منابع پایان نامه ارشد با موضوع قراءات، مصاحف، شاذ، هفتگانه

دانلود پایان نامه ارشد

که از امامان خود شیعه نقل شده، آن وقت چگونه ممکن است به قرائتى تمسک کند که نه خودش آن را حجت مى داند و نه دشمنش، و این سخنى است خنده آور.»229
خوئی در کتاب «البیان فی تفسیر القرآن» میگوید: «هر قرائتی که از نبی یا یکی از اوصیای معصومینش، ثابت نشود قرائت به آن در نماز جایز نیست، زیرا در نماز واجب است قرآن قرائت شود پس چیزی که قرآن بودن آن احراز نشده است قرائت آن کفایت نمیکند. قراءات سبع را در نماز جایز میدانستند و آن به دلیل تقریر اهل بیت نسبت به آن بود و هر قرائتی که در زمان اهل بیت جایز و متعارف بود شامل میشد به جزء قرائت شاذ که تقریر شامل آن نمیشد.»230
علامه حلی قراءات هفتگانه را متواتر میداند ولی قرائت به شاذ و قراءات دهگانه را جایز نمیداند. به قول ایشان واجب است آیات متواتر را قرائت کنند و به نظر ایشان آیات متواتر، آیاتی هستند که مصحف امام علی ( شامل آن میشد زیرا اکثر صحابه بر آن اتفاق دارند و عثمان ( غیر آن را سوزاند و جایز نیست به قرائت ابن مسعود، ابی و غیر آن دو قرائت کند اگر به قرائت ابن مسعود قرائت کند نماز باطل است.231
علامه کَرَکی نیز قراءات غیر از قراءات دهگانه را شاذ میداند وقرائت ابن مسعود و ابن محیصن را شاذ دانسته و به نظر ایشان اگر شاذ را عمداً در نماز قرائت کند نمازش باطل میشود.232
محمد عاملی در تواتر قراءات سهگانه که مکمل قراءات هفتگانه است شک دارد ولی اصح نزد او تواتر این قراءات است و قرائت به شاذ را جایز نمیداند.233
پس از بیان اقوال علماء و فقهاء در این زمینه، نتیجه میگیریم که قرائت شاذ در نماز و غیر نماز به دلائلی حجیت ندارد: اولاً قرائت شاذ قرآن نيست فقط بر اساس ظن و گمان قرآن میباشد و برداشتن آن از مصاحف دليلي بر قرآن نبودن است. ثانیاً به منزله خبر واحد عدل نيست. عمل به خبر واحد عدل وقتی واجب است که ثابت باشد و به وسيلهي اثر ديگر يا اجماع نسخ نشود و دليل ديگري معارض با آن پيدا نشود. قرائت شاذ در این دو وجه با خبر واحد عدل مخالفت دارد، برداشتن آن از مصاحف دليل بر نسخ آن است و قرائت متواتر ثابت در مصحف دليل معارض قرائت شاذ است.
1-3-2) نشأت قراءات:
نشآت قرآن به دو مرحله تقسيم ميشود.
