منابع پایان نامه ارشد با موضوع سلسله مراتب، سلسله مراتبی، محیط زیست، تحلیل سلسله مراتبی

دانلود پایان نامه ارشد

نامناسب به خدمات شهری، بروز شکاف طبقاتی و نابرابری در توزیع درآمد، خدمات شهری به خصوص شهرهای بزرگ شده است (قربانی، 1382: 87).
به موازات رشد سریع جمعیت شهری و تبعیت از آن، رشد نیازهای جامعه شهری، تراکم شهری نیز تحولات عمیقی را متحمل شده است، تراکم بناها در سطح، ارتفاع، تراکم شبکه راهها، تراکم ترافیک وسایل نقلیه موتوری از این جملهاند. تغییر و تحولات این چنین نمیتواند بدون استفاده از منابع محیط انجام گیرد و بدین سبب است که از دیدگاه محیط زیست، مقوله «تراکم شهری» نمیتواند «بیتفاوت» یا خنثی ارزیابی شود، هدف نهایی حفاظت محیط زیست بهکرد و حفظ کیفیت محیط زیست به منظور فراهم آوردن زمینه مناسب جهت شکوفایی استعدادهای جامعه است. از آنجا که تراکم شهری در اشکال مختلف آن میتواند بر کیفیت محیط زیست مؤثر افتد، از دیدگاه محیط زیست چگونگی ساماندهی فضای شهری اهمیت بسیار دارد (منبع قبلی:136).

