانوار تعيين كننده هاي اصلي فقر خانوارهاي شهري هستند. از سوي ديگر تحصيلات دانشگاهي، سرپرست خانوار ازدواج كرده، اندازة خانوار و زن سرپرست بودن خانوار از جمله عوامل اثرگذار بر فقر در منطقه روستايي هستند.
راوالیون (1998) که در مقاله ای با عنوان خط فقر به ارائه تعایفی از خطوط فقر و ارزیابی انتقادی از روش های اصلی تنظیم و محاسبه خط فقر موجود در عمل در چارچوب رفاه اقتصادی می پردازد. وی با ارائه و تعریف دو روشهای اصلی موجود در عمل روش غذا – انرژی – مصرف (FEI) و روش نیازهای اساسی اولیه(CBN) به بررسی آنها پرداخته و مشخص شده که این روشها نتایج کاملا متفاوت می دهد. همچنین او خط فقر ذهنی که یکسری تداعی های ذهنی و ویژگی های اجتماعی برای هر برداشت از نیازهای اساسی و از جمله احتیاجات غذایی وجود دارد را تعریف نموده است.
ماليك12 (1996) در بررسي عوامل مؤثر بر فقر روستايي در پاكستان، 100 خانوار در روستاي پنجاب را در سال 1990 بررسي نموده است. براساس نتايج اين مطالعه، خانوارهايي كه داراي مالكيت زمين بيش تر، نرخ وابستگي كمتر، نرخ مشاركت و سطح آموزش بالاتر هستند به احتمال قوي خارج از محدودة فقر قرار مي گيرند.
لانجائو و راواليون (1995) در مقاله اي با عنوان فقر و اندازه خانوار به بررسي رابطه بين بعد خانوار و فقر آنان پرداختند. مطالعه وضعيت 4794 خانوار پاكستاني در دوره 1991 – 1986 نشان داد كه رابطه منفي قوي بين اندازه خانوار و هزينه سرانه خانوار وجود دارد. بنابراين بر بعد خانوار به عنوان عامل فقر تأكيد نمودند.

2-3-2- پیشینه داخلی:
علی ارشدی و عبدالعلی کریمی(1392) در مقاله ای وضعیت فقر مطلق در ایران در سالهای برنامه اول تا چهارم توسعه را بررسی کرده اند. آنها با استفاده از آمار هزینه و درآمد خانوار، به اندازه گیری وضعیت فقر درمناطق شهری و روستایی ایران طی سالهای 88-68 پرداخته اند. بدین منظور پس از ارائه تعاریف فقر و معرفی انواع آن به مقولات اندازه گیری خط فقر و محاسبه میزان فقر اشاره شده و برای بدست آوردن خط فقر مطلق کل، خط فقر مطلق غذایی براساس رویکرد حداقل نیازهای اساسی محاسبه و حداقل نیازهای غیر غذایی به آن اضافه شده است. نتایج حاصله دلالت برآن دارد که :
1- برنامه فقرزدایی پس از جنگ در کاهش فقر مناطق شهری نسبت به مناطق روستایی موفقیت بیشتری داشته است.
2- میزان خطوط فقر مطلق در مناطق شهری بیشتر از مناطق روستایی بوده است.
3- میزان فقر مطلق و همچنین شکاف فقر مطلق در مناطق روستایی بالاتر از مناطق شهری بوده است.
4- شاخص فقر مطلق در مناطق شهری از سال 1385 و در مناطق روستایی از سال 1384 رو به افزایش نهاده است.
محمدرضا پورقربان (1392) در مقاله ای تحت عنوان ” اندازه گیری کشش شاخص های فقر نسبت به تغییر قیمت گروه های غذایی: مورد ایران” در چارچوب الگوی سان – کاکوانی ، با محاسبه کشش قیمتی فقر برای 14 گروه کالایی مواد غذایی مشمول مالیات و یارانه در سالهای 1383-1379، در ایران، تاثیر یک درصد تغییر قیمت هریک از گروه های کالایی را با توجه به شاخص های شکاف فقر و شدت فقر محاسبه و با یکدیگر مقایسه نموده است.
ابوالفضل محمودی (1392) در مقاله خود با عنوان برآورد خط فقر نسبی در مناطق شهری ایران، از طریق سیستم مخارج خطی و استفاده از آمار و اطلاعات گزارش بررسی بودجه خانوار در مناطق شهری طی سالهای 89-1384 خط فقر نسبی را محاسبه نموده است. معادلات مخارج خطی به صورت سیستمی و با روش ISURE (رگرسیون های به ظاهر نامرتبط) تخمین زده شده و خط فقر ماهانه در مناطق شهری ایران به طور میانگین برای یک خانواده 4 نفره از 4500884 ریال در سال 1384 به رقم 9197571 ریال در سال 1389 افزایش یافته است. نتایج این تحقیق گویای این است که خط فقر نسبی، سالانه 17% رشد نموده است.
رضا جمشیدی و مصطفی سلیمی فر(1392) در مقاله خود به بررسی وضعیت توزیع درآمد خانوارهای استان خراسان رضوی و کشور طی سالهای 90-1385 به تفکیک مناطق شهری و روستایی و با استفاده از آمار هزینه و درآمد خانوارها و ضریب جینی، شاخص تایل، ضریب اتکینسون و نسبت دهک دهم به دهک اول پرداخته اند. یافته های مطالعه نشان میدهد درطول دوره مورد بررسی از نابرابری درآمد در کشور و استان کاسته شده و میزان نابرابری درمناطق شهری استان تقریبا بیشتر از کشور و در مناطق روستایی استان همواره کمتراز کشور می باشد.همچنین توزیع درآمد در مناطق شهری کشور و استان نیز نابرابرتر از مناطق روستایی بوده است.
بنفشه حداد(1391) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با استفاده از داده های طرح هزینه و درآمد خانوارهای شهری و روستایی استان خراسان بزرگ در سال 1387 و با استفاده از خط فقر محاسبه شده از روش سیستم مخارج خطی به بررسی تاثیر برخی از عوامل تعیین کننده ی فقر در سطح خرد پرداخته است. تاثیر پذیری احتمال وقوع فقر از خصوصیات و ویژگی های خانوارها ، با استفاده از مدل لاجیت در سال 1387 مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج تحقیق ایشان نشان میدهد بیشترین کاهش احتمال فقر خانوارهای شهری مربوط به افزایش سن سرپرست خانوار و وضعیت مسکن خانوار می باشد. در خانوارهای روستایی بعد خانوار و سن سرپرست خانوار بیشترین کاهش احتمال فقر خانوارها را سبب می شوند.
فرهاد خداداد کاشی و علی اکبر سلیمان نژاد (1391) در مقاله ای به برآورد و بررسی تغییرات خط فقر در مناطق روستایی استان اصفهان با استفاده از روش سلطه تصادفی پرداخته اند. مهمترین ویژگی تکنیک سلطه تصادفی این است که مقایسه تطبیقی فقر در دو سال یا مقطع مختلف را مستقل از خط فقر میسر می سازد. نتایج این مطالعه نشان میدهد که اولا” خطوط فقر مبتنی بر معکوس ضریب انگل بزرگتر از سایر خط فقر ها و خطوط فقر بر پایه معکوس ضریب انگل فقرا از تمامی خطوط فقر نسبی کوچکتر است. ثانیا خط فقر براساس تمامی روشهای اندازه گیری فقر افزایش یافته است.

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع مخارج مصرفی، هزینه های غذایی، توزیع درآمد، شرایط آب و هوایی Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع استان خراسان، خراسان رضوی، مناطق شهری، خراسان شمالی