منابع پایان نامه ارشد با موضوع خانواده گسترده، گستره روابط، سلسله مراتب

دانلود پایان نامه ارشد

مينمايند. در اين سطح، اعتماد به اعضاي خانواده، دوستان و همکاران، نقش و اهميت کليدي دارد. (غفاري، 1384، ص70)
به طور معمول هر يک از افراد جامعه در شبکه يا شبکههايي عضويت دارند. منافع ناشي از اين عضويت ميتواند براي فرد مفيد واقع شود. براي نمونه هنگامي که مادري از دوستش تقاضا ميکند تا بچه او را براي مدتي نگه داري کند، اين رابطه دوستي ناشي از سرمايه اجتماعي ميان مادر و دوستش است. اگر اين دوستي وجود نميداشت مادر مجبور بود تا پرستار بچه استخدام کرده و هزينه بپردازد. اين همان سطحي از سرمايه اجتماعي است که مورد توجه بورديو است. (ايماني جاجرمي، 1389، ص71)
2-5-2-2- سطح گروهي يا ميانه
روابط مبتني بر اعتماد ميان اعضاي گروه موجب تشکيل سرمايه اجتماعي ميشود. اين سرمايه در اختيار تمامي اعضاي گروه قرار دارد تا از آن براي پيشبرد امورشان استفاده کنند. مثال کلمن از فروشندگان بازار عمده فروشي الماس در شهر نيويورک نمونهاي از اين سطح سرمايه اجتماعي است. او در اين مثال نشان ميدهد که چگونه تعهدات متقابل اعضاي گروه و ضمانتهاي موثر براي جلوگيري از خيانت در امانت موجب شده تا اموري مانند ارزشيابي الماسها بدون کمترين هزينه و با اطمينان بالا انجام گيرد و در نتيجه همبستگي گروهي در سطح بالايي حفظ و تداوم يابد. مثال ديگر صندوقهاي اعتبار گردشي هستند که بر اساس سرمايه اجتماعي گروهي فعاليت دارند. يک نمونه از اين صندوقها در جامعه ما، جلساتي است که معمولاً در شبکههاي خويشاوندي شهري براي قرعهکشي اعطاي وام به کساني برگزار ميشود که هر ماه مبلغي پول را به افراد معتمد جلسه ميسپارند و عضو صندوق هستند. (ايماني جاجرمي، 1389، ص 72)
3-5-2-2- سطح اجتماعي يا کلان
تعداد زياد گروههاي داوطلبانه در جامعه و روابط افقي ميان آنها که پايه بر اعتماد دارد، سرمايه اجتماعي را توليد ميکند که همه اعضاي جامعه از آن بهرهمند خواهند بود. اين سطح از سرمايه اجتماعي است که پاتنام و فوکوياما در کارهايشان به آن پرداختهاند. از نگاه پاتنام سرمايه اجتماعي جامعه موجب ميشود تا نهادهاي دموکراتيک حکومتي بهتر وظايف خود را انجام دهند و از نظر فوکوياما وجود سرمايه اجتماعي، نظم اجتماعي را به طريق موثر و کارآمدي حفظ و تداوم ميبخشد. (ايماني جاجرمي، 1389، ص72)
اگر در قالب کالاي عمومي موضوع را تشريح کنيم، بايد گفت سرمايه اجتماعي به عنوان يک پديده جامعهشناختي در سطح فردي فراهم آورنده کالاي شخصي است که براي سود اقتصادي يا ديگر منافع شخصي مانند موفقيت تحصيلي استفاده ميشود. در سطوح بالاتر سرمايه اجتماعي همچون کالايي عمومي است که اعضاي يک گروه خاص يا تمامي اعضاي جامعه ميتوانند از آن بهرهبرداري کنند. براي مثال امنيت اجتماعي در جامعه که حاصل سرمايه اجتماعي است، ميتواند از سوي تمامي شهروندان استفاده شود. (ايماني جاجرمي، 1389، ص73)
در نوشتههاي جديد سرمايه اجتماعي اين اجماع عمومي حاصل شده که سرمايه اجتماعي ميتواند در سطوح فردي تا جامعهاي در نظر گرفته شود و قائل به نوعي تعامل در بين سطوح سهگانه خرد، مياني و کلان هستند که آن را در قالب شکل زير نشان ميدهند.
نمودار(2-2) سطوح سهگانه سرمايه اجتماعي