2-2- مفاهیم و اصطلاحات
شهر فشرده5:
شهر فشرده، شهری است که در آن، ساختمانها به صورت ردیفی و فشرده در کنار هم قرار گرفتهاند. در این الگو، تراکم شکل معقول و منطقی دارد، ریشه و خاستگاه این تفکر، فرم شهرهای سنتی اروپا است که از مشخصههایی چون تراکم نسبتاً بالا، کاربریهای مختلط در فضای شهری، اتکای کمتر به اتومبیل و تلفیق فرم و عملکرد برخوردار بودند (Edwards, 1999: 168).
ازدحام6:
مفهوم ازدحام یا شلوغی جمعیت بعنوان مترادف واژه تراکم مطرح است به عبارت دیگر ازدحام به معنی تراکم خیلی زیاد است؛ یعنی اینکه تعداد بیش از حدی آدم در یک خانه و یا اتاق و یک واحد همسایگی زندگی و کار میکنند (اشتیاقی و اسمعیل پور 1390: 7).
تراکم خالص مسکونی7:
تراکم خالص مسکونی حاصل تقسیم جمعیت (تعداد واحدهای مسکونی) بر سطح مورد اشغال پروژه میباشد. این شاخص فشردگی جمعیت را در فضاهای با کاربری سکونتی اندازهگیری میکند (عزیزی، 1388: 23).
تراکم ناخالص مسکونی8:
«تراکم ناخالص مسکونی» یک ابزار اندازهگیری است که معمولاً برای سنجش در مقیاس کلی یک محله یا ناحیه مسکونی به کار میرود. در این تعریف، تراکم ناخالص مسکونی حاصل جمعیت ناحیه مورد نظر بر میزان سطح آن ناحیه است. در محاسبۀ سطح ناحیه در این نوع از تراکم، کلیه اراضی اشغال شده توسط واحدهای مسکونی، پارک محلهای، راهها، مدارس ابتدایی و مغازههای خرید و بیشتر فضاهای باز منظور میگردند (منبع قبلی:22).
جمعیت/(غیرمسکونی کاربری باز فضاهای-شهر مساحت )=مسکونی ناخالص تراکم
تراکم ساختمانی9:
در ادبیات شهرسازی متداول کشور، نسبت بین سطح زیربنای ساختمان به مساحت قطعه زمین را «تراکم ساختمانی» میگویند (قربانی، 1382: 23).
((طبقات تمام در)ساختمان زیربنای کل مساحت)/(زمین قطعه مساحت)=ساختمانی تراکم
تراکم ناخالص جمعیت (تراکم نسبی)
رابطه و نسبت بین انسان و فضای تحت شغال را بیان میکند، یعنی تعداد افراد ساکن در یک سطح را به طور متوسط نشان میدهد. این تراکم را به این صورت نشان میدهند:
در این رابطه:
Dr=P/s
Dr: تراکم نسبی
P: تعداد جمعیت
S: مساحت تحت اشغال جمعیت که برحسب کیلومتر مربع میباشد (امانی، 1387: 65).
تراکم بیولوژیک
توزیع فضایی و پخشایش جمعیت در ارتباط با اراضی زیر کشت؛ بنابراین برای این منظور یعنی آگاهی از فشار جمعیت روی اراضی زراعی از شاخص تراکم بیولوژیک جمعیت استفاده میشود (جوان، 1390: 86).
تعریف شهر
مجموعهای از ترکیب عوامل طبیعی، اجتماعی و محیطهای ساخته شده توسط انسان است که در آن جمعیت مشخص حداقلی ساکن شده است (شیعه،1391: 4). آن واحد جغرافیایی را شهر بنامیم که عدد جمعیت آن از 000/10 نفر بگذرد و جمعیت غیر زارعی 15 سال به بالای آن از 50 درصد کل جمعیت فعال شهری کمتر نباشد (خمر، 1385: 64).
مفهوم شهرنشینی
شهرنشینی فرایندی است که در آن تغییرات در سازمانهای اجتماعی سکونتگاههای انسانی، به دلیل افزایش، تمرکز و تراکم جمعیت به وجود میآید و شهرنشینی به بخشی از جمعیت گفته میشود که در شهر زندگی میکنند (عابدین درکوش، 1381: 9).
مفهوم شهرگرایی
شهرگرایی را میتوان شیوه زندگی ساکنان شهر دانست، گفتنی است که این مفهوم به وسعتیابی قلمروهای جغرافیایی شهری امکان بیشتری بخشیده است. شهرگرایی را میتوان از شیوه زندگی ساکنان شهر تشخیص داد. میزان جمعیت، تراکم جمعیت و ناهمگنی جمعیت در یک حوزه شهری، در روابط میان افراد و افزایش شرایط تفکیک مردم مؤثر است در واقع میتوان گفت شهرگرایی با تغییرات در ارزشها، رسوم اخلاقی، آداب و رسوم و رفتارهای جمعیتی همراه است (خمر، 1385: 42).
میزان شهرنشینی
عبارت است از نسبت تعداد جمعیت ساکن در نقاط شهری به جمعیت کل کشور
شهرنشینی میزان=(شهری نقاط ساکن جمعیت)/(کشور کل جمعیت)×100
فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)10:
فرایند تحلیل سلسله مراتبی(AHP)، روشی است منعطف، قوی و ساده که برای تصمیمگیری در شرایطی که معیارهای تصمیمگیری متضاد، انتخاب بین گزینهها را با مشکل مواجه میسازد، به کار میرود. این روش ارزیابی چند معیاری ابتدا در سال 1980 به وسیله توماس اِل ساعتی پیشنهاد گردید و تاکنون کاربردهای متعددی در علوم مختلف داشته است. (زبردست، 1380: 13).
فرایند تحلیل سلسله مراتبی با شناسایی و اولویتبندی عناصر تصمیمگیری شروع میشود. این عناصر شامل: هدفها، معیارها، یا مشخصهها و گزینههای احتمالی میشود که در اولویتبندی به کار گرفته میشوند. فرایند شناسایی عناصر و ارتباط بین آنها که منجر به ایجاد یک ساختار سلسله مراتبی میشودکه «ساختن سلسله مراتب» نامیده میشود.
سلسله مراتب بودن ساختار به این دلیل است که عناصر تصمیمگیری (گزینهها و معیارهای تصمیمگیری) را میتوان در سطوح مختلف خلاصه کرد. (Bowen, 1993: 333).
مراحل فرایند تحلیل سلسله مراتبی
1) ساختن سلسله مراتبی:
فرایند تحلیل سلسله مراتبی مسائل پیچیده را از طریق تجزیه آن به عناصر جزئی که به صورت سلسله مراتبی به هم مرتبط بوده و ارتباط هدف اصلی مسأله با پایینترین سطح سلسله مراتب مشخص است به شکل سادهتری در میآورد.
2) تبیین وزن معیارها و زیرمعیارها:
برای تبیین ضریب اهمیت (وزن) معیارها و زیرمعیارها، دوبهدو آنها را با هم مقایسه میکنیم.
3) تعیین ضریب اهمیت گزینهها:
برای تبیین ضریب اهمیت گزینهها ارجحیت هریک از گزینهها در ارتباط با هر یک از زیرمعیارها و اگر معیاری زیرمعیار نداشته باشد مستقیماً با خود آن معیار مورد قضاوت و داوری قرار میگیرد.
4) تعیین امتیاز نهایی (اولویت) گزینهها
ضریب اهمیت معیارها و زیرمعیارها با هدف مطالعه و نیز ضریب اهمیت (امتیاز) گزینه در ارتباط با هر یک از زیرمعیارها تعیین میشود.
5) بررسی سازگاری در قضاوتها
در تشکیل ماتریس مقایسه دودوئی معیارها چقدر سازگاری در قضاوتها رعایت شده است. محاسبه ضریبی به نام ضریب ناسازگاری که از تقسیم شاخص ناسازگاری به شاخص تصادفی بودن حاصل میشود. چنانچه این ضریب کوچکتر یا مساوی 1/0 باشد سازگاری در قضاوتها مورد قبول است و گرنه باید در قضاوتها تجدید نظر شود. (حکمتنیا و موسوی،1392: 342-341).

