منابع پایان نامه ارشد با موضوع جامعه عربی، ادبیات عربی، روشنفکران، ادبیات عرب

دانلود پایان نامه ارشد

گذشت زمان اندک، شاعران با درک مسائل و مشکلات جامعه عرب، به ویژه جنگ های جهانی اول و دوم، جنگ شش روزه عرب ها با اسرائیل و شکست عرب ها و قضیه فلسطین حزن و اندوه خود را در ضمن اشعارشان به کار بردند. زیرا اصلی ترین جان مایه شعر معاصر، بیان عاطفه، درد و مشکلات جامعه و درد غربت بود و می توان این موارد را از مهم ترین دغدغه های شاعران در ادبیات معاصر دانست.
برخی بر این باور هستند که چون رومانتیسیست ها با خیال و عاطفه ای قوی سر و کار دارند، منکر واقعیت های جامعه شده و تنها با خیال خود عزلت گرفته و با واقعیات های اجتماعی و انسانی کاری ندارند. در حالی که چنین نیست و بسیاری از آنان در صحنه های حق و باطل بوده و منکر واقعیات نیستند.
شاعران دوره معاصر در اشعارشان طبیعت را دوست و مأمن خود دانسته و تنها رهایی از غم و اندوه را فرار به طبیعت می دانستند. آنان شب و فصل های سال را مقدس شمرده و خود را با آن ها همگام می ساختند. در میان موضوعات رومانتیسیسم، عشق بسان رمز و نماد زندگی به کار می رفت. طبیعت گاهی برای فرار از نابودی به کار برده می شد و گاهی عواطف و احساسات با مسائل سیاسی فلسطین ارتباط داده می شد و اسطوره و تخیل در هم ادغام می شدند.
پس در این دوره، یأس، نا امیدی، حزن و اندوه شاعران بیشتر از مسائل فلسطین نشأت می یافت و احساسات انسان گرایانه شاعران، نشان گر حس غربت از وطن و دوری از خانواده بود.
شاعران رومانتیسیسم با کنار گذاشتن صورت های بیانی و سنتی، زبان شعری خود را با زبان مردم مأنوس ساخته و با به کار بردن کلمات ساده، احساسات و عواطف خود را ابراز داشتند.
انجمن ها و مدارس زیادی در توسعه افکار و احساسات رومانتیسیسم نقش داشتند که از میان آن ها، نقش شاعران مهجر سرنوشت ساز بوده و تأثیر عمیقی بر سایر شاعران داشتند. زیرا آن ها در مدارس مسیحیان پرورش یافته بودند و به همین خاطر با جهان اروپا همگامی بیشتری داشتند و با گذشت زمان و بازگشت به کشور خود، نوآوری های خود را به اوج رسانیدند. در کنار شاعران مهجر، انجمن دیوان نیز شعر خود را با انسانیت و ملیت عربی یکسان ساخته و اوزان و قوافی شعری را دچار تحول نمودند. انقلاب سال 1919 مصر و اوضاع سیاسی و اجتماعی مصر زمینه را برای ایجاد نهضتی مجدد هموار ساخت و جماعت آپولو نشأت خود را مدیون آن اتفاق هستند. این شاعران بر عاطفه، خیال، عشق و غربت اهتمام ورزیده و بر علیه سنت های پیشین قیام کردند.
در نتیجه می توان گفت که تأثیر شاعران معاصر از مکتب رومانتیسیسم زیاد بوده است. زیرا عوامل ناشی از فشارهای اقتصادی و اجتماعی موجود در سرزمین های عربی، زمینه را برای گسترش این مکتب اروپایی در ادبیات عربی هموار ساخته است. زیرا از آن جا که اصلی ترین مضامین شعر رومانتیسیسم حزن، عشق و احساس غربت است، شرایط جامعه عربی با این مضامین همگانی و قرابت دارد.

مقدمه
پس از تعریف و توضیح مکتب رومانتیسیسم و نحوه به وجود آمدن این مکتب در ادبیات غربی و ادبیات عربی در فصل های گذشته، در این فصل به ترتیب به بیان و شرح جلوه های این مکتب در اشعار فاروق جویده پرداخته می شود.
