منابع پایان نامه ارشد با موضوع سرمایه اجتماعی، جامعه مدنی، مشارکت مدنی، روابط اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

سازد(Coleman,2000).
سرمایه اجتماعی از نظر کلمن یک شی واحد نیست. انواع چیزهای گوناگونی است که دو ویژگی مشترک دارند:
اول- جنبه ایی از یک ساخت اجتماعی هستند؛
دوم- تسهیل گر کنشهای افراد درون ساخت ها می باشند.
3- شاخص اعتماد اجتماعی:
انسان بطور ذاتی در تعامل و تقابل با دیگران نیازهای خود را بر طرف ساخته و گذران امور می کند. اثرات این کنشهای متقابل و نقش آنها تا حدی است که حذف آن، زندگی را غیر ممکن می سازد. اما در این میان دانشمندان علوم اجتماعی با نگرشی کنجکاوانه در جوامع، به شناسایی این کنش ها پرداخته و به مجموع عواملی پی برده اند که آنرا سرمایه اجتماعی نامیده اند. مفهوم سرمایه اجتماعی در برگیرنده مفاهیمی همچون اعتماد، همکاری و همیاری میان اعضای یک گروه یا یک جامعه است که نظام هدفمندی را شکل می دهند و آنها بسوی دستیابی به هدف ارزشمند هدایت می کند(يزدان پناه،1382).
در جامعه امروزین بدون سرمایه اجتماعی، دستیابی به توسعه امکان پذیر نخواهد بود، زیرا بدون این سرمایه، استفاده از دیگر سرمایه ها به طور بهینه انجام نخواهد شد. سرمایه اجتماعی، شبکه ای از روابط اجتماعی است که با هنجارهایی مانند اعتماد و مشارکت مدنی و اجتماعی سنجش می شود. در تعریف دیگر سرمایه اجتماعی، منبع کنش های جمعی است که عامل پیوند دهنده ها عوامل اجتماعی خواهد بود و موجب استفاده حداکثری از منابع فیزیکی و انسانی در جهت رشد، توسعه و تعالی جامعه خواهد شد(مشبکی،1386). سرمایه اجتماعی با شاخص هایی مانند مشارکت اجتماعی، حمایت اجتماعی، شبکه های اجتماعی، مشارکت مدنی و اعتماد سنجش می شود و جامعه ای که هر یک از شاخص های یاد شده در آن، زیاد باشد از سرمایه اجتماعی بالایی برخوردار است. تلاش جوامع در جهت افزایش اعتماد،‌ مشارکت مدنی و مشارکت اجتماعی، باعث بهبود روابط اجتماعی و اعتماد بین افراد و افراد با سازمان ها و دولت ها خواهد شد و این وضعیت کمک می کند تا جوامع از حداکثر نیروی انسانی و مادی در جهت توسعه استفاده نمایند(Bolino,2002).
منظور از باهم‌بودن، نهادهای اجتماعی‌ای است که کارکرد دیدار، شناخت و در نهایت اعتماد را میسر می‌کنند. البته حتما لازم نیست که ارتباط پیش‌گفته تنها در داخل نهادهای جامعه مدنی باشد بلکه بیشتر روش‌ها و فرم‌های اجتماعی را نیز که ارتباط مداوم و سازماندهی‌شده دارند، در برمی‌گیرد. اما نباید از یاد برد که اعتماد و حس همکاری با شیوه‌ای آسان‌تر در داخل نهادهای جامعه مدنی درست می‌شوند؛ به این دلیل که اعضای آن نهادها به دلخواه و بدون هیچ چشم داشتی به عضویت آن نهادها در می‌آیند.