1-3-2-1) مرحله اول: قرائت در زمان پيامبر (
قرآن در طول 23 سال بر رسول خدا ( به دليل حكمتي كه خداوند اراده كرده بود نازل شد و رسول خدا آيات را به محض نزول آن بر اصحابش تلاوت ميكرد و آنها حفظ ميكردند و در نماز و غير نماز تلاوت ميكردند. جبرئيل قرآن را هر سال يك بار بر نبي ( عرضه ميكرد و در آخرين سال دو بار عرضه كرد. و قرائتش بر سبعة احرف بود. همانگونه كه در حديث ابن عباس ( آمده است كه رسول خدا ( فرمود: «أقرأني جبرئيل علي حرف فراجعته فلم أزل أستزيده و يزيدني حتي انتهي إلي سبعة أحرف»234 صحابه ( اين أحرف را از رسول خدا ( ميشنيدند و هريك از آنها بر اساس آنچه شنيده بودند قرائت ميكردند. بعضي از آنها بر يك حرف و برخي ديگر بر دو حرف اخذ ميكردند و امر در زمان رسول خدا بر اين اساس بود. صحابه بر اساس قرائتي كه رسول خدا ارائه ميداد قرائت ميكردند تا اينكه اختلاف بين قراء زمان صحابه ( واقع شد؛ مخصوصاً در خلافت عثمان ( تشديد شد. در اين مرحله اصطلاح قراء ظهور كرد.235 پيامبر ( بر مردم قرائت ميكرد و آنها را به وسيلهي آن به سوي خدا دعوت ميكرد و جمع زيادي بعد از هجرت به مدينه منوره و جنگهاي متعدد و فتح تمام جزيرهي عرب ايمان آوردند، معلوم است كه با اين تعداد زياد سخت است که بر هر فرد به تنهايي قرائت كند.هنگامي كه فرد جديدي ايمان ميآورد و پیامبر (ميخواست قرآن را به او تعليم دهد، او را پيش صحابه ميفرستاد.
1-3-2-2) مرحله دوم: قراءات در عصر صحابه:
1-3-2-2-1) قراءات در زمان خلافت أبوبكر و عمر(
در زمان خلافت ابوبكر(، بعد از واقعه «يمامة» در سال 12 هجري -جنگ بين مسلمانان و اهل رده از اتباع مسيلمة كذاب بود- كه تعداد زيادي از حافظان قرآن شهيد شدند و به دليل ترس از اينكه بزرگان قراء بميرند تصميم گرفتند كه قرآن را جمع كنند. به زيد بن ثابت امر كردند كه قرآن را در جلد واحدي جمع كند. زید بن ثابت قرآن را از مواد مختلفي كه سوره و آيات بر آن نوشته شده بود جمع كرد و با شهادت دو نفر عادل آن چه در سينهي مردان بود با مكتوب مطابقت داد در اين جمعآوری سورهها نامرتب ولي آيات در هر سوره مرتب بود.236 مصحفي كه در زمان خلافت ابوبكر (جمعآوری شد متضمن چيزي دال بر اختلاف قراءات نبود شامل سورهها و آیاتی بود که به نحوي «زيد» آن را از پيامبر بعد از عرضهي اخير شنيده بود و جواز تعدد وجوه قرائت در بعضي كلمات به نحوي كه در زمان پيامبر بود به ذهن نميرسيد و هر قاري از صحابه، قرآن را بر اساس آنچه حفظ کرده بود همانگونه كه از پيامبر يا از صحابي ديگر ياد گرفته بود قرائت ميكرد، بدون اينكه رأي و اجتهاد در آن مجالي داشته باشد.
در زمان خلافت عمر ( حافظان قرآن زياد شدند و از بین صحابه كساني كه همهي شرايط قرآن را از نظر حفظ و تعليم رعایت کردند مشهور شدند و به هر يك از اينها قرائتی نسبت داده شد و از آن روز قرائت ابن مسعود، أبَيّ، زيد بن ثابت، معاذ بن جبل و…به وجود آمد. در اين زمان حركت نسخ مصاحف و كسب آن رونق پيدا كرد. اختلاف در زمان عمر به حدي نرسيد كه باعث ترس شود. 237
1-3-2-2-2) قراءات در زمان خلافت عثمان(
در ابتداي خلافت عثمان (حول جواز تعدد قراءات و اختلاف مصاحفي كه نزد بعضي از صحابه بود چيز جديدي رخ نداد. زمانيكه دولت اسلامي در عهد عثمان توسعه پيدا كرد و صحابه متفرق شدند و مردم از عصر وحي و رسالت دور شدند، اهل هر سرزمين، قرائت كسي از اصحاب رسول خدا (را كه بينشان مشهور شده بود اخذ ميكردند. 238
بعد از دو سال خلافت عثمان (، در سال 25 هجري حذيفة بن يمان در جنگ ارمينية شركت كرده بود، شنيده بود كه سپاه شام به قرائت أبي بن كعب و سپاه عراق به قرائت ابن مسعود قرائت ميكنند و این باعث شد که دو گروه اختلاف پيدا كرده و به همديگر ناسزا بگویند و هر دو گروه گمان ميكردند که قرائت خودشان درست است. اختلاف به بدترين شكل رسيده بود كه عبارت وصف به كفر را رد و بدل ميكردند.
