منابع پایان نامه ارشد با موضوع تصویرسازی، تصویر سازی، هنر و معماری

دانلود پایان نامه ارشد

تاریخشان مربوط به دوره‌ی سلیمان است. متداول‌ترین آثار تصویر شده‌ در طول سلطنت حسین بایقرا، مربوط است به علی شیر نوایی، و همچنین آثار تصویر شده‌ی آثار شاعران برجسته‌ی فارسی همچون نظامی، فردوسی و جامی است.
در کنار این تصویرهای کلاسیک به شیوه‌ی ایرانی، آثار خلاف عادت نیز آشکار شدند که تاریخ عثمانی را شرح می‌دادند. این فرصتی برای پیشرفت سبک‌های جدید فراهم می‌کرد. در این‌جا با اولین اسکیس‌های زمین شناسانه از شهر و قلعه‌ها، مواجه می‌شویم که همچون روایت‌های سیاسی و بیوگرافی‌های سلطنتی، تبدیل به سردسته‌ی خصوصیات نگارگری عثمانی گشتند. . (Akurgal, 1980: 224)
یکی از بارزترین شاخصه‌های نگارگری عثمانی که در طی چندین قرن، از آغاز قرن هشتم تا پایان قرن یازدهم هجری دوام یافت، کاربرد صحنه‌های درباری در مصورسازی کتب است. این جریان هرچند در گذر این دوران شدت و ضعف می‌یابد، لیکن همواره از مجالس نگارگری مطرح عثمانی بوده است. نمایش مجلس جلوس سلیمان و سبا از دوران بایزید دوم در اواخر قرن نهم هجری معمول می‌گردد و تا اوایل نیمه دوم هجری تداوم می‌یابد. از دهه‌های پایانی نیمه نخست قرن دهم تصویر سازی صحنه های توپو گرافی به تولیدات مصور کتب و برخی مرقعات افزوده و تا نیمه‌ی دوم قرن به‌کار گرفته می شود. توجه به صحنه‌های عامیانه با رواج تولید مرقعات و آلبوم‌ها در قرن یازدهم هجری افزایش یافته و به تدریج به عنوان یکی از بسترهای رایج نگارگری عثمانی، توسعه می‌یابد. (فرخ‌فر ،۱۳۹۱: ۲۵۵)
شاه سلیمان که طولانی‌ترین حاکمیت را در حکومت عثمانی داشت، موقعیت خوب نظامی دولتش و پیروزی‌هایی که به دست آورد منجر به شکوفایی و خلاقیت‌هایی در عرصه‌ی هنر و معماری شد که البته این دوره‌ی شکوفایی هنر قابل قیاس با جانشینان او نبود. دربار او را می‌توان با دربارهای پر شکوه ایرانی همچون شاهرخ و شاه طهماسب مقایسه نمود. شاه سلیمان شکوهمندترین حامی و مشوق هنر بود که صدها هنرمند درکارگاه هنری‌اش مشغول به کار بودند. آن ها فرم‌ها و اشکال جدید، موضوعات و تکنیک‌های هنری را خلق کرده و تحت قاعده و قانون در می‌آوردند که این خلاقیت‌ها و ابداعات، فرهنگ حاکم بر امپراطوری را تحت تأثیر قرار می‌داد. او موقعیت خوب و مناسبی برای هنرمندان جهت تهیه‌ی کارهای هنری نفیس فراهم می‌آورد. بهترین ساختار اداری متمرکز حکومتی در استخدام تولید کارهای هنری بود که نقش‌خانه یا همان کارگاه هنری سلطنتی نامیده می‌شد که ابتدا مختص هنر کتاب‌آرائی بود ولی بعدها همچنین در جهت تهیه هنرهای گوناگون درباری همانند تزئینات معماری، فلزکاری، منسوجات و سرامیک فعالیت می‌کرد. (فرخ‌فر،۱۳۹۱: ۲۵۵)
یکی از نام‌آورترین نقاشان صحنه‌های تاریخی، عثمان بود که در دستگاه سلطان سلیمان قانونی کار می‌کرد. در میان سال‌های1550 (957 ه.) تا 1590 (999 ه.) عثمان دو مجلد بزرگ هنرنامه را که تاریخ سلاطین عثمانی و به ویژه جنگ‌های سلطان سلیمان قانونی است مصور ساخت. عثمان با نقش‌هایی بزرگ و با رنگ‌هایی شاد لشکر سلطان را در حرکت نمایان می‌سازد که به جنگ می‌پردازند و شهری را محاصره می‌کنند. در کارهای او مجلس‌های صلح طلبانه‌ی زندگی مردم روستاها و صحنه‌های ورزشی، مانند مسابقه‌ی اسب‌دوانی با اسب‌هایی به رنگ‌های قهوه‌ای و زرد مایل به قهوه‌ای و آبی کم‌رنگ بر زمینه‌ای سفید، به چشم می خورد. عروسی و دیگر حوادث شادمانی در خاندان سلطان نیز با جشن عمومی در استانبول برگزار می‌شد. عثمان کتابی کامل به نام سورنامه را که شرح یکی از این گونه جشن‌ها است مصور ساخته است و مردم حرفه‌ها و پیشه‌های گوناگون شهر و روستا، از برابر سلطان رژه می‌رفتند و عثمان همه اینها را، از جارو‌کش خیابان، پوست‌فروش و شبانان با گوسفندان و بزها ، مجسم ساخته است. نقاشی‌های عثمان هم‌چون پنجره‌هایی است که بر روش و وضع زندگی دوران او باز می‌شود. نقاشان ترک که در دستگاه سلطانان عثمانی کار می‌کردند، به راستی خبرنگاران و عکاسان روزگار خویش بودند و گاهی با سپاه سلطان می رفتند تا پیروزی‌ها و پیشرفت‌های بزرگ را بر روی کاغذ مجسم سازند. (پرایس، ۱۳۶۴ : ۱۴۸)

