منابع پایان نامه ارشد با موضوع فدیه، سجدهی، افطار، (أَلاَّ

دانلود پایان نامه ارشد

قول دوم مبنی بر استحباب بودن خواندن این نماز در خلف مقام بعضی از ادلهی وارد شده خالی از اشکال و ایراد نیست، مثلاً:
دلیل دوم «جُعِلَتْ لِي الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَتُرْبَتُهَا طَهُورًا» نمیتوان یک دلیل قاطع و قوی در این زمینه باشد چه آنکه هر چند این حدیث صحیح است ولی نمیتوان از عمومیت آن در این مسأله استفاده کرد چه آنکه ممکن است در نصوص شارع محل خاصی را به عنوان محل گزاردن نماز تعیین شود و این قضیه با این حدیث تعارضی پیدا نمیکند. (ولی در این زمینه امری مبنی بر گزاردن آن در خلف المقام وجود ندارد بلکه فعل پیامبر وارد شده است).
بنابراین میتوان چنین نتیجه گرفت که: اصل وجوب این نماز محل خلاف است ( که در مسأله قبل مفصل به آن پرداخته شد) حال چگونه میتوان تعیین محل آن (خلف المقام) را بدون نص صحیح قطعی از شرع واجب دانست. نصوص وارد شده در این زمینه فعل پیامبر را میرساند ولی نص قولی صححیح مبنی بر وجوب آن در خلف مقام وجود ندارد بنابراین قول جمهور مبنی بر ایجاب آن به صواب نزدیکتر است چه آنکه دلیل قطعی بر تعیین آن محل که امر شده باشد وجود ندارد.
2-2-2) حکم سجدهی تلاوت در سوره نمل
(إِنِّي وَجَدْتُ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ وَ أُوتِيَتْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ وَلَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ (23)وَجَدْتُهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ (24) أَلاَّ يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذي يُخْرِجُ الْخَبْ‏ءَ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ يَعْلَمُ ما تُخْفُونَ وَ ما تُعْلِنُونَ (25) اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظيمِ( {نمل/24-26}
در مورد کلمهی (أَلاَّ يَسْجُدُوا( دو قرائت متواتر و قرائتهای شاذ روایت شده است که به شرح ذیل میباشد:
دو قرائت متواتر
الف. (أَلاَ يَسْجُدُوا( که «لام» در آن مخفف است و کسائی، أبوجعفر و رُوَيْس از یعقوب این گونه قرائت کردهاند.
ب. (أَلاَّ يَسْجُدُوا( که «لام» در آن مشدد است و قرائت بقیهی قراء چهاردهگانه میباشد.481
قرائتهای شاذ:
الف. «ألا يسجدون» و «ألا تسجدون» که قرائت أبی میباشد.
ب. «هلاّ يسجدوا» و «هلاّ يسجدون» قرائت اعمش است.482
توجیه قرائت (أَلاَ يَسْجُدُوا(: «ألا» حرف استفتاح و ابتداء کلام و «یاء» بنابر قولی آن را حرف تنبیه میدانند که به دلیل تاکید بین «یا» و «الا» آمده است یعنی آگاه باشید و خدای خود را سجده کنید و عرب زمانی حرف «یاء» را بر سر فعل میآورد که همزهی فعل امر، همزهی وصل باشد483 و بنابر قولی دیگر قولی آن را حرف ندا میدانند که منادی حذف شده است یعنی يا هؤلاء أو يا قوم . یا اینکه اعراب میگویند «یا ارحمونا» به تقدیر «یا هولاء ارحمونا»484 و «اسجُدُوا» فعل امر است و الف «یاء» که برای نداست با همزهی وصل «اسجدوا» حذف شده است پس زمانی که دو الف تلفظ نشود در نوشتن هم حذف میشود. مثل آیهی (قَالَ يَبْنَؤُمَّ لَا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَ لَا بِرَأْسِي( {طه/94} که کلمهی «يَبْنَؤُمَّ» الف «یاء» در آن محذوف است.485 از ظاهر این قرائت معلوم میشود که به سجده کردن امر شده است.486
توجیه قرائت دوم یعنی قرائت مشدد (أَلاَّ يَسْجُدُوا(: که اصل آن «أن لا» بوده «نون» در «لام» ادغام شده. در مورد این قرائت اقوالی وجود دارد. از جمله:
بعضی آن را مفعول له گرفته یعنی: «زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ لئلایسجدوا» شيطان اعمالشان را زينت داده تا خداوند را سجده نكنند.487
بعضی آن را مفعول له برای «فصدهم» میدانند بدین معنی که «فصدَّهم ألاَّ یسجدوا» یعنی علت رویگرداندن از راه این است که خدا رو سجده نکنند.488
گروهی آن را منصوب و بدل از«أَعْمَالَهُمْ» میدانند. به این معنا: اعمالى كه شيطان برای آنها زينت داد، اين بود كه براى خدا سجده نكنند. بین مبدل منه و بدل جملهی معترضه وجود دارد.489
اختلاف قرائت در این آیه، بر احکام فقهی تأثیر گذاشته و سبب شده که فقهاء در حکم سجدهی تلاوت بر اساس هر دو قرائت در این آیه آراء متفاوتی داشته باشند که در ذیل به آن اشاره میشود.
