منابع پایان نامه ارشد با موضوع حمل و نقل، بندر انزلی، عوامل اقتصادی، محصولات کشاورزی

دانلود پایان نامه ارشد

می دهد نوع فعالیت اقتصادی حاکم بر شهر است. این فعالیت ناشی از امکانات مساعد ناحیه ای و روستاهای پیرامونی آن است و در این رابطه عامل ارتباطات و حمل و نقل نقش مهمی را به عهده داشته و دارد زیرا در نقل و انتقال منابع اولیه و کالاهای موردنیاز مراکز شهری و دیگر محصولات کشاورزی تسریع می بخشد و در نواحی که امر ارتباط آسان است مراکز شهری و دیگر محصولات کشاورزی تسریع می بخشد و در نواحی که امر ارتباط آسان است مراکز شهری و بیشتری شکل می یابند. احداث شبکه های راه ها اعم از راه های زیرزمینی، راه آهن و حمل و نقل دریایی و هوایی، نیاز به مراکز شهری را طلب می نماید، توسعه حمل و نقل همواره، هم علت و هم معلول تمرکز و رشد شهرها بوده است و ترویج امکانات جدید در الگوی مصرف و حمل و نقل (استفاده از اتومبیل یا هواپیما و غیره) که امر جابجایی را تسریع بخشیده است به ایجاد شهرهای جدید و گسترش شهرهای قدیم کمک فراوانی نموده است و اثرات آن به صورت توسعه ناحیه ای منجر به رونق بخشیدن خدمات شهری شده است (اعتماد، 1363، ص150).
عملکرد اقتصادی حمل و نقل را می توان در شهرهای تاکستان، آوج، اسدآباد، میانه و بسیاری از محورهای اصلی کشور مشاهده کرد. در شهرهای فوق استقرار مراکز پذیرایی و خدمات حمل و نقل مسافری در مسیر راه های ارتباطی به میزان قابل توجهی، رشد و توسعه فضایی شهر را به سمت خود سوق داده است و از این طریق سیمای ظاهری و ترکیب فعالیت های اقتصادی را در این شهرها متحول ساخته اند. و در برخی موارد عامل ایجاد شهر نیز شده اند، پیدایش شهر دلیجان مسیر راه ارتباطی قم به اصفهان و توسعه آن در امتداد جاده مذکور ناشی از چنین پدیده ای است. نقش ارتباطات در انجام امور تجاری و بازرگانی به عنوان عامل زیربنای توسعه اقتصادی شهرهای ایران فوق العاده مهم است. زیرا توسعه و تحرک بازار و دسترسی به منابع متعدد اقتصادی و محصولات زراعی فقط با ایجاد تسهیلات ارتباطی حاصل می شود. ایجاد راه های آسفالته، شوسه و راه آهن در به وجود آوردن کشتزارهای روستایی، باغ ها و انواع صنایع غذایی و سایر کالاهای مصرفی در مناطق مستعد کاملاً اثر داشته و علاوه بر این در تغییر و تحول روابط اقتصادی شهرها و روستاها دارای نقش عمده ای بوده است. و موجب توسعه و ترقی بازارهای بزرگ که معمولاً در چهارراه مسیرهای عمده ارتباطی استقرار می یابند، شده است. این قبیل بازارهای بزرگ و شهر شده را گاه در مرکز جلگه ها و گاه در دل رشته کوه ها باز می یابین، مشهد، تبریز، میانه، زنجان، شیراز، نمونه ای از این قبیل می‎باشند. راه سراسری خرمشهر، بندر انزلی از بزرگترین مسیرهای اصلی کشور محسوب می شوند. در جنوب این راه ارتباطی بندر خرمشهر بزرگترین شهر بندی ایران و مرکز صنعتی اهواز قرار دارد و در مرکز آن شهر اراک، قم، تهران و نواحی صنعتی اطرافشان قرار دارند، منطقه زراعتی رشت و بندر انزلی که از لحاظ توزیع مراکز شهری و جمعیت متراکم ترین مراکز شهری و پرجمعیت ترین نقاط کشور محسوب می‎شود در شمال آن قرار گرفته است که توسط این شاهراه ارتباطی به رونق شهرهای عمده و مراکز شهری واقع شده در مسیر خود افزوده می شود. مراکز معیشتی در مسیر این راه نیز از لحاظ جهانگردی و گذراندن اوقات فراغت متناسب با فصول مختلف سال و دسترسی به روستاهای ییلاقی و کوهستانی حائز اهمیت فراوان است، در حالی که وجود راه‎های ارتباطی درایران مرکزی نقش کمتری در میزان فعالیت‎های اقتصادی و تجاری دارد ودرنواحی مرکزی وجنوب شرقی ایران، مراکز شهری و روستایی کم جمعیت‎اند. کمبود خدمات ارتباطی و حمل و نقل در این قسمت از ایران به عنوان نیروی دافعه به شمار می آید (فرید، 1376، ص123).
