منابع پایان نامه ارشد با موضوع مخارج مصرفی، هزینه های غذایی، توزیع درآمد، شرایط آب و هوایی

دانلود پایان نامه ارشد

و او را به چالش میکشد اشاره دارد. پدیده هایی چون بیکاری، درآمد کم، بیسوادی، نبود امکانات بهداشتی، نبود فضای آموزشی و تفریحی و ورزشی، ضعف دستگاه قضایی، ضعف دولت، و… همه با فقر در ارتباط هستند.
اینکه مساله فقر را چگونه میتوان حل کرد نیز قبل از هرچیز به نوع کوششی بستگی دارد که برای شناخت و تحلیل آن در شرایط زمانی و مکانی خاص صورت میگیرد. در جامعه ای که با گرسنگی های گروه های وسیعی از جمعیت روبروست تعریف فقر گرایش به آن دارد که بر مسائل مرتبط با گرسنگی تمرکز یابد، در حالی که در جامعه ای که از سطح حداقل رفاه برخوردار است تعریف فقر بر شاخص هایی متمرکز است که بیشتر بر محرومیت نسبی دلالت دارند از قبیل سوء تغذیه و دسترسی به امکانات بهداشتی و آموزشی.
از هنگامی که راونتری1 در انگلستان به محاسبه خط فقر و اندازه گیری فقر مبادرت ورزید حدود یک قرن می گذرد. در طی این مدت تعاریف مختلفی از فقر و خط فقر وسیاستهای معطوف به فقر توسط نظریه پردازان علوم انسانی و علی الخصوص اقتصادی ارائه شده است. عمده رویکردهای مختلف به فقر از جمله رویکردهایی هستند که می باید آنها را رویکردهای درآمد محور نامید. مبدا تحلیل ها و تعاریف و سیایتها در این دیدگاهها بر عنصر درآمد تکیه دارد و فقر مورد مطالعه از نوعی است که عنوان فقر درآمدی به خود گرفته است. از این منظر فقر به معنی نداشتن یا کمبود درآمد کافی است و فقیر کسی است که از سطح حداقل درآمدی محروم است. (محمودی، عباسیان، 1391)
البته مطالعات سالهای اخیر بانک جهانی نشان میدهد که فقر دو رویه دارد: یکی فقدان درآمد یا درآمد اندک و دیگری هراس از دست دادن همین موقعیت ضعیف اقتصادی. یعنی فقرا هم از کمبود درآمد رنج می برند و هم اینکه همواره در هراس از آینده زندگی می کنند. برخورداری از قابلیتهای پایه ضمن اینکه امکان خروج از وضعیت فقر را فراهم می کند ابزاری است که ترسی از آینده را نیز بی معنا می کند. پرنده ای که بال و پر دارد از نشستن بر شاخه های بسیار نازک درختان نیز هراس نخواهد داشت. سیاستهای معطوف به فقر باید مبتنی بر تفکری درباره فقر باشد که علت فقر را تنها کمبود درآمد نشمارد و ریشه های فقر درآمدی را نیز مورد توجه قرار دهد. فقر محصول نابرابری فرصتها و برآیند شرایط اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی است.(محمودی، عباسیان،14:1391)
اکنون با دو تعریف مطلق و نسبی از فقر روبرو هستیم.
