منابع پایان نامه ارشد با موضوع حمل و نقل، شهر پایدار، مناطق شهری، اقتصاد ملی

دانلود پایان نامه ارشد

نظریه ساخته شدند. این هر دو استراتژی مربوط به کشورهای اروپایی یا آمریکایی است (مثنوی، 1383: 27).

جدول 2-4. مقایسه شهر پایدار با شهرهای سنتی، صنعتی و مدرن
شهر
معیار
شهر ما قبل مدرن
شهر صنعتی
شهر مدرن اتومبیل
شهر پایدار پست مدرن
1- اقتصاد (تکنولوژی)
مجموعهی صنعتی کوچک (اقتصاد منطقهای و محلی)
صنایع بزرگتر و متمرکز در بخشهایی از شهر (اقتصاد ملی و منطقهای)
مقیاس بزرگ صنایع پراکنده در شهر (اقتصاد ملی و منطقهای)
انتقال صنایع به مناطق روستایی و شهرهای کوچکتر و اقتصاد مبتنی بر اطلاعات و سرویسها
2- سازمان اجتماعی
روابط چهره به چهره در اجتماع
حذف روابط چهره به چهره در شهرهای بزرگ و اتکا به حومهها
فردگرایی و ایزوله شدن
سازمان اجتماعی بر پایه اجتماعات محلی اما در ارتباط با جوامع جهانی
3- حمل و نقل
پیاده (در مرحله بعدی دوچرخه)
شبکه جادهای و ترنها (به اضافه دوچرخه و پیاده)
اتومبیل نقش غالب دارد.
پیاده و دوچرخه (محلی) حمل و نقل عمومی (شهر) اتومبیل (مکمل) هواپیما (جهانی)
4- فرم شهر
شهر پیاده کوچک، متراکم مختلط و ارگانیک
شهر سواره، با تراکم متوسط در حومهها و و متراکم و مختلط در مرکز شهر، وجود کریدورها و لبهها
شهر اتومبیل، تراکم بالای مرکز و تراکم پایین حومهها، جدایی عملکردها
شهر پایدار، دهکدههای شهری متراکم و متصل به هم از طریق حمل و نقل عمومی تراکم متوسط نه پراکنده در حاشیه شهر
5- محیط زیست
منابع
تخریب
وابستگی به طبیعت
پائین
پائین
وابسته به مناطق روستایی
متوسط
متوسط
تا حدودی مرتبط از طریق کوههای سبز
بالا
بالا
کمتر وابسته به طبیعت
پائین – متوسط
پایین – متوسط
وابسته به طبیعت
مأخذ: Newman. P. Kenworthy J 2000: 119

2-22- شهر و نظریههای اجتماعی
تحولات اقتصادی – اجتماعی قرن هجدهم و نوزدهم، کلان شهرها، شهر، ناحیههاو مجتمعهای عظیم را به وجود آورد. در این زمان با گسترش شاهراهها، اختراعها، تمرکز صنایع، مهاجرتهای روستایی، تراکم جمعیت و آلودگی، دگرگونیهای اساسی در ساختار و بافت شهرها به وجود آمد؛ بدین ترتیب نظمی که در دورههای پیش حاکم بود از بین رفت و عملکرد شهر دگرگون و انقلاب صنعتی بر شهر مسلط شد. در این زمان و همچنین پس از قرن بیستم نظریههای متعدد شهری برای ساماندهی فضایی شهرها به خصوص شهرهای بزرگ ارائه میشود که عبارتند از:
2-22-1- مکتب مدرنیسم یا کارکردگرایی
این مکتب در فاصله دو جنگ جهانی اول و دوم شکل گرفت و یک دهه بعد از جنگ جهانی دوم به اوج شکوفایی خود رسید، بیش از سایر جنبشهای فکری در شکلگیری و رشد عمودی شهرها قرن بیستم نقش ایفا کرده و در عین حال مورد انتقاد واقع شده است. خواستههای پیروان این مکتب در منشور آتن تجلی یافته است و از اصول آن میتوان به این موارد اشاره کرد: کلیتگرایی در طراحی شهری، تفکیک فضایی عملکردهای شهری، تأکید بر بلندمرتبهسازی در تأمین مسکن به منظور دستیابی به نور آفتاب، هوای سالم و فضای سبز، اهمیت دادن به اتومبیل در حمل و نقل شهری و تولید انبوه جهت صرفه اقتصادی (صدوقیانزاده، 1375: 20-19). میتوان گفت که در مدرنیسم، تراکم بالا و جدایی عملکردها محور اصلی ساماندهی شهری است. این گروه معتقدند زمین باید از هر کاربری آزاد شود و شهر در فضای سبز به شکل عمودی ایجاد شود (زیاری، 1390: 15).

