منابع پایان نامه ارشد با موضوع سلسله قاجار، دولت ایران، دوره ساسانی، اسکندر مقدونی

دانلود پایان نامه ارشد

لرستان، و کوههای بختیاری کنونی و از شهرهای مهم آن خایدالو(در جای کنونی خرم آباد) بود. (قاسمی، 1375: 11).
این شهر در دورهی ساسانیان جزء سرزمین پهله شمرده میشد است و روزگار پرفراز و فرودی را از سر گذرانده است. آنچه مسلم مینماید این است که در دورهی ساسانیان جنوب خرم آباد کنونی آبادان بوده است و از آن دوره به بعد نام شاپور خواست بر آن نهادهاند. (همان: 14).
در سدهی یازدهم پیش از میلاد، آشوریها به عیلام هجوم برده، آنها را شکست دادند. آشوریها نیز محدودهی لرستان کنونی را به عنوان سرزمین و کشور کاسیان میشناختند و هیچگاه آن را مورد حمله قرار ندادند. (ایزدپناه : 35).
مادها آشوریها را شکست دادند، هخامنشیان مادها را برانداختند. ولی کاسیان از این کشمکشها بدور ماندند. در زمان دولت ایرانی و پارسی نژاد هخامنشی، با آنها همراه شدند. پاسداری و امنیت راههای شمال به جنوب یا هکمتانه به شوش و در محدودهی خودشان(لرستان کنونی) را برای گذر کاروانیان بر عهده گرفته بودند و برای این کار هرساله هدایایی از شاهان هخامنشی دریافت میکردند. (همان: 57).
اسکندر مقدونی هم در هجوم به ایران چون این قوم را مطیع نمیدید با قوایی عظیم آنان را محاصره و پس از چهل روز وادار به تسلیم کرد ولی پس از مرگ اسکندر دوباره آزادی خود را بازیافتند. (بیرانوند، 1390: 18).

تصویر2 آثار بجا مانده از حمله اسکندر به ایران
اما پس از حمله اسکندر و قتل عام این قوم تاریخی، حکومت کاسی ها در سال 328 پ. م. به کلی از بین رفت. (غضنفری امرایی، 1393: 110).
به طور کلی راجع به نفوذ و فرمانروایی مادها و هخامنشی ها در لرستان اطلاع زیادی در دست نیست. ولی سکههایی از سلوکیها و آثار قلعهها، قبور، تپهها و چند معبد مهر پرستی از دوره اشکانیان به جا مانده که شاخصترین آنها سکههای به دست آمده از این آثار است. از جمله میتوان به غار کوگو و قبور اشکانی در دهکده چشمک و ستون و سرستون سنگی از دهستان تشکن واقع در بخش چگنی اشاره نمود. (بیرانوند، 1390: 18).
لرستان در دوره ساسانیان از لحاظ تقسیمات کشوری جزء سرزمین (پهله یا پهلو) محسوب می شد. (همان: 18).
در دورهی ساسانیان فرمانروایی لرستان و خوزستان در قسمت جنوب لرستان مستقر بود. (غضنفری امرایی، 1393: 111).
در بخش پیشکوه، شهر و دژ مهم«شاپورخواست» و در «لیشتر» یا الیشتر کنونی آتشکدهی اروخش، ایجاد شده بودند. (ایزدپناه، 1384: 35).
آثار به جا مانده دیگر از ساسانیان در لرستان، پلهای گاومیشان پل دختر، سی پله، پل کَلهُر، پل کشکان و پل شکسته در خرم آباد شاهکارهای دست انسان به شمار میآیند و نظیر این بنا ها در هیچ جا دیده نشده است. (غضنفری امرایی، 1393: 12).

