منابع پایان نامه ارشد با موضوع عوامل فرهنگی، عامل اجتماعی، توسعه روستا، مکان گزینی

دانلود پایان نامه ارشد

شرایط طبیعی است، از طرفی نقش صنعت به همراه تجارت عامل مهمی در ایجاد شهرها و تعیین مکان و موضع آنها می‎باشد که به آسانی از هم جدا نمی شوند، چه شهرهای صنعتی غالباً مراکز تجاری منطقه هستند. نقش صنعت و تجارت در حیات شهرها و روستاها مؤثر بوده و ایجاد وحدت می کنند. شهرهای صنعتی ایران مانند تبریز، تهران، اصفهان، آبادان نمونه هایی از این قبیل می باشند.
آنچه که به همراه و در کنار عوامل تجاری و صنعتی و دیگر عوامل حاکم بر منطقه در مکان یابی و نمو کردن سلسله فعالیت های جدید در زمینه های مختلف خدماتی– اداری است. شبکه های برق رسانی، آب رسانی، فاضلاب، توزیع مراکز فرهنگی و آموزشی مانند مدارس– دبیرستان ها در سطح شهر، توزیع دوایر بهداشتی، و ارتباط عمومی، توزیع سازمان های حفاظتی، حراستی عامه، توزیع نمایندگی بانک ها و شعب و دوایر اداری مختلف، جایگزینی کارگاه ها و تعمیرگاه ها برای وسایل تازه زندگی همراه با آنچه می بایست متعاقباً احداث شوند مانند دانشگاه ها، فروشگاه ها و فروشگاه های بزرگ، هتل ها، رستوران ها و سینماها باعث شدند که شهرها به اطراف خود گسترش یابند. تعداد ادارات دولتی، مؤسسات نیمه دولتی و خصوصی و دوایر خدمات عمومی به تدریج در شهرک ها و شهرهای متوسط و بزرگ زیادتر شد. و با تعیین نقش شهری و میزان، توانمندی آن، روستاهای بیشتری را تحت پوشش قرار داده و به روابط شهری – روستایی رونق بخشید.
فعالیت های عمرانی وسیعی که در برخی از مناطق کشور در سال های اخیر تحقق یافته اند، تغییر شکل‎های بارزی را در شهرها، شهرک ها و روستاها موجب شده اند، احداث جاده های اصلی و دارای کاربرد بین المللی، ایجاد سدها و یا اجرای طرح های عمرانی و طرح های جامع و هادی شهری و روستایی و بهسازی زمین مانند تقویت تأسیسات بندری موجود و یا احداث بنادر جدید (چه در بعضی نقاط خلیج فارس و چه در سواحل دریای خزر) به صورتی غیرمستقیم روی بافت مراکز مسکونی شهرها و روستاهایی که در مجاورت همین تأسیسات قرار گرفه اند تأثیر نهاده است. که نوع زندگی را به آنها تحمیل کرده و در حققت ضمن اینکه نقش آن را مشخص می دارند علت وجودی آن نیز می باشند (رضوانی، 1381، ص109).