مهم ترین جلوه های رومانتیسیسم در شعر فاروق جویده به ترتیب عبارتند از: عشق که در چهار مولفۀ عشق به وطن، عشق به سرزمین های اسلامی، عشق به محبوب و سایر مضامین عشق پدیدار می گردد، حزن و اندوه، حنین و اشتیاق، دین، بازگشت به گذشته و یادآوری دوران کودکی و زندگی در روستا، رؤیاها و امید به آینده در میان اشعار مرتبط با مؤلفه های رومانتیسیسم، نمادها و تشبیهات نیز درون این ابیات بررسی می شوند. لازم به ذکر است در ادامه، به برخی از جلوه های رومانتیسیسم اجتماعی در اشعار جویده اشاره خواهد شد. جویده در اشعار رومانتیسیسم اجتماعی به مسائل و مشکلات جامعه عربی اشاره می کند.

3_1_ جلوه های رومانتیسیسم فردی
3_1_1_ عشق
در ادبیات رومانتیسیسم، مفهوم عشق به عنوان یکی از اصلی ترین مضامین، عامل خلق بسیاری از مضامین ادبی ماندگار شده است. عشق پاک و عفیفی که شاعر در آن به توصیف احوال و فضیلت های معنوی معشوق می پردازد و از روابط عاشقانه پرده بر می دارد. البته می توان چنین عنوان نمود که:
مفهوم عشق به دو دسته تقسیم می گردد: دسته اول عشق به معشوق زمینی و مجازی و به تصویر کشیدن لحظات شادی و حزن است که شاعر آن ها را در قالب یک تراژدی غمناک برای مخاطب به تصویر می کشد و دسته دوم عشق به انسانیت که شاعر در آن از سعادت انسان ها شاد و از رنج آن ها محزون و غمگین می شود.254
با توجه به گذشت زمان، مفهوم عشق نقش بارز و مهمی در ادبیات های مختلف داشته و سخن بسیاری از شاعران و موضوع بسیاری از قصه ها و زمینه های مختلف نمایش نامه ها را در برگرفته است؛ ولی در هیچ یک از دوره های مختلف ادبی، هم چون دوره رومانتیسیسم به اوج خود نرسیده است.255
فاروق جویده شاعری است که در اشعار وی اسلوبی روان در جریان بوده و اشعارش را برای گروه های مختلف جامعه سروده است. در اشعار دوران جوانی فاروق و در اشعار دوره پختگی وی، مفهوم عشق به وطن و مردم کشورش به وفور دیده می شود. زیرا وی همیشه در کنار مردم وطن خویش بوده و از سوی دیگر عشق به مصر در دیوان وی موج می زند. وی در بیان عشق خود نسبت به وطن، الفاظ متین و زیبا را به کار می گیرد. عشق در نظر فاروق جویده همان ارزش های انسانی، وطن و قومیت عربی است. وی هم چنین عشق را مایه پیشرفت و ارتقای ذات بشری دانسته و در بسیاری از دیوان های شعری خود بر این مسأله تأکید دارد. تا جایی که وی چندین دیوان شعری خود را به این موضوع اختصاص داده است. از جمله این دیوان ها می توان به حَبِیبَتِي لَا تَرحَلِي (1975م)، یَبْقَی الحُبّ (1977م)، دائِماً أنْتِ بِقَلبِي (1981م)، لِأنِّي أحِبُّکِ (1982م) و شَيءٌ سَیَبْقَی بَینَنَا (1983م) اشاره نمود.
مضامین عاشقانه در اشعار فاروق جویده در دو مؤلفه اصلی ظهور پیدا می کند. نخست، عشق به وطن که در دو بخش عشق به مصر و عشق به سایر سرزمین های اسلامی تقسیم می شود، و همچنین عشق به محبوب که به عنوان مضامین اصلی عشق در این اشعار به شمار می روند. هر چند سایر مفاهیم عاشقانه نیز وجود دارد که در ادامه مسأله عشق به آن ها اشاره می شود.