تصویر 3 آثار دوره ساسانی
تازیان در سال 16 هجری از دو نقطهی باختر و جنوب باختری، یعنی نهاوند و لرستان به ایران هجوم آوردند. در این زمان هرمزان شاه لرستان و خوزستان بود. نیروی رزمی همراه با مردم به مقابله با تازیان پرداختند. پس از رزمی سخت و پایداری فراوان، سرانجام مقاومت مردم و نیروی مردمی درهم شکست. فرمانده آنان به اسارت درآمد و تازیان گردنش را زدند. مردم به کوهها پناه بردند. (ایزدپناه، 1384: 79).
شاپورخواست پس از رسیدن اسلام به ایران، از شهرهای استان «جبال» محسوب میشد و قلمرو کوفه به شمار میرفت. در سالهای نخستین ورود اسلام به ایران، جبال مرکز تبلیغات و نشر معارف اسلامی شد. (قاسمی، 1375: 19).
مردم لرستان در طول سالهای حکومت امویان و عباسیان، در نهضتهایی که علیه حجاج بود و یا دیگر خیزشهای ایرانیان، از جمله طرفداری از قیام ابومسلم در براندازی دودمان اموی نقش داشتند. گرچه منصور خلیفه عباسی ناجوانمردانه ابومسلم را کشت، ولی طرفداران او نهضت مسلمیه را ادامه دادند. لرستان به سبب راههای دشوار، مأمنی امن و پناهگاهی مناسب برای آنان بود. (ایزدپناه، 1384: 8).
مردم لرستان با همهی رنجهایی که از عربها دیدند اعتقاد خود را به اسلام حفظ کردند. در زمان دیلمان، نوعی پایداری در برابر خلیفهی عباسی الطایع بالله پیدا شد که نفوذ خلیفه را کم میکرد. ایرانیان در مرکز خلافت، از زمان منصور و هارون الرشید ریشه گرفته بودند. اما آل بویه از ناتوانیهای خلیفه بهره برده، اختیار امور را در دست گرفتند. مهمترین کار آنها این بود که ساختار نظام پادشاهی را در برابر خلافت، مذهب تشیع را در مقابل تسنن، و آداب و رسوم ایرانی را رویارویی با منش تازیانه ی عرب، برپا داشتند. در لرستان نیز گرایشها همه به تشیع بود و حاکمان آن نیز چنین اعتقادی داشتند. (همان: 101).
در سال 370 هجری. قمری. بدر حسنویه با لقب «ابوالنجم» به فرمانروایی لرستان منسوب شد. محدوده و قلمرو او لرستان، کرمانشاه و همدان تا خوزستان بود. بدر حسنویه در دوره حکومت، در چند شهر اقدام به ضرب سکه کرد. از جمله در شاپورخواست، بروجرد، کرمانشاه و اسدآباد. در حوزهی حکومت خود کارهای مهم دیگری نیز انجام داد. از جمله پس از ایجاد امنیت وگسترش راههای ارتباطی در کنار پلهای دورهی ساسانی که به مرور زمان شکسته و یا ویران شده بودند، اقدام به ایجاد ساختمان پلهای تازه و بزرگتری به همان سبک معماری ساسانی کرد. همچنین بر سر راه باختر به مرکز حکومت، یعنی شهر «شاپور خواست» نیز در دو شاخه از راه، پل مشهور به «کشکو» برسر راه کنونی خرم آباد به کوهدشت را ساخت که برابر متن سنگ نوشتهای که با خط کوفی در یکی از پایههای پل بدست آمده، ساختمان آن ده سال طول کشیده است. (ایزادپناه، 1384: 102).
دورهی سلجوقیها که زمان تسلط ترکها بر ایران است، در لرستان نیز گروهی از خاندان«بُرسُقی» که از کارگزاران و فرماندهان سلجوقیان بر«لیشتر» یا الیشتر کنونی در بخش شمالی لرستان و نیز بر شهر«شاپورخواست» که در سالهای آخر داشت متروکه میشد، حکومت کردهاند. و این سالها همزمان است با کوشش لرها برای تشکیل یک دولت محلی در لرستان. این تلاشها به نتیجه رسید و سرانجام حکومت لرها نیز به حقیقت پیوست و نظام اتابکی را در دو بخش لر کوچک و لر بزرگ یعنی در بخش غربی و میانی ایران برپا داشتند که تا زمان صفویه باقی بود. (همان: 107).
حکومت اتابکان لرستان، شکل سلطنتی نداشت. بلکه حکومتی ایلی، تباری و طایفهای بود. که از راه پیوندهای ایلی، و سببی و نسبی اداره میشد. چند تن از اتابکان لر کوچک با درایت و سیاست بودند و خود را شاه خواندند. در زمان حکومت آنان، تیمور گورکانی به لرستان حمله کرد. (همان: 116).
تیمور در سال 788 هجری قمری به بروجرد و خرم آباد حمله کرد. لرستان در یورش تیمور و لشکریان او، به ویرانهای تبدیل شد. عوامل ستمگر تیمور به غارت اموال مردم پرداختند. (همان: 117).