فقر مطلق2: به حداقل معاشی اطلاق می گردد که برای حفظ و ادامه حیات ضروری است. یعنی فقر مطلق ناتوانی در کسب حداقل استاندارد زندگی تعریف شده است. لذا این تعریف به چگونگی تعریف حداقل معاش بستگی دارد. (محمودی، عباسیان،15:1391)
فقر نسبی3: به صورت ناتوانی در کسب معینی از استاندارد مطلوب زندگی در جامعه فعلی تعریف می شود. در این تعریف به نابرابری در توزیع درآمد و ثروت بیش از میزان مطلق درآمد توجه دارد.(همان)
بوث و راونتری4 دو نفر از پیشگامان مطالعات فقر در اواخر قرن نوزدهم تلاش فراوانی جهت ارائه تعریف مناسبی از فقر کردند و آنها فقر مطلق و نسبی را از هم متفاوت می دانستند. از نظر آنها فقر مطلق موضوعی عینی و متضمن تعریف علمی بر پایه معاش است و منظور از آن حداقل نیازهایی است که برای حفظ زندگی لازم است. در مقابل فقر نسبی ناتوانی در کسب یک سطح معین از استاندارهای مطلوب زندگی است. در تعریف فقر نسبی به نابرابری در توزیع و ثروت بیش از میزان مطلق درآمد افراد توجه می شود.(خداداد کاشی و همکاران،1384)
یکی از مدافعان برجسته مفهوم نسبی فقر تاونسند5 (1979)است. او می گوید نیازهای زندگی ثابت نیستند و دائما” با تغییراتی که در جامعه و محصولات اتفاق می افتد تغییر و افزایش می ییابند. بنابراین بهترین فرض این است که سطح کفایت را به متوسط افزایشی یا کاهشی درآمدهای حقیقی ارتباط دهیم. عموما” عنوان می شود که مفهوم فقر نسبی برای کشورهای درحال توسعه مناسب نیست، زیرا در این کشورها عموما” حصول اطمینان از اینکه کسی در جامعه زیر حداقل سطح قابل قبول زندگی نمی کند مد نظر است که این همان مفهوم فقر مطلق را می رساند، اما در کشورهای توسعه یافته چون حداقل نیازهای اولیه زندگی قبلا” برآورده شده است عموما” در سیاست گذاری ها تمرکز بر ارتقا و بهبود سطح زندگی افراد جامعه خواهد بود که بیانگر نگرش نسبی به مساله فقر است(راغفر و ابراهیمی،1386). تاونسند فقر نسبی را نوعی محرومیت در نظر می گیرد و به نظر او افراد جامعه زمانی فقیر محسوب می شوند که فاقد منابعی باشند که از طریق آن تغذیه خود را تامین کنند و در نهایت مشارکت در فعالیتهای اجتماعی برای آنها میسر نباشد(تاونسند،1979). آمارتیا سن6 بعنوان مهم ترین مدافع فقر مطلق شناخته شده است. او می گوید یک میزان غیر قابل تقلیل فقر در مفهوم فقر نهفته است که گرسنگی، سوء تغذیه، سختی و مشقت آشکار را به فقر تعبیر می کند بدون اینکه ابتدا از تعریف نسبی آن اطمینان حاصل نماید.(باقری و کاکاوند،1383)
2-2-3- خط فقر و انواع آن
به اعتقاد مارتین راولیون7 خط فقر عبارت است از مخارجی که یک فرد در زمان و مکان معین برای دسترسی به یک سطح حداقل رفاه متحمل می شود، افرادی که به این سطح رفاه دسترسی ندارند فقیر تلقی می شوند و کسانی که به این سطح حداقل رفاه دسترسی دارند غیر فقیر می باشند.(راولیون،1998)
حداقل قابل قبول درتعریف خط فقر منجر به ایجاد دو مفهوم فقر مطلق و نسبی می شود که قبلا” به توضیح آن پرداختیم. حال با توجه به اینکه فقر در مفهوم مطلق یا نسبی آن بررسی شود خط فقر نیز به دو روش مطلق یا نسبی محاسبه می شود. انتخاب هریک از این دوروش حائز اهمیت است چراکه شاخص های فقر مبتنی بر هریک حساسیتهای متفاوتی در مقابل تغییرات اقتصادی اجتماعی از خود نشان می دهند. یکی از تعاریف برای خط فقر مطلق اینگونه است که خط فقر عبارت است از مقدار درآمدی که برای تامین حداقل نیازهای فرد (خوراکی و غیر خوراکی) در یک جامعه لازم است و عدم تامین آن موجب می شود فرد مورد بررسی به عنوان فقیر شناخته شود. خط فقر نسبی عموما” به صورت درصد معینی از میانه توزیع درآمد (هزینه) جامعه در نظر گرفته می شود و افرادی که درآمد آنها پایین تر از این آستانه قرار می گیرد فقیر محسوب می شوند.(همان)
در رابطه با اندازه گیری خط فقر باید گفت که شاید یکی از پر مناقشه ترین موضوعات در اقتصاد بحث سنجش و محاسبه خط فقر است. روشهای متفاوت و زیادی برای اندازه گیری خط فقر مطلق و نسبی وجود دارد که به طور خلاصه به ذکر نمونه هایی از آنها می پردازیم.