2-22-2- مکتب مگا استراکچرالیسم (فنگرایی)
این نظریه از دو جهت بر زندگی در تراکمهای بسیار بالا تأکید دارد؛ یکی به لحاظ جوابگویی به افزایش جمعیت در آینده و دیگری به خاطر حفظ اراضی مزروعی، مگافرم از امکانات تکنولوژی مدرن حداکثر استفاده را نموده و بر این اساس باید هدف کارایی و راحتی را کاملاً تأمین کرده باشد (لینچ، 1376: 514).
پیروان این دیدگاه معتقدند که شهرسازی مدرن نتوانسته بطور کامل از فن استفاده نماید، باید تکنولوژی هندسه را ارتقاء داده به طرف سازههای پیچیده و مصالح جدید، قدم برداریم. تکنولوژی مدرن به ما این امکان را میدهد که در آیندهای نزدیک هر موقع نیاز باشد، سکونتگاههای پیشرفتهای طراحی کنیم که هم سطح زمین برای کشاورزی آزاد باشد و هم محل دلپذیر و دور از آلودگی (تهویه مصنوعی) برای انسان تدارک ببینیم (صدوقیانزاده، 1375: 28)

2-22-3- مکتب آمایش انسانی (انسانگرایی)
در دیدگاه طرفداران این مکتب، برنامهریزی شهری را ورای معماری و فعالیتی میان رشتهای مطرح می کنند.
مامفورد از پیشروان این مکتب بر محدود کردن اندازه شهر و تراکم جهت بهبود روابط اجتماعی تأکید کرده است. همچنین او سازماندهی حومههای پراکنده را به صورت اجتماعی متعادل و کاهش تراکم کلانشهرها را از طریق تخلیه بخشی از جمعیت و اختصاص مکان آن به کاربری خدماتی، دو حرکت ضروری در نظم بخشیدن به کلانشهر امروز میداند (شوای، 1375: 363).
جیکوبز از دیگر نظریهپردازان دیدگاه فوق نیز ایجاد بافت فشرده شهری برای تأمین تنوع و بهبود عملکرد شهر را ضروری دانسته و آمیختگی عملکردها را در شهرها برای ایجاد یک شهر متعادل مطلوب میداند (همان منبع: 377-376). بدین ترتیب، تراکم مطلوب در دیدگاه انسانگراها حالت بینابینی حومهگرایی پراکنده و تمرکز بیش از حد مراکز شهری است تا بتواند نیازهای انسان متعادل و ارگانیک را پاسخ دهد. این گروه مسئله سرانهها، آستانهها و معیارهای مناسب زندگی را مطرح میکنند (زیاری، 1390: 19).