در دورهی صفوی حکام لر کوچک که از خاندان اتابکان بودند در سال 914 هجری قمری به حکومت صفویه ملحق شدند. لرستان پس از فتح بغداد به دست شاه اسماعیل اول در قلمرو و نفوذ دولت ایران قرار گرفته بود. اما این کار به آسانی انجام نگرفت و از همان آغاز تشکیل حکومت صفوی با کشمکشهایی همراه بود. (قاسمی، 1375: 51).
سرانجام در سفر دوم شاه عباس به لرستان، سلسله اتابکان لر کوچک را که 436 سال بر این دیار حکومت کرده بودند، منقرض کرد و یکی از امرای خود به نام حسین خان به عنوان نخستین والی لرستان برگزید و زمام امور این ولایت را به او سپرد. (قاسمی، 1375: 56).
لرکوچک از زمان صفویه، و بعد از آن به لرستان فیلی، و سپس به لرستان معروف شد و مرزهای آن تا زمان قاجار تغییر نیافت. لرستان فیلی کم و بیش همان قلمرو تحت اقتدار سلسلهی لر کوچک بود. مرکز قلمرو تحت اقتدار والیان تا ابتدای دورهی قاجار، خرم آباد بود که به آن چندگاهی«خرم آباد فیلی» نیز میگفتند(وجه تسمیه خرم آباد به فیلی از آنجا ناشی می شود که حسین خان فیلی حاکم آنجا شد). (همان: 60).
در دورهی زندیه دژ خرمآباد برای خان زندیه پناهگاه استواری بوده است و هر بار که به سبب قلّت سپاه تاب نیاورده، به خرمآباد واقع در پشت کوههای زاگرس پس نشسته بود. وی به سال 1166 هـ. ق. مدتی را در این دژبه سرآورده و بعد از تجدید قوا شکستی سخت بر سردار آزادخان تحمیل نموده بود. (همان: 67).
تا پیش از روی کار آمدن قاجاریه تمام منطقه لرستان زیر نظر والی حسین خان به صورت سرزمینی نیمه مستقل اداره میشد و مرکز آن شهر خرمآباد بود. اما پس از به قدرت رسیدن قاجاریه تغییراتی چشمگیر در لرستان صورت گرفت. آغامحمدخان بانی سلسله قاجار به علت کینهای که از لرهای زندیه در دل داشت نسبت به همه لرها به دیدهی دشمنی مینگریست و اسباب ضعف این قوم را به هر نحوی که توانست فراهم آورد. (بیرانوند، 1390: 23).
در زمان قاجار آقا محمدخان تعدادی از لرها را تبعید کرد و دایرهی حکمرانی والیان را به دو قسمت پیشکوه و پشتکوه تجزیه کرد و مقر والیان را از خرمآباد به حسین آباد(ایلام کنونی) منتقل نمود. از آن پس خرم آباد به عنوان مرکز پیشکوه اسماً به وسیلهی حکام منتصب تهران اداره میشد. والیان نیز سعی در نزدیک شدن به حکومت و ابراز وفاداری به قاجاریان داشتند، اما این کوششها کارگر نشد و شاهان قاجار یکی پس از دیگری در هرچه محدود کردن قلمرو اقتدار والیان کوشیدند. (قاسمی، 1375: 69).
لرستان تا پیش از تسلط قاجارها ایالتی نسبتاً آباد و یکپارچه بود ولی در سایه بیتدبیری، بیدادگری و استبداد شاهزادگان و عمال قاجار که جز به دنبال سود شخصی و چپاول مال مردم نبودند به تدریج رو به ویرانی نهاد. (بیرانوند، 1390: 23).
با سقوط سلسله قاجار و روی کار آمدن رضاخان در سال 1299ش. اقداماتی علیه بعضی ایالات از جمله لرستان به عمل آمد که منجر به درگیریهای شدید بین قوای دولتی و ایلات و عشایر لرستان گردید. این درگیریها از سال 1300تا 1312ش. به جنگ و گریز ادامه داشت. اما سرانجام عشایر لر شکست خوردند و لرستان و پشتکوه هر دو به تصرف قوای دولتی درآمدند. (همان: 23).
با روی کار آمدن دودمان پهلوی از آنجا که سیاست دولت مبتنی بر تمرکز امکانات در تهران و چند شهر دیگر بود، بسیاری از مناطق ایران از جمله لرستان در وضع نامساعدی قرار گرفتند و قربانی تبعیضهای ناخواسته شدند. (همان: 23).
لرستان فعلی بخشی از لرستان گذشته است که شامل تمامی استان کنونی لرستان، ایلام، بخشی از استان خوزستان، چهارمحال و بختیاری و پارهای از نواحی کهکیلویه و بویراحمد و تا نزدیکیهای شهر فعلی اراک و فراتر از ملایر و نزدیکی نهاوند و هرسین بوده است. لیکن گسترهی وسیعی که اکنون لرستان نامیده میشود، قلب سرزمینی است که نیاکان ما در اعصار مختلف قبل و بعد از تاریخ شگفتیهای فراوانی در آن آفریدهاند. (پارسا، 1388: 9)

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع فرهنگ عامه، ادبیات عامیانه، بین النهرین، ایران باستان Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع تیراندازی، وضعیت مالی، همسرگزینی