2-2-4- اندازه گیری خط فقر مطلق
از آنجایی که خط فقر مطلق مبتنی بر مفهوم حداقل سطح زندگی است، این سطح باید برای همه ثابت باشد اما این بدان معنا نیست که مقدار عددی خط فقر ثابت بماند، بلکه به دلیل اینکه افراد نیازهای اساسی متفاوتی دارند و در مکانهای مختلفی زندگی می کنند که منجر به مواجهه با قیمت های مختلف می شود خط فقر باید با این تفاوتها طوری تغییر کند که همه افراد روی آن بدون توجه به شرایط شان از سطح زندگی یکسانی برخوردار باشند. یکی از مهمترین این شرایط سن و جنسیت است، زیرا نیازهای غذایی و غیر غذایی گروههای مختلف سنی و جنسیتی باهم متفاوت است. برای مثال کودکان نسبت به بزرگسالان و زنان نسبت به مردان سبد غذایی متفاوتی دارند تا به یک سطح تغذیه ای مناسب برسند. روشهای اندازه گیری خط فقر مطلق دو دسته اند:1- روشهای مبتنی بر رویکرد نیازهای غذایی 2- روشهای مبتنی بر رویکرد نیازهای اساسی.
2-2-5- روشهای مبتنی بر رویکرد نیازهای غذایی
در این روش فقیر کسی است که به غذای کافی دسترسی نداشته باشد و منظور از غذای کافی هم غذایی است که احتیاجات تغذیه ای را رفع می نماید. مشخص کردن احتیاجات تغذیه ای افراد یا خانوارها کار بسیار مشکلی است، نیاز به غذا برای افراد مختلف متفاوت است و برای یک فرد خاص در طول زمان تغییر می کند.(راولیون،1998) برای حل این مشکل متخصصان تغذیه و مراکز تحقیقات تغذیه کشور نیاز به انرژی غذایی را برای حالت های مختلف از جمله بدن در حال استراحت و انجام فعالیت های مختلف برآورد می کنند. همچنین سازمان های بین المللی نظیر سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد نیازهای عادی افراد بر حسب گروههای سنی وجنسیتی را منتشر می کنند. البته این ترکیبات از کشوری به کشور دیگر تغییر می کند و در استفاده از آنها باید شرایطی مانند نژاد، شرایط آب و هوایی، سطح فعالیت ها و از این قبیل را هم مد نظر داشت. پس مهم است در مطالعات یک کشور از سطوح زندگی مربوط به همان کشور استفاده کرد. روشهای مبتنی بر این رویکرد که میتوان به روش کالری مصرفی، روش نسبت غذا، روش انرژی غذایی اشاره کرد که در زیر به طور خلاصه به آنها اشاره می شود.