2-3- توزیع فضای جمعیت
با کمی تعمق در اطلاعات جمعیتی و نمایش بر روی نقشههای توزیع جمعیت و مقایسه نقشۀ جمعیت کشورهای مختلف به این نکته پی میبریم که جمعیت ساکن سیارۀ ما به طور یکسان و یکنواخت در سطح زمین پراکنده نشدهاند. در برخی از سرزمینهای کره زمین برای یافتن اجتماعات کوچک انسانی نیاز به پیمودن کیومترها مسافت داریم در حالیکه تراکمهای عظیمی در برخی نواحی به چشم میخورند که تصور آن نیز دشوار است (کلارک، 1383: 61).
آمار و تحولات جمعیتی حاکی از این امر هستند که جمعیت جهان در طی دو قرن گذشته روبه تمرکز در شهرها دارد؛ به عبارت دیگر، به دنبال انقلاب صنعتی شاهد روند فزاینده شهرنشینی در جهان هستیم که این امر نخست در کشورهای موسوم به جهان اول و از اوایل قرن گذشته در کشورهای جهان سوم اتفاق افتاد (بابایی اقدم، 1378: 5). روند شهرنشینی در دنیا در نمودار (2-1) آمده است. درصد جمعیت شهری دنیا از سال 1950 تاکنون و پیشبینی آن تا سال 2025 در این نمودار قید شده است؛ که در سال 2025 جمعیت شهرنشینی دنیا به 70% افزایش یافته و جمعیت روستانشین به 30% کاهش یابد.
نظام شهرنشینی در دنیا و تحولات آن در آینده در قالب نمودار (2-2) و جدول (2-1) بیان شده است. پیشبینی شده که در سال 2025 در دنیا 37 شهر دارای 10 میلیون نفر و بیشتر وجود خواهد داشت. سهم آسیا از این 37 شهر قابل توجه است بطوریکه 22 شهر (60%) از این 37 شهر در آسیا خواهند بود.
در رده جمعیتی 5 تا 10 میلیون نفر هم چنین شرایطی حاکم خواهد بود. در سال 2025 از 59 شهر بین 5 تا 10 میلیون نفر، 32 شهر (54%) مربوط به قاره آسیا خواهد بود. این سهم برای شهرهای بین 1 تا 5 میلیون نفر 305 شهر (53%) از 572 شهر و برای شهرهای 500 هزار تا 1 میلیون نفر 424 شهر (56%) از 750 شهر خواهد بود.
همچنین جدول (2-3) تحول تراکم نسبی را در مناطق مختلف جهان را نشان میدهد؛ که بیشترین تراکم مربوط به جنوب آسیا 178 نفر در هر کیلومتر مربع و کمترین اقیانوسیه با 4 نفر در هر کیلومتر مربع می باشد. مقایسه تراکم نسبی جمعیت در بین مناطق مختلف جغرافیایی، گویای تفاوت بسیار زیاد بین کشورهای پیشرفته و در حال توسعه و نیز نواحی مختلف دنیا می باشد.
انبوهی و پراکندگی جمعیتها متقابلاً در زندگی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و شیوه معیشت مردم نیز تأثیر بسزایی دارد. رشد و توسعه اقتصادی در اروپا و آمریکا شمالی سریعتر از رشد جمعیت آنها بوده است که مالاً امکانات سرمایه-گذاری بیشتری را فراهم آورده است که نتیجه آن افزایش فزاینده درآمد ملی این کشورها میباشد. لازم به ذکر است مرحلۀ موج جمعیتی این کشورها، با کمی تأخیر توأم با رشد اقتصادی در نتیجه انقلاب صنعتی آنها بوده که رشد جمعیت نه تنها مشکلاتی را باعث نشده، بلکه رشد اقتصادی آنها را نیز تضمین کرده است. در حالی که کشورهای در حال رشد فعلی از نظر مراحل رشد جمعیت در مرحله موج جمعیتی ولی با زیربنای اقتصادی و اجتماعی غیرصنعتی یا نیمه صنعتی قرار دارند که کندی رشد اقتصادی، توأم با سایر عوامل بازدارنده از قبیل ساختار ویژه اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و … نمیتواند پوشش مناسبی را برای رشد جمعیت آنها فراهم نماید؛ بنابراین در این کشورها رشد سریع جمعیت به عنوان عامل نسبتاً مهم و بازدارنده توسعه اقتصادی تلقی میگردد و انواع سرمایه گذاری ها به منظور بالا بردن سطح زندگی افراد و ازدیاد درآمد سرانه تلقی می گردد (جوان، 1390: 31).