حذيفة ترسيد كه اختلاف توسعه پيدا كند و اختلاف مسلمان حول قرآن مثل اختلاف نصاري حول تورات و انجيل شود. به همین منظور به مدينه رفت و با خليفه اجتماع كرد و آنچه شنيده بود به او گفت. قبل از آمدن حذيفه، عثمان( شنيده بود كه معلمين قرآن و دانشآموزانشان در مدينه حول برتري قرائت بر ديگري اختلاف دارند. زماني كه حذيفه رخداد را تعريف كرد، عثمان ( اهل رأي و علم از صحابه موجود آن روز مدينه را جمع كرد و يكي كردن مصاحف را پيشنهاد كرد و با اجماع موافقت كردند از اين رو عثمان (هیئتی را براي انجام دادن اين عمل تشكيل داد. این هیئت از روی مصحفی که نزد حفصه ام المؤمنين بود مصاحفی نسخ کردند پس از نوشتن نسخه اول به مصحفي كه زيد در زمان خليفه اول جمع كرده بود رجوع كردند و مطابقت دادند سپس به هر سرزمين مصحفي را فرستادند. عثمان ( دستور داد هر چیزی که غير از مصاحف است بسوزانند.239 اين مصاحف از نقطه و اعراب گذاري خالي بود تا آنچه نقل آن صحيح است و تلاوتش از نبي ثابت شده است بر آن حمل شود. در اینجا اعتماد بر حفظ بود نه بر مجرد خط، سپس اختلاف در آنچه رسم الخط آن را احتمال ميداد زياد شد و اهل بدعت آنچه براي يكي از مسلمانان تلاوتش حلال نبود قرائت ميكردند. زماني كه اين مسأله رخ داد مسلمانان بر قرائت ائمه ثقه اجتماع كردند و به هر سرزمينی كه نسخهاي فرستاده بودند ائمهاي که مشهور به ثقة، ضبط، كمال ديانت و مراعات امانت بودند اختيار كردند. آنها حروف و قراءات را جمع كردند، وجوه و روايات را اسناد دادند و بين قراءات متواتر، مشهور، آحاد و شاذ تمييز قائل شدند.240
بعد از پايان این موضوع، قراء مصاحف عثماني بعضي از صحابه و برخي از بزرگان تابعين بودند. تابعین حفظ قرآن و تعليم آن را بر روشي كه از صحابه ياد گرفته بودند بر عهده گرفتند. دستهاي از تابعين و تابع تابعين متقطع شدند و قرائت و قراء منقطع شد. به این سبب قراء بين معاصرين شناخته شدند. در اطراف اينها گروهي ظهور كردند كه اهل بدعت بودند آنها بعضي از آيات قرآن را به نحوي كه موافق میلشان بود قرائت ميكردند. در اين زمان، تعصب و غيرت بر قرآن و عنايت به حفظ آن از تحريف برانگيخته شد، عدهاي از علماء قراءات با وضع تأليفاتي در آن، اسماء كساني كه در قراءات حجت بودند را محدود كردند. اين علماء اول بر عدد خاصي موافقت نكردند، آنها نظر دادند كه تعدادي از افراد موثق را در هر شهري كه مصحف به آنجا فرستاده شد اختيار کرده و صحابي و تابعي بودن آن را تعيين کنند.241
1-3-2-2-3) تفاوت بين جمع کردن قرآن در زمان ابوبكر و عثمان:
در زمان ابوبکر (به دليل ترس از اينكه حاملان و حافظان قرآن بميرند هدف از جمع قرآن ثبت کردن و نوشتن نسخههای پراکنده بود پس در این زمان آیات به طور مرتب در صحفی نوشته شداما زماني كه اختلاف در وجوه قراءات زياد شد عثمان (آنچه در صحف بود به صورت مصحفی واحد در آورد و مصاحفي از آن استنساخ كرد و به سرزمينهاي اسلامي فرستاد. غرض از آن، از بين رفتن فتنهاي بود كه در بين مسلمانان به وجود آمده بود.242