6-2-2- اشکال سرمايه اجتماعي
در نگاه نخست، سرمايهاجتماعي را به دو بخش ساختاري(نهادي/ عيني) و شناختي(ارتباطي/ ذهني) تقسيم ميکنند:
“کريشنا”45 بر مبناي ساختارمندي46 سازه سرمايه اجتماعي از دو نوع سرمايه اجتماعي تحت عنوان، سرمايه اجتماعي نهادي47 و سرمايه اجتماعي ارتباطي48 نام مي برد:
1.سرمايه اجتماعي نهادي، ساختارمند است و قواعد و رويههاي موجود در رفتار افراد را هدايت ميکند.
2.سرمايه اجتماعي ارتباطي با پيوندهاي بين افراد با منزلت هاي اجتماعي يا قدرت متفاوت، مانند پيوند بين نخبه سياسي و عامه مردم و يا بين افراد با طبقات اجتماعي متفاوت شناخته ميشود. (غفاري، 1390، ص41)
کريشنا اين دو شکل سرمايه را به صورت جدول زير ترسيم نموده است:
جدول(3-2)سرمايه نهادي و سرمايه ارتباطي
سرمايه ارتباطي
سرمايه نهادي
نوع سرمايه
روابط
مبادلات
پايه کنش جمعي
اعتقادات
ارزش ها
ايدئولوژي ها
نقش ها
قواعد و رويه ها
ضمانت ها

منبع انگيزش(حرکت)
رفتار مناسب
رفتار حداکثري
ماهيت انگيزش(حرکت)
خانواده، قوميت، مذهب
بازارها، چارچوب قانوني
موارد

چگونگي رابطه بين سرمايه ارتباطي و سرمايه نهادي را کريشنا در قالب جدول متقاطع زير طراحي نموده است:
جدول(4-2)رابطه بين سرمايه نهادي و سرمايه ارتباطي
سرمايه ارتباطي
نوع سرمايه
ضعيف
قوي

سازمانهاي قوي
وظيفه: مشروعيت، تشديد
سرمايه اجتماعي بالا
وظيفه: بسط فضاي فعاليت ها
قوي

سرمايه نهادي
نابهنجار: ذره گرايانه يا ضد اخلاق
وظيفه:کمک به توسعه ساختارها و هنجارها
انجمن هاي سنتي
وظيفه: ارائه قواعد، رويه ها و فنون
ضعيف

منبع: (کريشنا، 2000)
توضيح بيشتر اين دو نوع سرمايه:
الف-سرمايه اجتماعي ساختاري (پيوندهاي عيني)
نخستين عنصر، سرمايه اجتماعي ساختاري نام دارد که عناصر عيني و ساختارهاي اجتماعي قابل مشاهده مانند شبکهها، انجمنها، نهادها، قوانين و رويّههايي را که در انواع انجمنهاي فرهنگي، هنري، ورزشي، انجمنهاي خانه و مدرسه، انجمنهاي محلي و ساير نمونهها از اين نوع انجمنها وجود دارد، شامل مي شود. (فيروزآبادي، 1389، ص152) سرمايه اجتماعي ساختاري بسيار ابژکتيو49 و به صورت بيروني و قابل مشاهده بنا ميشود و از طريق نقشهاي معين، شبکههاي اجتماعي و ديگر ساختارهاي اجتماعي که به وسيله قوانين، فرآيندها و سوابق پشتيباني ميشود، به وجود ميآيد. (خاکپور و پيري، 1384، ص23)
ب-سرمايه اجتماعي شناختي-ذهني (پيوندهاي ذهني)
دومين نوع، سرمايه اجتماعي شناختي ذهني نام دارد و شامل عناصر غير ملموس و ذهني مانند طرز تلقي ها و هنجارهاي رفتاري، ارزشهاي مشترک، اعتماد و هنجارهاي معامله متقابل و… ميشود. “آفوف”50(2000) اگر چه اين دو نوع مؤلفه سرمايه اجتماعي را داراي نقش متقابل و تقويت کننده هم ميداند، اما گاهي مواقع، وجود عناصر شناختي – ذهني بيشتر در بعد مشارکتهاي غير رسمي ظهور و بروز دارند و گاهي نيز بدون چنين پيش زمينهاي سازمانهاي رسمي، توسط بخش دولتي ايجاد ميشوند؛ در حالي که، عناصر شناختي – ذهني لازم براي حضور و مشارکت وسيع مردمي وجود ندارد.(فيروزآبادي، 1389، ص152)
اين نوع سرمايه به هنجارها و ارزشهاي مشترک و… ميپردازد ، بنابراين بسيار سوبژکتيو51 و مفهومي و غير قابل لمس است. (خاکپور و پيري، 1384، ص23 )
تفکيک بين دو نوع سرمايه اجتماعي ساختاري و شناختي را ميتوان در قالب دو جدول زير مطرح نمود:
جدول(5-2) سرمايه اجتماعي ساختاري و سرمايه اجتماعي شناختي
شناختي/ گرايشي
ساختاري/ سازماني
موارد
ارزشها، گرايشها و باورهايي که رفتار عمومي کنشگران را هدايت ميکند
نقشهايي که مردم در شبکهها و ديگر روابط بينشخصي براي خودتعريفميکنندو نيز قواعد و رويههاييکه راهنمايافراد هستند