2-22-4- مکتب پست مدرنیستم (فراتجدد)
تحقق اهداف مدرنیستها در عرصههای مختلف شهرسازی جهان، به تدریج نارسایی خود را در ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی نمایان ساخت و انتقادهای گستردهای برانگیخت تا به تشکل جنبش پست مدرنیست انجامید. در واقع پست مدرن نگاهی انتقادی است به مدرنیته و از آن مهمتر خود آگاهی مدرنتیه است. با پست مدرن ما درک میکنیم که چگونه مدرنیته به خود اندیشید و کار کرد (احمدی، 1371: 38). در واقع این جنبش با نقد مدرنیسم آغاز شده و بیشتر در جهت تعدیل مبانی و راهبردهای مدرنیسم حرکت کرده است. اهم اصول این مکتب در بعد شهرسازی عبارتند از: «تأکید بر ساماندهی بخش شهرها به جای طراحی کل آن، اهمیت دادن به اختلاط کاربریها، تشویق حرکت پیاده و کنترل نسبی خودروها در فضای شهری، بها دادن به تداوم تاریخی فضای شهری و در نهایت تأکید بر اهمیت خیابان، میدان و ساختمانهای کم ارتفاع». (مدنیپور، 1381: 288). پست مدرنیسم در واقع تلفیقی از ایدههای نوگرایانه و فرهنگگرایانه است که در عرصه شهرسازی به زایش ایدههای جدیدی انجامیده که از آنها با عنوان برنامهریزی نوسنتی با شهرسازی جدید نام میبرند، «که هدف آن خلق احساس عظیمی از اجتماعی بودن و روابط متقابل اجتماعی از طریق طراحی خیابانها و فضای عمومی بر مبنای پیادهروی و حمل و نقل منطبق بر محیط زیست میباشد.» (Furuseth. O. J, 1997: 201).

2-23- مروری بر دیدگاههای متفاوت ازدحام شهری
موضوع ازدحام شهری از جانب محققین و صاحبنظران علوم مختلف مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته و هرکدام از زاویه خاصی به آن پرداختهاند. لذا دیدگاههای متفاوتی در این زمینه وجود دارد که در ذیل به برخی از آنها اشاره میشود.

2-23-1- دیدگاه اقتصادی
با ظهور انقلاب صنعتی، مردم به منظور یافتن شغل و در جستجوی زندگی بهتر به شهرها گسیل شدند. کشمکشها و تنازعات زیادی در اثر ازدحام و انباشتگی جمعیت در مناطق شهری اتفاق افتاد. علیرغم تأثیر غیرقابل انکار انقلاب صنعتی و تکنولوژیکی در شکلگیری ازدحام شهری، در گسترش و توسعه آن نمیتوان تنها تکنولوژی را مقصر دانست. «افکار و عقاید انقلابی نظیر اسمیت نقش مهمی را در بروز مشاجراتی که در بالا بدانها اشاره گردید داشتند. وی در کتاب رفاه ملل (1776) موضوع بازار آزاد را مورد بحث قرار داده و معتقد است که این امر نقش مهمی را در بالا رفتن رفاه انسانی خواهد داشت. در نگاه اوّل نظریه آدام اسمیت به نظر منطقی میرسید. اما به مرور زمان با مطرح شدن مسایل جدیدی نظیر شرایط نامناسب شغلی، ظهور طبقه متوسط، نابرابریهای طبقاتی و جنسی و موارد بیشمار دیگر از اعتبار این نظریه کاسته شد. در این شرایط طبقه کارگر بیشتر و بیشتر در تنگنا قرار گرفتند و زنان و کودکان آماج نخستین بهرهبرداریهای کاپیتالیستی واقع شدند. دختران و زنان همپای مردان در معادن زغال سنگ مشغول فعالیت گردیدند، مارکس و انگلس در مانیفست حزب کمونیست معتقدند که تودههای کارگران و مشاغل در کارخانجات و معادن را میتوان بردگان بورژوازی و ماشین تلقی نمود.» (Student Paper, 2000: 1). لذا، در این امر ازدحام و تراکم بسیار بالای جمعیت و فعالیتهای اقتصادی نه تنها یک مشکل تلقی نمیشود، بلکه از عوامل بسیار مؤثر در رشد و توسعه شهری قلمداد میگردد. به نظر اقتصاددانان شهری، شهرها بدلیل برخورداری از «صرفهجوییهای ناشی از مقیاس» میتوانند حجم عظیمی از جمعیتهای انسانی را در خود پذیرا باشند.
«در این دیدگاه مفهوم صرفهجوییهای ناشی از مقیاس، اشاره به شرایطی است که باعث میشود هزینه متوسط تولید بنگاه اقتصادی با افزایش تولید کاهش یابد و از عوامل خارجی صرفهجوییهای ناشی از مقیاس وجود شهری است که همراه با رشد شهرها به دست میآید. این نوع صرفهجوییها را صرفهجوییهای شهری یا صرفهجوییهای ناشی از تجمع مینامند.» (عابدین درکوش، 1381: 21).
از لحاظ اقتصادی، ازدحام بیش از حد جمعیت در مناطق شهری علاوه بر محاسنی که در بالا بدانها اشاره شد، دارای معایبی نیز میباشد که تمامی محاسن آن را تحت الشعاع خود قرار میدهد. از عمدهترین معضلاتی که در اثر ازدحام شهری گریبانگیر شهرها میشود میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:
کمبود فرصتهای شغلی مناسب برای تمامی اقشار شهری و در نتیجه به وجود آمدن شکاف طبقاتی در جامعه و در پی آن گسترش محلّات حاشیهنشین یا فقیرنشین.
کمبود عرضه مسکن و در نتیجه گرانی آن
بالا رفتن هزینههای زندگی