3_1_1_1_عشق به وطن
عشق به وطن امری فطری است که ریشه در درون انسان دارد. شعر ملی همان شعری است که شاعران در آن به بیان مجد و عظمت کشور خود و به استقلال وطن، رهاسازی آن از قیود آتش ظلم و استبداد و بالا بردن پرچم آزادی، عدالت و کرامت می پردازند. 256در واقع اشعاری که در آن ها، مفهوم عشق به وطن نهفته است همان اشعاری است که شاعران در آن به بیان مسائل داخلی کشور از جمله مسائل اجتماعی، سیاسی اشاره نموده و از عشق درونی خود نسبت به وطن می سرایند.
فاروق جویده به عنوان یکی از روشنفکران جامعه عربی و مصر، شاهد بیشتر اتفاقات رخ داده دوران خود در کشور مصر می باشد. جامعه ای که جویده شاهد آن بود، جامعه ای بود که رهبری آن را افرادی هم چون انور سادات، حسنی مبارک، بوش، شارون بر عهده داشتند و هر گونه ظلم را در حق مردم کشورهای عربی مخصوصأ مصر، فلسطین، لبنان و کویت می کردند. جویده به عنوان انسانی روشنفکر و آگاه نسبت به مسائل سیاسی و اجتماعی موجود، به خاطر هویت عربی و اسلامی خود قلب و قلم خود را در مسیر عشق به کشور مصر و کشورهای عربی قرار داده است. وی در قصیده عَشِقْنَاکِ یَا مِصْرُ به بیان این عشق دورنی خویش اشاره نموده و این گونه بیان می دارد:
حَمَلْناکِ یا مِصْرُ بَیْنَ الحَنایا
وَ بَیْنَ الضُّلُوعِ.. وَ فَوْقَ الجَبِینْ
عَشِقْناکِ صَدْراً.. رَعَاناً بِدَفءٍ
وَ إنْ طَالَ فینَا زَمانُ الحَنِینْ.257
در پی امضای قرارداد کمپ دیوید میان اسرائیل و مصر و توقف جنگ میان دو کشور در سال 1978در زمان انور سادات، بسیاری از متفکران و روشنفکران به این امر معترض بودند. با این حال، این افراد می توانستند به عنوان انسان های عرب زبان، مردم خود را به ماندن در کشور مصر تشویق نمایند. در این میان جویده با درک اوضاع سخت زندگی و شرایط نابسامان مصر، خود را با مردم مصر هم درد ساخته و عشق خود را نسبت به مصر چنین بیان داشته است:
لَوْ لَمْ تَکُنْ مِصْرُ العَرِیقَةُ مَوْطِنِي/ لَغَرَسْتُ بَینَ تُرَابِهَا وِجدَاِني/ وَ سَلَکْتُ دَرْبَ الحُبِّ.. مِثلَ طُیُوْرِهَا/ وَ غَدَوْتُ زَهْراً في رُبَی بُسْتَانِ/ وَ جَعَلْتُ مِنْ عِطْرِ الزَّمانِ قَلائِداً/ وَ نَسَجْتُ بَیْنَ قِبابِها اِیمَاِني/ فَمَتَی نُعِیْدُ لِمِصْرَ بَسْمَةَ عُمْرِها؟/ مَا أتْعَسَ الدُّنیَا.. مَعَ الأحْزانِ/ مِصْرُ الحَبِیبَةُ یَا رِفاقِي کَعْبَةٌ/ لا تَتْرُکُوهَا مَرتَعَ الأوثَانِ258.
در این ابیات شاعر از مصر به عنوان کعبه ای نمادگرایی کرده است که بت پرستان، یعنی اشغالگران آن را محاصره نموده و زندگی را بر مردم دشوار ساخته اند. جویده در این اشعار، جوانان را به محافظت در برابر اشغالگران تشویق می کند.
در اشعار فوق، حس ملی گرایی و عشق وی نسبت به وطن به وضوح مشاهده می گردد. با توجه به این ابیات دانسته می شود که وی از درون خود این اشعار را سروده و زیباترین بخش اشعارش را به موضوع وطن اختصاص داده است. وی در ماورای این اشعار از اوضاع نابسامان مصر اندوهگین شده و با حالت سؤالی از زمان بازگشت چهره شادی و آرامش به وطن می پرسد.