قول اول:
این آیه بر اساس دو قرائت محل سجدهی تلاوت است و قول عامهی علماء سلف و خلف میباشد ولی در حکم سجدهی تلاوت اختلاف دارند که آیا واجب است یا سنت؟ جمهور490 سجدهی تلاوت را سنت میدانند ولی ابوحنیفه491 آن را واجب میداند و امامیه492 از میان سورههای سجدهدار چهار سورهی (السجدة، فصلت، النجم و العلق) را واجب میداند و بقیهی آنها را مندوب میدانند.
طرفداران این گروه به ادلهی زیر استدلال کردهاند:
دلیل اول: آیهی (أَلاَّ يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذي يُخْرِجُ الْخَبْ‏ءَ………( {نمل/25} سجده بر اساس دو قرائت واجب است. قرائت تخفیف آن «ألایسجدوا» به آن امر میکند و بر اساس قرائت تشدید «أَلاَّ يَسْجُدُوا» کسی که آن را ترک کند سرزنش میشود.493
دلیل دوم: از عمروبن العاص روایت شده است «أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْرَأَهُ خَمْسَ عَشْرَةَ سَجْدَةً فِي الْقُرْآنِ مِنْهَا ثَلَاثٌ فِي الْمُفَصَّلِ وَفِي سُورَةِ الْحَجِّ سَجْدَتَانِ.»494
دلیل سوم: صحابه ( به دلیل فهم قول و فعل رسول خدا بر اعتبار سجدهی این آیه اختلاف نداشتند.495
قول دوم:
بر اساس قرائت تشدید این آیه محل سجده نیست. از میان علماء فراء،496 زجاج،497 نحاس498 و شوکانی499 بر این باورند.
دلیل: (ألا يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذي يُخْرِجُ الْخَبْ‏ءَ………..( قرائت تخفیف همانطور که بیان شد تقدیر آن «یا أیها الناس اسجدوا» یا «یا هؤلاء اسجدوا» که «اسجدوا» فعل امر و جمله استینافی است که مردم را مورد خطاب قرار داده است ولی قرائت تشدید آن محل سجده نیست زیرا خبر از ترک سجده میدهد.500
از میان این دو قول فقط قول دوم مورد اعتراض واقع شده است و در رد دلیل آنها گفتهاند: مواضع سجده به سه روش بیان شده است: 1. امر کردن به آن 2. مدح کردن کسی که سجده میکند 3. سرزنش تارک آن. در قرائت تشدید آن، تارک آن مورد سرزنش قرار گرفته است.501
زمانی که به مواضع سجده در قرآن مراجعه کنیم متوجه میشویم که دلیل سجده کردن در این آیات فقط به روش امر کردن نیست بلکه یا امری است مثل (كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ( {العلق/19} یا کسی که سجده میکند مورد مدح واقع میشود(إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُ الرَّحْمَنِ خَرُّوا سُجَّدًا وَبُكِيًّا( {مریم/58} یا تارک آن سرزنش سرزنش میشود(وَإِذَا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ لَا يَسْجُدُونَ( {الانشقاق/21}

2-3) بخش سوم: اختلاف قراءات در آیهی صوم
روزه به عنوان یکی از ارکان اسلام، دارای احکامی است، که در یکی از آیات وارد شده در این زمینه، اختلاف قراءات وجود دارد و همین اختلاف قراءات سبب اختلاف احکام و برداشت نزد فقهاء شده است. در ذیل به تفصیل این مطالب پرداخته میشود.
2-3-1) فدیه روزه رمضان برای زن و مرد پیر
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ( أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ( {بقره/183-184}
در مورد لفظ (یُطیقُونَهُ) یک قرائت متواتر و دو قرائت شاذ روایت شده است:
الف. (یُطیقُونَهُ) قرائت متواتری که عامهی قراء آن را قرائت میکنند. اصلش (يُطْوِقونه) که کسره (واو) به (طاء) انتقال داده شده و (واو) به (یاء) منقلب شده که اعلال به قلب صورت گرفته است.502
ب. (یُطَوَّقونه) که قرائت ابن عباس، عائشه، ابن مسیب، طاوس، ابن جبیر، عکرمه و عطاء میباشد.