2-9 نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی در برقراری روابط شهر و روستا
شرایط محیطی سرزمین ایران به همراه تفاوت های اکولوژیکی، مراکز سکونتی متنوعی را در گوشه و کنار آن به دست داده اند. و جوامع شهری و روستایی ایران چه آنهاییکه در نواحی کویری قرار گرفته اند و چه آنهایی که د رمناطق ساحلی و کوهستانی واقع شده اند، معمولاً به شکل در هم آمیخته دیده می شوند و نه تنها تفاوت های محیطی و ناحیه ای سیمای هر کدام را مشخص و معین می دارد بلکه شرایط اجتماعی ناشی از تحولات تاریخی، سیاسی، نظامی، مذهبی، فرهنگی، آداب و رسوم و سنن قومی و قبیله ای نیز در آن نقش داشته اند و موجب شده اند که براساس این ویژگی ها از یکدیگر متمایز شوند. ارگ بم قلعه فلک الافلاک خرم آبادو بسیاری از قلاع ایران در آغاز مظهر شهرهای قلعه ای بودند که مکان گزینی خود را در رابطه با جنبه های دفاعی برگزیده اند و امروز نقش آنها عوض شده است به طوری که در حال حاضر این شهرها نقش دفاعی ندارند و به عنوان آثار و بناهای تاریخی محسوب می شوند که بیشتر کاربری توریستی و فراغتی دارند. شرایط سیاسی حاکم بر جامعه نیز در گذشته موجب پیدایش شهرهایی شده است که انتخاب محل آنها از آن شرایط تبعیت کرده است، در اینگونه شهرها که بیشتر پایتخت ها و مراکز حاکم نشینان بوده است، تعصبات قومی و ناحیه ای نیز سهیم بوده اند و ایجاد مراکز اداری و دولتی و یا به وجود آمدن یک پادگان نظامی در منطقه به تدریج به جمعیت آن افزوده و آن را رونق بخشیده است. احداث پادگان های نظامی در شهرهای مرزی ایران به تحکیم مواضع آن ها قوت می بخشد، بنابراین نقش سیاسی و نظامی منشأ بسیاری از شهرهای ایران محسوب می شده است که تا زمان دوام حکومت ها، پابرجایی شهرها به صورت مداوم ادامه داشته است و به محض درگیری ها و جنگ و ستیز، شهرها مورد تهاجم قرار گرفته و به ویرانی کشیده می شدند و روستاهای پیرامونی آنها نیز رونق خود را از دست می دادند. تاریخ ایران از دیرباز در زایش شهرها نقش قاطعی داشته است، عدم امنیت، ناایمنی های اعصار گذشته موجب می شد که افراد از پراکندگی پرهیز کنند و به جهت مقابله با مهاجمین در مکان های امنی تجمع نمایند. و چه بسا به سینه و پوزه کوهستان ها که ناظر بر معابر و جلگه های ناامنی که همیشه در معرض تاخت و تاز اقوام بوده است کشانده می شدند. پیدایش شهرهای قلعه ای ایران از این شرایط اجتماعی به وجود آمده اند که بعدها تغییر نقش داده و با افزایش جمعیت در آنها و تحولات اقتصادی و اجتماعی به صورت کنونی درآمده اند. انسان‎ها از قدیم و در تمام مناطق جهت برقراری روابط فکری و روحی و مبادله ی آرا و عقاید و سنن و مذهب خود گرد هم جمع می شدند و یا در یک عبادتگاه مشترک به عبادت می پرداختند. مساجد، زیارتگاه‎ها، آتشکده ها، کلیساها، امامزاده ها و قدم گاه ها که هم در شهرها و هم روستاها وجود داشتند از نقاطی محسوب می شدند که ساکنین شهرها و روستاها را به سوی خود جلب می کردند و موجب برقراری رابطه بین شهر و روستا می شدند. آن دسته از چنین اماکنی که در مراکز شهری واقع بودند، رفته رفته موجب گسترش شهرها شده و اشتغالات مذهبی و فرهنگی را در شهرها به وجود آوردند. در مراکز روستایی نیز وجود چنین اماکنی به توسعه روستا کمک کرده و زمینه را برای شهر شدن روستا فراهم کرده‎اند. در ایران مذهب به عنوان یک عامل اجتماعی در تعیین مکان پاره ای از شهرها و روستایی نیز وجود چنین اماکنی به توسعه روستا کمک کرده و زمینه را برای شهر شدن روستا فراهم کرده اند.