منابع / نمودها
فرهنگ مدني
سازماناجتماعي (شبکههاي غير رسمي و سازمانهاي رسمي)
حوزه
همبستگي، اعتماد و پنداشت نسبت به ديگران
پيوندهاي افقي، عمودي کنش جمعي
عوامل پويا
منبع : غفاري، 1390، ص44
جدول(6-2)سرمايه اجتماعي و رابطه عناصر آن
اعتماد، تبادل و احساسات مثبت
پيوندهاي ميان افراد

زياد
کم
زياد
وجود سرمايه اجتماعي تعامل را تسهيل ميکند (افزايش سرمايه اجتماعي)
اعتماد وجود دارد اما انجام تعامل با مشکل مواجه است
کم
انجام تعامل نيازمند طرف سوم و ضمان اجراهاي رسمي است(کاهش سرمايه اجتماعي)
موردي نادر
منبع: ايماني جاجرمي، 1389، ص71
بر مبناي شعاع و گستره روابط و نيز با عنايت به دو شکل سرمايه اجتماعي درونگروهي و برونگروهي “جاناتان ترنر”52 (2000) از سرمايه اجتماعي عامگرايانه، خاصگرايانه و سرمايه اجتماعي عاطفي و سرمايه اجتماعي مبتني بر دانايي بحث ميکند. البته عمده تأکيد را بر دو شکل اول، يعني، سرمايه اجتماعي عامگرايانه و خاصگرايانه ميگذارد.
شعاع و گستره سرمايه اجتماعي عامگرايانه، فراتر از اجتماعات خودي و محلي ميرود و مبتني بر درک اثباتي و قواعد منطقي کنش در مقياسهاي خرد، مياني و کلان است.
سرمايه اجتماعي خاصگرايانه، در شعاع اجتماعات محلي و تشکلها و گروههاي خودي مطرح ميشود و مبتني بر قواعد و هنجارهاي خودي و سنتي است که در قالب نهادهاي اصلي جامعه چون خويشاوندي، دين، اقتصاد، سياست و قانون در مقياسهاي خرد، مياني و کلان قابل شناسايي است.
توجه به پيوندها و روابط عمودي و افقي اجتماعي، موجب طرح مفهوم سرمايه اجتماعي سلسله مراتبي شده است. تحليلگران اجتماعي بر اين باورند که پيوندهاي بينشخصي و بينگروهي افقي در قياس با پيوندهاي عمودي، از سودمندي و کارايي بيشتري برخوردار هستند. سرمايه اجتماعي افقي دلالت بر اشکال بدهبستان برابرخواهانه دارد. روابط عمودي در شکل نابرابر و قطبي آن، توليد وابستگي و بياعتمادي ميکند.
به منظور استفاده تحليلي و تجربي بهتر از سرمايه اجتماعي و نيز درک اين سازه به لحاظ سطوح و عمق متفاوني که اختيار ميکند، “کارول”53 (2001) از شش نوع سرمايه اجتماعي نام ميبرد که اين انواع در نظر برخي از پژوهشگران سرمايه اجتماعي در حکم مؤلفههاي اين سرمايه نيز، شمرده شدهاند.
1- اتصالات خانوادگي و خويشاوندي که مربوط به خانواده هستهاي تا خانواده گسترده و کلان ميشود و مبتني بر پيوندهاي شديد خوني و يا قوميتي هستند.