2-2-4- مروري بر نظريات سرمایه اجتماعی
اصطلاح سرمایه اجتماعی قبل از سال 1916، در مقاله اي توسط هانی فان از دانشگاه ویرجینیاي غربی مطرح شد؛ اما، نخستین بار در اثر کلاسیک جین جاکوب، مرگ و زندگی شهرهاي بزرگ آمریکایی در سال 1916 به کاررفته است(الوانی و شیروانی،1383)، که در آن او توضیح داده بود که شبکه هاي اجتماعی فشرده در محدوده هاي حومه قدیمی و مختلط شهري، صورتی از سرمایه اجتماعی را تشکیل می دهند و در ارتباط با حفظ نظافت، عدم وجود جرم و جنایت خیابانی و دیگر تصمیمات در مورد بهبود کیفیت زندگی، در مقایسه با عوامل نهادهاي رسمی مانند نیروي حفاظتی پلیس و نیروهاي انتظامی، مسئولیت بیشتري از خود نشان می دهند. سرمایه اجتماعی از سالهاي دهه 1990 براي نخستین بار از سوي جامعه شناسان فرانسوي و آمریکایی چون توکویل، بوردیو و کلمن در جامعه شناسی مطرح شد و نظریه پردازانی همچون جاکوب، کلمن، لوري و فوکویاما تعاریف متعددي از سرمایه اجتماعی ارائه کرده اند. لوري سرمایه اجتماعی را مجموعه منابعی می داند که در ذات روابط خانوادگی و در سازمان اجتماعی وجود دارد و براي رشد شناختی یا اجتماعی کودك و جوان سودمند است، این منابع براي افراد مختلف متفاوت است و می تواند مزیت مهمی براي کودکان و نوجوانان، در رشد سرمایه انسانی شان باشد(آریان پور،1387). به طور کلی از سرمایه اجتماعی تعاریف مختلفی ارائه گردیده است. سرمایه اجتماعی؛ مجموعه هنجار هاي موجود در سیستم اجتماعی است که موجب ارتقاي سطح همکاري اعضاي آن جامعه گردیده و موجب پایین آمدن سطح هزینه هاي تبادلات و ارتباطات می گردد، بر اساس این تعریف، مفاهیمی نظیر جامعه مدنی و نهاد هاي اجتماعی نیز داراي ارتباط مفهومی نزدیک با سرمایه اجتماعی می گردند. بانک جهانی نیز سرمایه اجتماعی را پدیده اي می داند که حاصل تأثیر نهادهاي اجتماعی، روابط انسانی و هنجارها بر روي کمیت و کیفیت تعاملات اجتماعی است و تجارب این سازمان نشان داده است که این پدیده تاثیر قابل توجهی بر اقتصاد و توسعه کشورهاي مختلف دارد.
سرمایه اجتماعی برخلاف سایر سرمایه ها به صورت فیزیکی وجود ندارد بلکه حاصل تعاملات و هنجارهاي گروهی و اجتماعی بوده و ازطرف دیگر افزایش آن می تواند موجب پایین آمدن جدي سطح هزینه هاي اداره جامعه و نیز هزینه هاي عملیاتی سازمانها گردد.
سرمایه اجتماعی دو وجه یا دو نوع دارد: سرمایه اجتماعی درون گروهی مثل خانواده و سرمایه اجتماعی برون گروهی. سرمایه اجتماعی درون گروهی داراي مشخصه هاي اعتماد، همکاري، همدلی و احساس مسئولیت است و سطوح مختلفی دارد که شامل سطح فردي یا خرد مثل همکاري و رابطه دوستانه افراد با یکدیگر، سطح گروهی یا میانه مثل همکاري خود جوش هیات هاي عزاداري و سطح اجتماعی یا کلان مثل عملکرد نهادهاي دموکراتیک می باشد(آریان پور،1387).
سرمایه اجتماعی درون گروهی داراي فواید و نتایج مثبتی است که از این قرار است:
– کنترل اجتماعی آسانتر می شود، زیرا گروه در درون خود کنترل غیرمستقیم را اعمال می کند؛
– حمایت خانوادگی و قومی قوي ایجاد می کند؛
– شبکه هاي فراخانوادگی برقرار می شود؛
– ایجاد فرهنگ مدنی غنی یعنی روابط و تعامل اجتماعی غنی، به طوري که شخص خود را نسبت به بهبود شرایط جامعه مسئول می داند(ایمانی جاجرمی، 1380).