شهرها و روستاهایی که بر سر راه های ارتباطی قرار گرفته اند. همواره با تحولات تکنیک حمل و نقل و رفت و آمد دگرگون شده و می شوند، اما استحکام مبانی دوگانه آنها یعنی نوع معیشت و خصیصه ارتباطی پایدار است و در بعضی موارد نقش شهری، روستایی را نیز تغییر می دهند و از مقتضیات اقتصادی حمل و نقل متأثر می شوند. راه های ارتباطی و حمل و نقل به صورت راه آهن در ایران پدیده تازه ای است که تأثیر آن در موقعیت اقتصادی شهرها و روستاها از راه های جاده ای کمتر است. اثر راه آهن بر شهرها و روستاها بیشتر تغییر و تبدیل است تا ایجاد آنها، به طوری که مطالعه در واژه ها در جغرافیای شهری بیشتر مورد توجه بوده است تا ایستگاه های راه آهن، با وجود این تکنیک خاص ساختمان راه آهن مثل راه های دیگر اثرات خود را در زمینه ایجاد شهرها و تعیین موضع آنها و از رونق انداختن بعضی شهرها و پررونق کردن بعضی دیگر از شهرها می گذارد. تعویض لوکوموتیو ها، اطاقک باربری متناسب با نوع بار، تعویض خط (ریل) و دیگر امور مربوط به آن در بافت فیزیکی شهرها و روستاهایی که به عنوان ایستگاه راه آهن تعیین شده اند تأثیر نهاده و شکل ویژه عمومی ایستگاه های راه آهن را در بخش راه آهن شهری به آن می‎دهد. وجود تأسیسات فنی راه آهن و استقرار بخش های خدماتی مربوط به آن به همراه نیروی انسانی شاغل در آن، جمعیت قابل ملاحظه ای را به خود جلب کرده و روستاهای مجاور ایستگاه راه آهن به سرعت خصایص شهری به خود می گیرند و رفته رفته با رونق تجارت و حمل و نقل کالا و مسافر د رآن توسعه می یابند. از جمله شهرهایی که موضع اولیه خود را در این رابطه تثبیت کرده اند ازنا و دوردو واقع در استان لرستان است که در مسیر راه آهن سراسری تهران، خرمشهر قرار گرفته اند. آنچه که در کنار راه آهن به تحکین جایگزینی بعضی از شهرها و روستاها در ایران کمک می کند امر تجاری است که وابسته به اقتصاد فعال ناحیه ای است که به توسعه آنچه که هستند می پردازد و بازار محلی را دگرگون می کند. شهر تبریز و مراغه از جمله شهرهایی محسوب می شوند که از چنین روندی برخوردارند، تأثیر ایستگاه های راه آهن در شهرهایی که از آنجا عبور می کند بدون شکل بر همه محلات اطراف خود و روستاهای مجاور کاملاً مشهود است. اثرات چنین حالتی در شهرهای دیگر ایران که در مسیر راه آهن واقع شده اند نیز کاملاً محسوس است. مواضعی که راه آهن یا راه آبی به هم برخورد می کند نقطه ای مساعد برای ایجاد شهر بشمار می آیند و شهرهایی که با چنین شرایط شکل می یابند بیشتر نقش تجاری به خود می گیرند. شهر خرمشهر در مجاورت رودخانه اروند که راه آهن سراسری جنوب از آن شروع می شود مکان یابی خود را در این رابطه احراز کرده است و یا اهواز که رودخانه کارون از آن می گذرد، با عبور راه آهن سراسری از آنجا، توسعه خود را ناشی از چنین پدیده های ارتباطی کسب کرده است.
