منابع پایان نامه ارشد با موضوع عقد نکاح

دانلود پایان نامه ارشد

مفهوم عام و گسترده اي دارد. آن چه اين روايات در آن ظهور دارد، آن است که مراد از اين روايات، تبعيت کردن ثواب عمل از نيت عامل است؛ پس اگر عامل، نيت خويش را براي خدا خالص کند، اجر و ثواب او با خداي متعال خواهد بود و اگرعمل خود را براي رسيدن به غير خدا به جا آورده باشد، عمل او تابع نيت او است، ثواب و اجر الهي در پي نخواهد داشت. شاهد بر اين مدعا، روايتي است که از پيامبر گرامي اسلام (صل الله عليه واله) نقل شده است که فرمودند «انما الاعمال بالنيات، ولکل امرءٍ ما نويٰ، فمن غزيٰ ابتغاء ما عندالله عز و جل فقد وقع اجره علي الله عز و جل، و من غزيٰ يريد عرض الدنيا او نوي عقالاً لم يکن له الا ما نوي212»؛ کردار هرکسي وابسته و تابع نيت و قصد او است، و براي هر کسي آن چيزي است که نيت کرده است، پس کسي که براي رسيدن به آن چه نزد خداوند عز و جل است، جنگ نمايد، اجر و ثواب او با خداوند عز و جل است و کسي که براي رسيدن به متاع ناپيدار دنيايي يا براي بدست آوردن زانوبند شتر به جنگ برود، براي او اجري جز آن چه قصد کرده است، نخواهد بود. اما بخش اول اين روايت را که استدلال کنندگان، نياورده اند چنين است: «ان رسول الله اغزي عليا في سرية و امر المسلمين ان ينتدبوا معه في سريته ، فقال رجل من الانصار لاخ له : اغزبنا في سرية علي، لعلنا نصيب خادما او دابة او شيئا نتبلغ به، فبلغ النبي(صل الله عليه واله) قوله، فقال: انما الاعمال بالنيات…213؛ پيامبر اکرم (ص)، علی (ع)را در سريه اي به جنگ فرستادند و به مسلمانان دستور دادند علي(ع) را در اين پيکار همراهي نمايند. در آن هنگام مردي از انصار به برادر مسلمانش گفت: ما هم به همراه علي به جنگ برويم، شايد خدمتگذار يا چهار پايي به غنيمت بگيريم يا به چيزي برسيم. گفتة اين مرد به گوش پيامبر خدا (ص)رسيد، آن گاه حضرت فرمودند: انما الاعمال بالنيات….. ..) هم چنين احاديث ديگري نيز در زمينة نيت وارد شده است، مانند:« قال رسول الله (صل الله عليه و اله):لا قول الا بعمل، ولا قول و عمل الا بنية214» و مانند:« قال رسول الله(صل الله عليه واله) : لايقبل قول الا بالعمل، و لا يقبل قول و لا عمل الا بنية، و لا يقبل قول و عمل ونية الا باصابة السنة»215. در روايت اخير، تعبير حضرت به عدم قبول، ظهور در عدم اجر و ثواب دارد. تمام رواياتي که به آن ها اشاره شد، ناظر به قبول اعمال از طرف خداي متعال و اجر و ثواب دادن بر اين اعمال است و به ويژگي اخلاص در عمل توجه دارند و به مسألة تبعيت معاملات از قصد، هيچ ارتباطي ندارند216.
2-2-4- تدبر در مفهوم انشاء
با دقت در مفهوم انشاء مي توان بر حجيت قاعدة «العقود تابعة للقصود»، اين چنين استدلال کرد: « بدون شک عقد اصطلاحي از موارد انشاء به شمار مي آيد و تحقق و قوام انشاء به قصد واراده است؛ بنابر اين هر گاه قصد نباشد، انشاء نخواهد بود وقتي انشاء محقق نشد، عقدهم به وجود نخواهد آمد؛ نتيجه آن که اگر قصد نباشد، عقد هم نخواهد بود217.