2-2-4-1- سرچشمه بحث‌هاي كلاسيك ‌سرمايه ‌اجتماعي
اولين بحث ‌سرمايه ‌اجتماعي در كارهاي جامعه شناسان كلاسيك، دروني كردن ارزشها مي‌باشد كه ايده‌هايي را از دوركيم و وبر با خود دارد(protest, 2007) . وبر از يك نظم اخلاقي كه در رفتار اقتصادي متقابل وجود دارد ياد مي‌كند، كه تحت تاثير الزامات ارزشي است و در طي فرآيند جامعه‌پذيري آموخته مي‌شود. دومين سرچشمه بحث ‌سرمايه‌اجتماعي در كارهاي كلاسيك‌ها به كارهاي زيمل بر مي‌گردد، در آنجايي كه او بر پوياييهاي پيوستگي گروهي تأكيد مي‌كند و این ايده‌اي بود كه بوسيله نظريه‌پردازان مبادله دنبال شد. سومين منبع ‌سرمايه ‌اجتماعي در كار كلاسيك‌ها توسط ماركس و در تحليلي كه در مورد آگاهي طبقاتي پيدا كردن پرولتاريا و تبديل شدن آنها به يك طبقه براي خود، انجام داد ارائه شده است. انسجام به عنوان يك منبع ‌سرمايه ‌اجتماعي از دروني كردن ارزشهاي ناشي از اجتماعي شدن يا مبادلات متقابل ناشي نشده، بلكه در واكنش موقعيتي نشان دادن يك طبقه از مردم ناشي مي‌شود(ماجدي، 1383). آخرين منبع براي مفهوم ‌سرمايه‌اجتماعي در كار كلاسيك‌هاي جامعه‌شناسي به موضوع اعتماد لازم الاجرا باز مي‌گردد كه سرچشمه‌هايش در بحث‌هاي وبر پيدا مي‌شود. يك تمايز كلاسيك بين عقلانيت ذاتي و رسمي ‌در معاملاتي كه در بازار صورت مي‌گيرد وجود دارد. نقطه اصلي در اين ديدگاه اين است كه افراد عضو گروه، خواستهاي فعلي خود را براي انتظارات جمعي آينده در مرتبه دوم قرار مي‌دهند.
2-2-4-2- كاربردهاي معاصر ‌سرمايه ‌اجتماعي
‌سرمايه‌اجتماعي با نظريه‌هاي بورديو، كلمن و پوتنام تكامل پيدا كرد که در ذیل به تشریح ان می پردازیم:
1- ‌سرمايه‌اجتماعي از ديدگاه بورديو
بورديو سه نوع سرمايه را شناسايي نمود؛ اين اشكال سرمايه عبارتند از شكل اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي. شكل اقتصادي سرمايه بلافاصله قابل تبديل به پول است مانند دارايي‌هاي منقول و ثابت يك سازمان، سرمايه فرهنگي نوع ديگر سرمايه است که در يک سازمان وجود دارد مانند تحصيلات عاليه اعضاي سازمان که اين نوع سرمايه نيز در برخي موارد و تحت شرايطي قابل تبديل به سرمايه اقتصادي است و سرانجام شکل ديگر سرمايه، سرمايه اجتماعي است که به ارتباطات و مشارکت اعضاي يک سازمان توجه دارد و مي‌تواند به عنوان ابزاري براي رسيدن به سرمايه‌هاي اقتصادي باشد(Winter,2012).
در واقع بورديو اولين تعريف در مورد سرمايه اجتماعي را در سال 1973 و با اين مضمون ارايه مي‌کند: سرمايه موجود در روابط اجتماعي که مي‌تواند در صورت لزوم حمايت‌هاي مفيد را فراهم کند، يک سرمايه ناشي از محترم بودن و شرافتمند بودن که غالباً اگر فرد بخواهد که در موقعيت‌هاي از نظر اجتماعي مهم مشتري جذب کند، وجودش ضروري است.
براي فهم تفكر بورديو در مورد سرمايه ‌اجتماعي بايد به اين موضوع توجه كنيم كه اصلي ترين مساله او فهم سلسله مراتب اجتماعي است. او با مجموعه اي از ايده‌ها سر و كار داشت كه عميقا تحت تاثير جامعه شناسي ماركسيستي بود و بر اين اعتقاد بود كه سرمايه اقتصادي ريشه تمامي ‌انواع ديگر سرمايه است.