راه های حنل و نقل آبی به گونه ای دیگر در ایجاد رابطه بین شهرها و روستاها موضع و مکان آنها به مانند راه های خشکی نقش به سزایی داشته است. آبهای روان بدون شک نخستین راه های آسان رفت و آمد و حمل و نقل بوده اند و در همه جا که امکان داشته است بدون زحمت زیاد بار و محموله نسبتاً سنگینی را به وسیله جریان آبهای روان جا به جا می کنند، به همین دلیل بازارهای داخلی خشکی ها در کنار این قبیل راه‎ها در نقطه ای که ادامه دریانوردی دیگر امکان پذیر نبوده است به وجود آمده و مستقر شده اند. شهرها و روستاهای رودخانه ای که در رودخانه مجاور خود کشتیرانی می کنند شهر بودن و یا روستا بودنشان زاییده حمل و نقل کالا و یا زاییده ضرورت ارتباط و رفت و آمد است. ایران به علت محدودیت رودخانه‎های بزرگ و پرآّ، سواحل دریاها که در ارتباط با خشکی و آب هستند به طور چشمگیری موجب ایجاد شهرها و روستاها می شده اند. شهرهای واقع شده در اینگونه سواحل با نقاط دوردست روابط تجاری و بازرگانی دارند و در این رابطه بنادر ظاهراً زودتر از دیگر انواع شهرها جای خود را در این نقاط باز کرده اند و بر مواضع خود استقرار یافته اند. زیرا با موقعیت خاص خود راه های گوناگونی را در جهات مختلف بدون کمترین هزینه در اختیار دارند.
سواحل جنوبی ایران که از دهانه اروند رود در خلیج فارس شروع می شود با طول 1800 کیلومتر تا بندر گواتر از دریای عمان امتداد می یابد، متأسفانه از نظر طبیعی و اقلیمی سواحل جنوبی کشور استعداد نیروی فراوانی ندارد و اغلب ماسه ای و کم عمق است و ایجاد اسکله در داخل دریا به علت وجود طوفان ها و بادهای موسمی از لحاظ پهلو گرفتن کشتی ها مناسب نیست و این امر موجب شده است که شهرهای زیادی در این سواحل نتواند شکل بیابند. شهرهای عمده ای که در این مواضع استقرار یافته اند عبارت اند از بندر خرمشهر، آبادان، بندر شاهپور، بندر ماهشهر، بندر بوشهر، بندر عباس و خارک که توسعه فعالیت‎های تجاری و حمل و نقل دریایی، موجب رونق آنها شده است. بنادر دیگری که در درجه دوم اهمیت قرار دارند، بندر دیلم، کنگ، کناره، جاسک، چابهار و گواتر است که فعالیت های بازرگانی و حمل و نقل دریایی آنها کمتر و منحصر به صدور مواد غذایی شیخ نشین ها و معاملات محلی با روستاهای پیرامون خود است. بنادر عمده ای که در ساحل دریای مازندران به طول 1000 کیلومتر از بندر آستارا در غرب دریای مازندران تا دهانه رود اترک که در شرق آن واقع شده اند شامل بنادر آستارا، بندر انزلی، بندر حسن کیاده، بندر نوشهر و بندر بابلسر و بدر ترکمن می باشد که در میان این بنادر، بندر انزلی در شمال مرداب انزلی دارای 12 اسکله و 2 موج شکن است و در مقابل بندر غازیان قرار گرفته است و از بنادر فعال شمال ایران محسوب می شود و قسمت عمده کالاهای تجاری، صادراتی و وارداتی ایران از شمال، از