مصر هم چون کعبه عاشقان و دوست داران آن می باشد. به عقیده فاروق، این سرزمین نباید سرزمین کینه ها و ظلم و ستم باشد. از این رو باید آب آن سرزمین، هدایت گر هستی باشد. زیرا مصر به برکت رود نیل زنده است:
یا نِیْلُ.. ماءُکَ لِلْوُجُودِ هِدَایَةٌ
عَاشَتْ عَلَی دَربِ السِّنِینَ مَناراً
قَدَرٌ هَوَاکَ.. وَ قَدْ بَقِیْتُ بِسِرِّهِ
اِنْ ضِقتُ یَوماً لَا اُطِیْقُ فِرَاراً.259
تجلی عشق به میهن در آثار جویده امری است که می توان به وفور آن را مشاهده نمود. وی در برخی از این اشعار، سایر سرزمین ها را انکار می کند و فقط به سرزمین مادریش مصر عشق می ورزد. به عنوان مثال، وی در قصیده یَوماً غَنَّیْتُکَ یَا وَطَنِی.. از میزان عشق و علاقه خود به مصر می گوید و خاک آن را پناه گاهی برای خود تصور کرده و خود را زندانی عشق به سرزمین می داند:
یَوماً غَنَّیْتُکَ یَا وَطَنِي
وَ شَدَوْتُکَ اَجْمَلَ اَلْحَاِني
وَ جَعَلْتُ زُهُورَکَ مِئْذَنَتِي
وَ جَعَلْتُ تُرَابَکَ.. اِیمَاني
وَ غَدَوْتُ سَجِیناً یَا وَطَنِي..
وَ کَفَرتُ بِکُلِّ الاَوْطانِ260.
پس از انعقاد قرارداد 1978 میان اسرائیل و مصر، برخی از مردم بازگشت دوباره صلح و صمیمیت سابق به مصر را امری محال می دانستند. با این حال جویده با ممکن دانستن این امر، مردم را به ماندن در مصر تشویق نموده است. از سویی دیگر به اعتقاد جویده اگر عشق مردم نسبت به مصر، عشق خالصی باشد دوری وطن نیز قادر به از بین بردن آن نخواهد بود و در این صورت عشق مفهوم اصلی خود را از دست نداده و مکانی آرام و روشنی بخش خواهد بود:
سَیَبْقَی الحُبُّ وَاحَتَنَا..اِذَا ضَاقَتْ لَیَالِیْنا
وَ أنَّ هَوَاکِ ِفي قَلْبِي یُضِیءُ العُمْرَ اِشْرَاقاً
سَیَبْقَی حُبُّنَا اَبَداً بِرُغْمِ البُعْدِ..عِمْلاَقاً261.
به عقیده جویده تنگ شدن شب ها کنایه از نبود اتحاد در میان اعراب و مردم مصر است. در ادامه این قصیده به دنبال پیدا کردن وطن خود بوده و با پیدا کردن آن، شبیه انسانی می شود که آب حیات بر وی نوشانیده اند و وی دوباره زنده شده و عمر دوباره پیدا می کند:
سَأبْحَثُ عَنْکِ ِفي زَهرٍ تَرَعْرَعَ ِفي مَآقِینَا
وَ أسْألُ عَنْکِ ِفي غُصْنٍ..سَیَکْبُرُ بَینَ أیدِینَا
وَ ثَغْرُکِ سَوفَ یَذْکُرُني..اِذَا تَاهَتْ اَغَانِینَا
وَ عِطْرُکِ سَوفَ یَبْعَثُنَا..وَ یُحْیِي عُمْرَنَا..فِینَا.262
وطن دوستی فاروق جویده موجب آن شده است تا وی بدون هیچ ترسی در برابر خودکامگی های حکومت سادات و حسنی مبارک ایستادگی نماید و درد و رنجی را مردم از حکومت وی متحمل می شوند را بیان دارد. وطن

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع درون گرایی، یونان باستان، داستان های عاشقانه، اجرای برنامه Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع شعر معاصر، رژیم صهیونیستی، ظلم و ستم، صهیونیستی