در روش کالری مصرفی به اطلاعاتی راجع به مقادیر غذایی مصرفی خانوارها نیازمندیم. این مقادیر با استفاده از عوامل تبدیل که توسط موسسات تغذیه ملی تهیه می شوند به کالری تبدیل می شوند. این کالری های مصرفی توسط خانوارها بر ابعاد خانوار تقسیم شده و مقدار کالری مصرفی سرانه معین می گردد. حال اگر این مقدار کمتر از کالری مورد نیاز باشد آن خانوار فقیر شناخته می شود. در این روش ممکن است دو خانواده با کالری مصرفی یکسان از سطوح زندگی بسیار متفاوتی برخوردار باشند، بنابراین شناسایی خانوارهای فقیر با این روش ممکن است گمراه کننده باشد. (محمودی و عباسیان،1391)
در روش نسبت غذا از قانون انگل استفاده می شود، برپایه این قانون میان سطح درآمد و سهم هزینه های خوراکی خانوارها رابطه منفی وجود دارد به طوری که هر چه درآمد کمتر باشد سهم بیشتری از آن صرف هزینه های خوراکی می شود. ازاین رابطه که در پژوهش های مختلف تایید شده برای سنجش سطح رفاه استفاده می کنند. یعنی نسبت هزینه های خوراکی به درآمد خانوار به عنوان یکی از شاخص های رفاه اقتصادی شناخته می شود، در این روش سطح معینی از نسبت هزینه های غذایی به درآمد خانوار به عنوان آستانه فقر تعیین می گردد و خانوارهایی که نسبت هزینه های خوراکی آنها به درآمدشان بالاتر از این مقدار باشد، فقیر تلقی می شوند. البته این روش هم ممکن است به نتایج قابل اطمینانی منجر نشود زیرا برای مثال خانواده ثروتمندی که از غذاهای گران قیمتی استفاده می کنند ممکن است درصد بالایی از درآمد خود را صرف هزینه های غذایی کند و در نتیجه طبق این روش فقیر تلقی شود، همچنین خانوارهای فقیری که سهم زیادی از درآمدشان را صرف هزینه های غیر غذایی می کنند غیر فقیر تلقی شوند.(همان)
در روش انرژی غذایی، مخارج مصرفی یا سطوح درآمدی مشخص می شود که برای دریافت انرژی غذایی (برحسب کالری) برابر مقدار از پیش تعیین شده توسط مراجع ذی صلاح باشد. به دلیل اینکه معمولا” در یک سطح از درآمد با مقادیر متفاوتی از انرژی غذایی مواجه ایم، دراین روش از متوسط مقدار دریافتی درهر سطح از درآمد استفاده می شود. عموما” در اندازه گیری خط فقر به نیازهای غیر خوراکی افراد نیز توجه می شود، یعنی خط فقر باید علاوه بر نیازهای غذایی نیازهای اساسی غیر خوراکی را نیز شامل شود. این روش خود به خود هزینه مصارف غیر غذایی را نیز در بر می گیرد به شرط اینکه کل مخارج مصرفی که به وسیله آن یک شخص معمولا” کالری مورد نیاز خود را تامین می کند، معین شود. در این روش نیز وجود سازگاری در خط فقرمی تواند نقض شود. مثلا” مردمی که در مناطق ثروتمند زندگی می کنند معمولا” سلایق پرهزینه تری دارند و بنابراین با یک واحد پول مقدار کالری کمتری را نسبت به مردم فقیرتر خواهند داشت و در نتیجه خط فقر غذایی برای مناطق ثروتمند بالاتر از مناطق فقیرتر خواهدبود و ممکن است با این روش فقر بیشتری در مناطق ثروتمند نشین نسبت به مناطق فقیرنشین شناسایی شود.(همان)
2-2-6- روشهای مبتنی بر رویکرد نیازهای اساسی
از جنبه نظری، شکی نیست که مقدار خاصی از مصرف کالاها (غذایی و غیر غذایی) هست که برای بقاء حیات انسان ضروری است، فقر به آن معنایی که در اینجا استفاده می شود، به عدم توانایی فرد یا خانواده در کسب

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع روابط اجتماعی، قدرت سیاسی، مبانی نظری، ساختار قدرت Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع مناطق شهری، مناطق روستایی، مخارج خانوار، بودجه خانوار