در ایران مذهب به عنوان یک عامل اجتماعی در تعیین مکان پاره ای از شهرها و روستاها دخیل بوده است به طوری که دفن اشخاص مذهبی و تجمع افراد جهت زیارت رفته رفته ایجاد تأسیسات خدماتی اولیه موردنیاز مراجعین را جلب نموده و با توسعه آن گسترش یافته و به شهر تبدیل شده است، اینگونه شهرها، علت وجودیشان امور و مسائل مذهبی است و دیگر نقش های آن ب اثر این علت پدید آمده است. در میان اینگونه شهرها، شهرهای زیارتی اهمیت بسیار دارند. زیارت اماکن مقدسه به منظور اعتلا و تزکیه روح و توسل به مقامی رفیع همیشه موردنظر انسان ها بوده است. محل و موضع این قبیل اماکن مذهبی که بعدها به شهر تبدیل می شوند، همچنان به عنوان یک عامل مذهبی در ایجاد ارتباط بین شهر و روستا نقش دارند.
یکی از خصوصیات این مواضع، در بعضی موارد غیرعادی بودن آن است. مثلاً وجود یک تکه سنگ و شایعاتی که درباره افتادن آن از آسمان وجود دارد و یا یک درخت و یا مقابری از بزرگان و مؤمنان موجبات برانگیختگی توجه و روحیه عمومی شده و به منطقه ای ولو نامساعد، قدرت جلب جمعیت می بخشد و همین مسئله کوچک عارضه جغرافیایی بزرگی را بعدها به نام شهر و یا روستا به وجود می آورد. در ایران برج ابودلف، شازند، مقبره کیخسرو، قم، مشهد، شیراز، امامزاده داوو و شاه عبدالعظیم و نظایر آنها، نقش مهمی در مکان گزینی مراکز شهری و روستایی به عهده داشته اند.
در شهرهای زیارتی هسته مراکز شهر را، بناهای مقدس و اطراف آن را هتل ها و مسافرخانه ها و مراکز خرید تشکیل می دهند. این شهرها علاوه بر نقش مذهبی به نقش تجاری هم می پردازند، اینگونه فعالیت ها گاه منجر به فعالیت های توریستی هم می شود، این تمایل را در تمام مسافران مشهد، قم و شیراز می بینیم. در این صورت شهر تشکیلاتی متناسب با داد و ستد هم برای خود تدارک می بینیم. در این صورت شهر تشکیلاتی متناسب با داد و ستد هم برای خود تدارک می بیند. مراکزی که دارای آب و هوای مساعد جهت جهت استقرار می باشند با پذیرش جمعیت در آن کم کم به شهر تبدیل می شوند. علل خنکی و تازگی هوا در تابستان کافی است تا نقطه ای را رونق بخشد، موضع و مکان چنین اماکنی بیشتر روستاهایی هستند که در نقاط ییلاقی و کوهستانی قرار گرفته اند. در دامنه های البرز بسیاری از روستاها و نقاط عبور کنونی هسته شهرک های آینده را تشکیل می دهند، نخستین آثار اینگونه شهرها را در آبعلی، دربند، لشگرک، میگون و غیره می بینیم. در مناطق گرم نیز مردم، نقاطی را انتخاب می کنند که هوای آن ملایم باشد، این نقاط می‎توانند روستاهای کوهستانی و پایکوهی باشند که ساکنین شهرها را به سوی خود جلب می کنند. و بدین وسیله مناطق ییلاقی از قدیم مبانی یک رابطه شهری و روستایی را در ایران فراهم ساخته است. در بعضی نقاط نیز شرایط مساعد محیطی، مکان هایی را به وجود آورده اند که امکانات تفریحی و تفرجگاهی و یا بهداشتی و مداوا و معالجه را میسر ساخته اند و بدین وسیله جمعیت قابل توجهی را به سوی خود جلب کرده و کم کم شهر شده اند. شهرهای توریستی شمال ایران و شهرهایی که در جوار آنها آب گرم وجود دارد مانند سرعین، آب گرم فین، بندرعباس، آب اسک، آب گرم محلات، رامسر، آبگرم سعدی در شیراز و آبگرم گیوی خلخال از این قبیل اند. بنابراین