2- شبکههاي اجتماعي يا زندگي انجمني؛ اين شبکهها، گروهها و سازمانهايي که داراي تعلقات فردي مختلف و يا از خانوادهها و گروههاي خويشاوندي مختلف هستند را به دليل فعاليتهاي مشترک معطوف به اهداف اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي، به يکديگذ پيوند ميدهد.
3- پيوندهاي بينبخشي؛ اين پيوندها در قالب عبارت شبکه شبکهها نيز بيان شده است که به واسطه آن بخشهاي مختلف به دليل حل مشکلات مشترک و پيچيدهاي که با آن مواجه هستند، آنها را به وجود ميآورند و از طريق آنها منابع و دانش مختلف و متفاوتي را که در اختيار دارند، با يکديگر ترکيب ميکنند. پيوندهاي بينبخشي، روابط حمايتي را در بين کنشگران به وجود ميآورند.
4- سرمايه اجتماعي – سياسي؛ اين سرمايه بيانگر روابط بين جامعه مدني و دولت است. سرمايه سياسي مربوط به تنظيمات نهادي غير رسمي ميشود که در شکل منفي آن ممکن است موجب قوم و خويشگرايي، رانتجويي و مطروديت شود و در شکل مثبت آن موجب نمايندگي موثر، پاسخگويي و مشارکت ميشود.
5- چارچوب نهادي و عملي؛ اين نوع سرمايه شامل مجموعهاي از قواعد و هنجارهاي رسمي (قوانين، آييننامهها، خطمشيها) ميشود که حيات عمومي را در يک جامعه (سرمايه اجتماعي در سطح کلان) تنظيم ميکنند.
6- هنجارها و ارزشهاي اجتماعي؛ هنجارها و ارزشها شامل؛ باورهاي فرهنگي مشترک در بين اعضاي يک گروه اجتماعي و يا يک ملت ميشوند که جهتگيري و عمل افراد جامعه را شکل ميدهند. ( غفاري، 1390، صص47-45)
درتقسيم بندي ديگري کلمن سرمايه اجتماعي را در سه حوزه مورد بررسي قرار ميدهد:
جيمز کلمن سه شکل براي سرمايه اجتماعي قائل است:
1.تکاليف و انتظارات:اگر الف کاري براي ب انجام دهد و به ب اعتماد داشته باشد که در آينده جبران خواهد کرد، توقع و انتظاري در الف و تکليفي براي ب بوجود مي‌آيد که کلمن اين تکليف را به عنوان برگه اعتباري مي‌داند که‌ در تصرف الف است و عملي ساختن آن برعهده ب مي‌باشد.حال اگر الف در مناسباتش تعداد زيادي از اين برگه‌هاي‌ اعتباري را داشته باشد اين برگه‌ها براي الف کاملاً مشابه سرمايه مالي عمل مي‌کنند که در صورت لزوم ميتواند به‌ آنها متوسل شود. اين شکل از سرمايه اجتماعي به قابليت اعتماد به محيط اجتماعي کاملاً بستگي دارد.
2.مجاري اطلاعاتي: شکل مهمي از سرمايه اجتماعي توان دستيابي به اطلاعات است. اهميت اطلاعات از اين نظر است که مبنايي براي عمل فراهم مي‌کند. اخذ اطلاعات هزينه‌بر است. يک وسيله که مي‌توان با

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع شبکه روابط Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع اعتماد به سازمان، اعتماد متقابل، جامعه مدرن