طریق حمل و نقل دریایی این بندر انجام می گیرد. بندر نوشهر نیز به علت مساعدت شرایط موضعی خود با دو موج شکن شرقی و غربی و اسکله و بارانداز مدرن و برقراری امور حمل و نقل دریایی با کشور جمهوری آذربایجان شوروی و در ارتباط با آن نقش کنونی و سیمای موجود خود را باز یافته است. بندر ترکمن نیز دارای یک اسکله طویل است و چون راه آهن سراسری ایران به آن منتهی می شود با برقراری ارتباطات زمینی و دریایی توأماً دارای اهمیت زیادی است و انجام امور خدمات حمل و نقل با دیگر عوامل اقتصادی و محیطی موضع و مکان اولیه آن را تحکیم بخشیده و نقش آن را به عنوان مکان مرکزی منطقه و کمک رسانی به دیگر شهرها و روستاهای پیرامون خود تثبیت نموده است.
راه های هوایی نیز در پیدایش شهرها و جایگزینی آنها مؤثر بوده است. به طوری که هسته های اولیه این قبیل شهرها در پیرامون فرودگاه های شکل می یابند. در این فرودگاه مهرآباد، پایگاه شاهرخی همدان، پایگاه وحدتی دزفول و فرودگاه بین المللی آبادان، بندرعباس، شیراز، مشهد، ضمن اینکه نواحی پیرامونی خود را متأثر کرده اند، در اطراف خود نیز هسته یک مرکز تجمع صنعتی و خدماتی را به وجود آورده اند.
برخورداری از امکانات حمل و نقل هوایی به طور مستقیم تأثیری بر روی مراکز روستایی نخواهد داشت، بلکه این تأثیر به طور غیرمستقیم صورت می گیرد. شهرهایی که از چنین امکاناتی برخوردارند، بعضاً نقش تجاری–توریستی به خود می گیرند و ایفای چنین نقش هایی برای اینگونه شهرها موجب توانمندی اقتصادی شهر و در نتیجه تأثیرگذاری بر حوزه های روستایی و ایجاد ارتباط با روستاها خواهد شد.
از دیگر موارد حمل و نقل در ایران خطوط لوله را می توان ذکر کرد که در انتقال مواد نفتی سهم بسزایی دارد و در مسیر خود بنا به ضرورت و تسهیل انتقال آن به ویژه در نقاطی که شیب ناهموارها مانع از جران نفت می شود با استقرار تلمبه خانه ها و احداث ساختمان منازل برای کارگران و ایجاد سرویس های بهداشتی، فرهنگی و اجتماعی تمرکز مراکز جمعیتی را با معیشت شهری و روستایی به وجود آورده است. ایجاد اینگونه تلمبه خانه ها در مسیر لوله های نفت در کشور از جمله عوامل اقتصادی محسوب می شوند که وضع و مکان اینگونه شهرها را که بعضاً منشأ روستایی داشته اند، در ایران تعیین کرده اند.
تحولات و دگرگونی هایی که به ویژه در سال های اخیر در زمینه استفاده از وسایط نقلیه به صورت گوناگون و به عنوان یک پدیده کاملاً جدید به وقوع پیوسته است، عامل دیگری برای ایجاد ارتباط بین شهر و روستاست. در گذشته نه تنها راه های ارتباطی بین شهر و

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع مکان گزینی، فعالیت های اقتصادی، عوامل طبیعی، عوامل اقتصادی Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع ایفای نقش، قالی بافی، نیازمندی ها، نیروی انسانی