2-23-2- دیدگاه اکولوژیکی و اجتماعی
ازدحام جمعیتی که از پایگاههای اجتماعی و اقتصادی متفاوت برخوردارند، به امر جدایی گزینی اکولوژیکی در محیطهای شهری میانجامد.
عمدهترین دلایل این جدایی گزینی، هجوم و توالی اکولوژیکی مهاجرین روستایی به شهرها میباشد. «هجوم و توالی اکولوژیکی در چهار مرحله نفوذ، هجوم، تثبیت و نهایتاً تراکم و توده شدن انجام میگیرد» (شکویی، 1391: 34). چنین تحولاتی را میتوان در غالب شهرهای بزرگ جهان سومی و از جمله شهرهای بزرگ ایران مشاهده نمود که منجر به شکلگیری حوزههای همسان اجتماعی در شهرها میشود. دانشمندان علوم اجتماعی معتقدند که ازدحام شهری یکی از مهمترین عوامل مؤثر در شکلگیری بسیاری از مسایل و مشکلات اجتماعی جوامع انسانی میباشد. به اعتقاد آنان ازدحام شهری مترادف با تراکم بسیار بالای جمعیت در محیطهای شهری، سقوط کیفیت زندگی و در نتیجه پیدایش فقر شهری میباشد. «جان فریمن»28 دریافت که رابطه مستقیمی بین ازدحام و رفتار انسانی وجود دارد (Student Paper, 2000: 1). تحقیقات وی در این زمینه او را به ارایه نظریه تراکم، تمرکز رهنمون ساخت و آن عبارت بود از اینکه مناطق دارای تراکم بالای جمعیتی منطبق بر مناطق دارای بیشترین میزان از مسایل و معضلات اجتماعی میباشند.

2-23-3- دیدگاه سیاسی
شهرها به عنوان یکی از تقسیمات سیاسی کشورها و همچنین به عنوان مرکز تصمیمگیری و قدرت و کانون اصلی ناآرامیها و آشوبهای خیابانی برعلیه نظامهای حاکم مطرح هستند.
هجوم بیرویه مهاجران روستایی به مراکز شهری مسایل جدیدی را در محیطهای شهری ایجاد میکند. ابتداییترین نیازهای مهاجران داشتن شغل و سرپناه مناسب میباشد. اکثر قریب به اتفاق مهاجران به دلیل عدم برخورداری از پایگاه اجتماعی – اقتصادی بالا نمیتوانند جذب سیستمهای اجتماعی و اقتصادی جامعه شهری شده و در نتیجه در حاشیه قرار میگیرند. به قول «جان فریمن»- محقّق آمریکایی – پخش تودهوار در داخل شهر به حیات خود ادامه میدهند بدون آنکه بخشی از شهر محسوب شود (شکویی،1391: 106-108). در چنین شرایطی مقامات محلی و همچنین مسؤولان سیاسی کشورها شاهد برخی ناآرامیهای شهر میشوند که

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع توسعه پاید، توسعه پایدار، حمل و نقل، شهر فشرده Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع حمل و نقل، مصرف انرژی، تراکم جمعیتی، میزان استفاده