2-2-5- تدبر در مفهوم عقد
به دو روش مي توان به مفهوم عقد استناد کرد:
الف- « عقد، همان طور که اهل لغت گفته اند، عبارت از عهد مؤکداست و عهد مؤکد، امري قلبي است؛ مثلا در عقد نکاح، زن در قلب خود متعهد مي شود که زوجة فلان مرد باشد؛ و اگر عقد، همان امر قلبي است، پس اين عقد، عينِ قصدي است که به زوجيت آن زن براي آن مرد، تعلق گرفته است. بنابر اين عقد (= امر قلبي)، بدون قصد نمي تواند به وجود بيايد.218»
ب-«حقيقت عقد عبارت از الزام و التزام است و ماهيت التزام، معنايي جز پذيرفتن چيزي و متعهد شدن به آن چيز نيست؛ بنابر اين آيا ممکن است قبول کردن چيزي با قصد همراه نباشد؟219»

2-2-6-بناي عقلاء
روش خردمندان در همة زمان ها بر اين بوده است که تنها وقتي پيمان ها و قراردادها را منشأ اثر مي دانستند که از روي قصد و اراده حاصل شده باشد و هرگز اين سيره، توسط عقلا نقض نشده است، به طوري که حتي يک بار هم به الفاظ شخصي که در خواب گفته است خانه ام را به شما فروختم يا زوجه ام را طلاق دادم، ترتيب اثر نداده اند و اين الفاظ را چون فاقد قصد بوده است، کلماتي مهمل و بيهوده دانسته اند. بنابر اين قاعدة تبعيت عقد از قصد، قاعده اي شناخته شده بوده است و حتي قبل از اسلام، مردم طبق آن، امور خود را سامان مي داده اند و آن گاه که اسلام پديدار گشت، عمل به اين قاعده را نهي نکرد و آن را امضا نمود220.

2-2-7- دليل عقل
مرحوم بجنوردي مي نويسد: «تابعيت عقد از قصد، حکمي عقلي و وجداني است221» و به عبارت ديگر امري است بديهي که نيازي به استدلال ندارد. زيرا بسيار روشن است که عقد از عناوين قصدي است، مانند احترام و توهين و پرسش؛ و قصد، عنصر تشکيل دهندة آن است، هم چنان که نشستن و برخاستن بدون قصد احترام يا اهانت، نمي تواند چنين معنايي داشته باشد؛ گفتن الفاظي بدون قصد هم نمي تواند بيع، هبه، اجاره، يا نکاح و مانند آن ها را به وجود آورد»222. استدلال اخير را مي توان بهترين استدلال بر اثبات قاعدة « العقود تابعة قصود» دانست؛ زيرا از بديهيات و وجدانيات بهره برده، به گونه اي ساده و بدون پيچيدگي به اثبات مطلوب خويش پرداخته است.

بخش سوم

2-3 – گسترة شمول قاعده
گفته شد که قاعدة « العقود تابعة للقصود» بدين معنا است که عقد، وجوداً و عدماً تابع قصد است و به بيان ديگر، عقد با قصد به وجود مي آيد و بدون آن به وجود نمي آيد. اينک ببينيم اين قاعده تا چه اندازه گسترش دارد. پاسخ به اين پرسش از آن جا سودمند است که عقد، مفهومي دارد، مقتضاي ذاتي دارد، مقتضاي اطلاقي دارد، موارد انصرافي دارد، آثاري دارد که برخي از فقها از آن ها به شرايط ضمني223تعبير کرده اند، شرايط و موانعي دارد. و برعکس، مواردي که در فقه داريم که به ظاهر از اين قاعده خارج اند. از اين رو عناوين مزبور را در زير مورد بحث قرار مي دهيم:
2-3-1- مفهوم عقد
هر عقدي مفهومي دارد، معنايي دارد متفاوت با عقدي ديگر؛ به تعبير ديگر، هر عقدي ماهيتي خاص دارد که موجب تمايز آن از عقدهاي ديگر مي شود. ترديدي نيست که قاعدة مورد بحث، با اين معنا همه جا همراه و منطبق است؛ مثلاً اگر قصدِ224قرض دادن کنيم، قرض حاصل مي شود نه هبه.

2-3-2- مقتضاي ذات عقد
مقتضاي ذات عقد يعني آثاري که از عقد جدا شدني نيست و هميشه همراه با عقد است. چنين آثاري نيز وجوداً و عدماً از اين قاعده تبعيت مي کند؛ مثلاً هنگامي که قصد قرض داشته باشند، ذمة مقترض( قرض گيرنده) مشغول مي شود و اگر قصد هبه داشته باشند مشغول ذمه نمي شود.

2-3-2- مقتضاي اطلاق عقد

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع چنين، ادلة، ايقاعات، کسي Next Entries منبع مقاله با موضوع منابع فارسی، علم اصول فقه، استنباط حکم، منابع عربی