ج. (یَطَّوَّقونه) که قرائت ابن مجاهد است که اصل آن (یَتطَوَّقُونه) میباشد که «تاء» در «طاء» ادغام شده است. دو قرائت اخیر شاذ است.503
علماء اجماع دارند، افراد پیری که توانایی روزه گرفتن را ندارند میتوانند افطار کنند.504 ولی در وجوب فدیه اختلاف نظر دارند که آیا در صورت روزه نگرفتن، فدیه بر آنها واجب است یا نه؟ این اختلاف نظر به شرح ذیل به دو قول تقسیم میشود:
قول اول: واجب بودن فدیه بر افراد پیر و ناتوان زمانی که افطار کنند.
افراد پیر و ناتوان زمانی که توانایی روزه گرفتن را نداشته باشند میتوانند افطار کنند و فدیه بدهند. از میان مذاهب فقهی احناف،505 حنابله،506 شافعیه در قول اصح507 و برخی از علماء امامیه از جمله طوسی508 و ابن بابویه509 بر این باورند همچنان که بزرگانی مثل علی، ابن عباس، ابوهریره، سعید بن جبیر و أوزاعی بر این قول قائلند.
این گروه برای قول خود به ادلهی زیر استدلال کردهاند:
دلیل اول: (وعلی الذین یطیقونه فدیة طعام مسکین( برای وجوب فدیه از سه وجه به این آیه استدلال شده است:
1. لفظ (طاقت) پایینترین درجهی قدرت بر چیزی است. (أطاق الشیء) در عربی زمانی استعمال میشود که قدرت بر انجام فعلی در نهایت ضعف بوده به گونهای که در آن مشقت شدید باشد. پس منظور از (الذین یطیقونه) افراد پیر و مثل آنها کسانی که مریض هستند و امیدی به بهبودیشان نیست این افراد میتوانند افطار کنند و به جای آن فدیه دهند.510
2. (كَانُوا يُطِيقُونَهُ) که فعل (کانوا) حذف شده است یعنی کسانی که در جوانی توانایی روزه گرفتن را داشته ولی در پیری از آن ناتوانند پس باید فدیه بدل از روزه بدهند.511
3. (لایطیقونه) بوده که (لا) به دلیل اختصار حذف شده است که در قرآن و لغت عرب آمده است. مثل آیات (یُبَیِّنُ الله ُلکم أن تَضِلّوا( {نساء/176} یعنی (لئلا تضلوا) و (أن تَمیدَ بِکُم( {نحل/15}یعنی (لئلا تميد) و (قَالُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ( {یوسف/85} یعنی (لَا تَفْتَأُ) که (لا) در این آیات حذف شده است.
دلیل دوم: قرائت عائشه ( و ابن عباس ( (یُطَوَّقونه) به صیغه بناء للمفعول یعنی یُکلفونه أو یقلدونه از طوق به معنی طاقت و قلاده است و همچنین قرائت مجاهد (یَطَّوَّقونه)بناء بر فاعل به معنی یتکلفونه أو یتقلدونه یعنی مثل طوق در گردنشان است و کنایه از تکلیف باشد یعنی روزه بر آنها سخت است شکی نیست که روزه بر افراد پیر سخت است بنابراین اطعام به جای آن قرار میگیرد.512
دلیل سوم: نصوصی که در این زمینه وارد شده است از جمله:
1. دو حدیث روایت شده از ابن عباس (:« يَقْرَأُ وَعَلَى الَّذِينَ يُطَوَّقُونَهُ فَلاَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: «لَيْسَتْ بِمَنْسُوخَةٍ هُوَ الشَّيْخُ الْكَبِيرُ وَالْمَرْأَةُ الْكَبِيرَةُ لَا يَسْتَطِيعَانِ أَنْ يَصُومَا فَيُطْعِمَانِ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا»513 «رُخِّصَ لِلشَّيْخِ الْكَبِيرِ أَنْ يُفْطِرَ وَيُطْعِمَ عَنْ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا وَلَا قَضَاءَ عَلَيْهِ»514
2. روایتی از ابوهریره ( «مَنْ أَدْرَكَهُ الْكِبْرُ فَلَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَصُومَ رَمَضَانَ فَعَلَيْهِ لِكُلِّ يَوْمٍ مَدٌّ مِنْ قَمْحٍ»515
3. از انس بن مالک روایت شده است زمانی که پیر شد و توانایی روزه گرفتن را نداشته افطار میکرد و به جای آن فدیه میپرداخت.516 بنابراین فعل صحابه و عمل آنها مؤید این حکم و قول میباشد.517
دلیل چهارم: قیاس
حکم به عدم روزه برای افراد پیر و ناتوان بر چیزهایی قیاس شده است از جمله:
1. قیاس فدیه روزه بر این افراد بر انجام دادن حج به جای کسی که خود توانایی انجام آن نداشته باشد.کفاره دادن به جای روزه نیز چنین است.518
2. قیاس این حکم و پرداخت فدیه بر پرداخت فدیه در کفارهی ظهار و جماع در روزه رمضان.519
3. هرگاه روزه رمضان قضا شود و نتوان آن را قضا کرد به جای آن

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع امام صادق Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع نزول قرآن، اصل برائت