توریسم نیز که اساساً نوعی گردش و فعالیت تفریحی است مردم را از محل سکونتشان حرکت می دهد و آنان را به نقاط دیگر و در میان طبیعتی دیگر می کشاند. همین پدیده رفته رفته توسعه یافته و منجر به پیدایش حوزه های توریستی شهری و روستایی شده است. در ایران کانون های توریستی واقع شده در مناطق ییلاقی و تفرجگاهی در رابطه با نیازهای فراغتی و تفریحی جوامع شهری و روستایی پیدا شده اند. اینگونه کانون ها، پررفت و آمد و بسیار متنوع اند. خصوصیت این قبیل کانون ها تفاوت چهره عدد جمعیتی و فعالیت آنها در فصول مختلف سال است به عنوان مثال، آبعلی در تابستان دارای هوای معتدل و خنک است و در فصل زمسان با ارائه تفریحات زمستانی نقش خود را ایفا می‎کند. خصیصه دیگر اینگونه مراکز این است که غالباً محل برگزاری سمینارها و اردوهای تابستانی است. مانند شمیران، رامسر، گچسر، زیباکنار و نظایر آنها. این چنین روابطی معمولاً زمینه فراغتی و تفریحی را برای ساکنین شهرها فراهم می کند. تفریح و سرگرمی امروزه به عنوان یک درخواست گروهی و یک ارزش اجتماعی شاهر شده و در عین حال که نقش تمدد اعصاب و استراحت از کار روزانه را دارد وظیفه دینامیک دیگر آن است که شخصیت فردی و شکوفا شدن روحیه جمعی را شکل می دهد و منجر به ایجاد نوعی ارتباط بین ساکنین مراکز شهری و روستایی می گردد که نتایج آن دو جانبه است یعنی هم شهر و هم روستا از مزایای آن بهره مند می شوند.
عوامل فرهنگی نیز به مانند دیگر عوامل اجتماعی در تعیین موضع شهرها نقش دارند. ایفای نقش فرهنگی شهرها می توانند بر روستاها هم تأثیرگذار باشند. از نمونه ی اینگونه شهرها، شهرهای دانشگاهی را می توان نام برد. حوزه نفوذ شهرهای دانشگاهی معمولاً ابعاد بسیار وسیعی دارند و دانشجویانی که در اینگونه مراکز به تحصیل اشتغال دارند از میان فارغ التحصیلان روستایی هم محسوب می شوند که بعضاً مدارج علمی را تا سطوح عالی طی می کنند. امروزه با توسعه راه های ارتباطی و وسائط نقلیه مراکز روستایی از امکانات فرهنگی و آموزشی شهرها بهتر استفاده می کنند. احداث مراکز آموزشی در روستاها نیز به ارتقای سطح فرهنگی روستاییان کمک می نماید.
آنچه که به خصوص از نیم قرن به این طرف موجب برقراری رابطه شهر و روستا شده و به آن رونق داده است، تمرکز جاذبه های فرهنگی و تأسیسات و امکانات فرهنگی در آنهاست. این امر به توسعه ی مهاجرت‎های روستایی نیز کمک کرده است. این جاذبه ها عبارت اند از: گرایش به زندگی در محیط بهتر با سطح زندگی بالاتر به ویژه در شهرهای بزرگ، آزادی و امکان انتخاب در گرایش های اجتماعی و فرهنگی در شهرها، امکان موفقیت های اجتماعی، یافتن منزلت بهتر اجتماعی در محیط وسیع شهری، وسعت جامعه و تراکم جمعیت و نتیجتاً به دست آوردن آزادی ناشی از ناشناخته ماندن در شهرهای پرجمعیت، عوامل مذهبی، عوامل فرهنگی، عامل ازدواج که گاه موجبات مهاجرت خانواده ای را از روستا به شهر فراهم می‎آورد، استفاده از وسایل تأسیسات تفریحی، فراغتی و سرگرم کننده، خدمت

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع ایفای نقش، قالی بافی، نیازمندی ها، نیروی انسانی Next Entries دانلود تحقیق با موضوع توزیع فراوانی، منابع سازمان، حسابداری مدیریت، حسابداران