2- سرمايه اجتماعي از ديدگاه کلمن
دومين نظريه پرداز مهم در مورد سرمايه اجتماعي جامعه شناس آمريکايي جيمز کلمن بوده که تأثير قابل ملاحظه‌اي در مطالعات آموزش و پرورش دارد. کلمن در يک سلسله تحقيقات در مورد موفقيت‌هاي آموزشي در محل‌هاي زندگي اقليت يا محرومان آمريکا نشان داد که سرمايه اجتماعي مي‌تواند منافع واقعي براي فقرا و اجتماعات حاشيه‌اي فراهم آورد(Field,2003).
کلمن براي تعريف سرمايه اجتماعي از نقش و کارکرد آن کمک گرفت و تعريفي کارکردي از سرمايه‌اجتماعي ارائه داد و نه تعريف ماهوي. بر اين اساس، سرمايه اجتماعي عبارت از ارزش آن جنبه از ساختار اجتماعي که به عنوان منابعي در اختيار اعضا قرار مي‌گيرد تا بتوانند به اهداف و منافع خود دست پيدا کنند. کلمن مي‌گويد: سرمايه اجتماعي هنگامي بوجود مي‌آيد که روابط ميان افراد به شيوه‌اي دگرگون مي‌شود که کنش را تسهيل مي‌کند(کلمن،1377).

3- سرمايه اجتماعي از ديدگاه پوتنام
پوتنام از محققين اخير سرمايه اجتماعي است. تأکيد عمده وي به نحوه تأثير سرمايه اجتماعي بر رژيم هاي سياسي و نهادهاي دموکراتيک مختلف است. پوتنام، سرمايه اجتماعي را مجموعه اي از مفاهيمي مانند اعتماد، هنجارها و شبکه‌ها مي‌داند که موجب ايجاد ارتباط و مشارکت بهينه اعضاي يک اجتماع شده و درنهايت منافع متقابل آنان را تأمين خواهد کرد. از نظر وي اعتماد و ارتباط متقابل اعضا در شبکه، به عنوان منابعي هستند که در کنش‌هاي اعضاي جامعه موجود است(Putnam, 2000).
اولين مشارکت مؤثر پوتنام در بحث سرمايه ‌اجتماعي مربوط به مطالعه‌اي است که در مورد دولت‌هاي محلي در ايتاليا انجام داد. پوتنام سرمايه ‌اجتماعي را به عنوان اعتماد، هنجارها و شبکه‌هايي که همکاري را براي منافع دوجانبه تسهيل مي‌کند، تعريف مي‌کند(Winter, 2012).
پوتنام شش بعد را براي سرمايه اجتماعي تشخيص مي‌دهد:
1- خانواده، که در آن گونه‌هاي رسمي و غير رسمي مشارکت مدني اتفاق مي‌افتد؛
2- هدف، برخي از نهادها توجهشان معطوف به عموم مردم است، در حالي که برخي از سازمان ها توجهشان معطوف به گروههاي خصوصي است؛
3- متصل شدن يا اتصال دادن، رابط اعتماد و کنش متقابل مي‌تواند انشقاقات درون جامعه را از بين برده و اتصال برقرار کند يا بطور معکوس افراد همفکر يا متعلق به يک قوميت را به کنار هم بياورد؛
4- بي واسطگي اعتماد ممکن است از ارتباطات بي واسطه و چهره به چهره ريشه بگيرد يا اينکه از ارتباطات بي نام عموميت پيدا کند؛
5- لايه، لايه بودن/قوت و شدت، در يک طرف اين طيف شبکه‌هاي چند لايه‌اي قوي و با دوام قرار داشته بطور مثال، مردمي که يکديگر را از طريق شبکه‌هاي چندگانه داراي فصل مشترک مي‌شناسند، و در طرف ديگر طيف رابطه‌هاي ضعيف و خيلي زودگذر که در اثر

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع سرمایه اجتماعی، آموزش و پرورش، علوم اجتماعی، عقاید دینی Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع آموزش کارکنان، منابع انسانی، ضمن خدمت، آموزش ضمن خدمت