نمودار 2-1. درصد جمعیت شهرنشین دنیا از سال 1950 تا 2025

نمودار 2-2. توزیع جمعیت شهری در نواحی مختلف دنیا طی سالهای 1950، 2011، 2025
Data Source: Unitrd Nations, http://esa.un.org/unup/p2k0data.asp

جدول 2-1. تعداد سکونتگاههای شهری دنیا براساس اندازه جمعیت از سال 1950 تا 2025
اندازه سکونتگاهها

1950
2000
2005
2010
2015
2020
2025
10 میلیون نفر و بیشتر
دنیا
2
17
19
23
29
35
37

آفریقا

1
1
2
3
3
3

آسیا
1
9
10
13
17
21
22

اروپا

1
2
2
2
2
3

آمریکا و اقیانوسیه
1
6
6
6
7
9
9
5 تا 10 میلیون نفر
دنیا
4
27
33
38
40
48
59

آفریقا

2
2
1
2
5
9

آسیا

17
20
25
24
25
32

اروپا
3
3
3
3
3
4
3

آمریکا و اقیانوسیه
1
5
8
9
11
14
15
1 تا 5 میلیون نفر
دنیا
69
311
340
388
449
506
572

آفریقا
2
34
43
47
54
68
81

آسیا
26
142
158
188
235
269
305

اروپا
20
49
48
49
50
54
57

آمریکا و اقیانوسیه
21
86
91
104
110
115
129
500,000 تا 1 میلیون

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع تراکم شهری، تراکم جمعیتی، کشورهای در حال توسعه، زیست محیطی Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع توزیع جمعیت، فرسایش خاک، عوامل طبی، عوامل طبیعی