1-3-2-2-4)آيا مصاحف عثماني مشتمل بر تمام حروف هفتگانه است؟
پيش از بحث كردن در مورد اشتمال مصحف عثماني بر حروف هفتگانه، يادآور ميشويم كه نوشتن قرآن در زمان حيات پيامبر ( فقط با يك روش انجام ميگرفت و آن همان قرائت عمومي بود كه صحابه ميخواندند و در آن زمان رخصتي كه با حروف هفتگانه در مورد وجوه مختلف داده شده بود هنوز جا نيفتاده بود.243 و ميتوان درباره جمعآوري ابو بكر ( نيز گفت كه او به نوشتههاي زمان پيامبر اعتماد كرده بود و اين جمعآوري به خاطر ترس از نابودي قسمتهايي از قرآن بود كه در زمان پيامبر نوشته شده بود بنابراين انتظار نميرفت كه در نوشتن قرآن در زمان پيامبر ( و جمعآوري آن در زمان ابوبكر( چندان تفاوتي باشد. علماء در اين مورد نسبت به مصحف عثماني هم اختلاف نظر دارند ميتوان آراء دانشمندان پيشين را در اين مساله در سه نظريه خلاصه كرد: گروهي از فقها، قراء و متكلمان معتقدند كه مصاحف عثماني تمام حروف هفتگانه را در برگرفته است. اين نظر مبتني بر اين است كه امت حق ندارند چيزي از حروف هفتگانه را كه قرآن بر اساس آن نازل شده، مهمل بگذارند و آن را نقل نكنند. گروهي ديگر از علماي سلف و خلف و به تعبير ابن جزري جمعي از پيشوايان مسلمان معتقدند كه اين مصاحف تنها آن تعداد از حروف هفتگانه را دارد كه رسم آن بتواند آنها را بپذيرد و آن مطابق با آخرين عرضهاي است كه پيامبر بر جبرئيل عرضه نمود و اين مصاحف متضمن همان نسخه است و يك حرف از آن فروگذار نشده است.244 گروهي از علماء هم معتقدند كه مصاحف عثماني تنها بر يك حرف از حروف هفتگانه مشتمل است.245
ولي نظرات دانشمندان معاصر ميان دو قول دور ميزند: يكي اينكه صحابه در مصحف تمام وجوه قراءات را جمع كردهاند و مصحف شامل تمام حروف هفتگانه است.246 دوم اينكه عثمان ( قرآن را تنها با يك حرف و با يك قرائت جمعآوري كرد.247
1-3-4) مصدر قراءات:
قول اول: مأخذ قراءات، وحی میباشد.248 علی رغم اختلافات فرقهای در بین مسلمانان، آنها معتقدند که هیچگونه تغییری از طرف پیامبر در قرآن صورت نگرفته است. خداوند در آیات متعددی عدم تغییر و تبدیل از طرف پیامبر را تأیید کرده است که به عنوان مثال:
(وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ( قُلْ لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَلَا أَدْرَاكُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا مِنْ قَبْلِهِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ ( {یونس/16-15}«و هنگامی که آیات روشن ما بر آنها تلاوت شود، کسانی که

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع علامه طباطبائی، احکام شرعی Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع قرآن کریم، تقدیم و تأخیر، آیات و روایات