2-2-4-2- ظهور شاهنامه‌ی عثمانی
در طول مدت سلطنت سلطان سلیمان، نسخ خطی تاریخی که مشخصه‌های اصلی نقاشی عثمانی را ایجاد کردند، در اشکال مختلف آشکار شدند.
در این دوره نگارگری ترکی شکل گرفت. مهم‌ترین گواه این موضوع شاهنامه‌های نوشته شده به نظم فارسی است. هر پادشاه عثمانی بعد از محمد دوم یک شاهنامه‌نویس یا شاعر وقایع‌نگار اسطوره‌نویس را معین می‌کردند. در نتیجه سنت ثبت وقایع جاری و تاریخی، به صورت منظوم و در قالب شاهنامه ایجاد شد.
منابع آشکار می‌کنند که به «شهدی22» وقایع نگار محمد فاتح فرمان داده شد که تاریخ عثمانی را بنویسد، هرچند که این اثر باقی نمانده است.
شغل شاهنامه‌نویسی23، در زمان سلطنت سلطان سلیمان وارد پروتکل دربار شد. از وقتی که شاهنامه‌نویس فتح‌الله ابن کاتب درویش(معروف به عارفی)24 یک نسخه‌ی تاریخی یادبود از تاریخ سلاطین عثمانی را که از اولین ظهور آن‌ها در تاریخ به بعد بود، پیش‌کش شاه کرد. (Akurgal, 1980: 225)
افتتاح مسجد سلیمانیه در سال ۹۶۵ ه.ق (۱۵۵۷م.)، نوشتار خانه‌ی دربار را برانگیخت تا نسخ نفیسی از قرآن و آثار دیگر را تهیه یا نوسازی کند و به مسجد و مؤسسات آموزشی آن وقف کند؛ اما تعداد بسیار اندکی از این نسخه‌ها شناخته شده است. طرح مهم دیگری که نوشتار‌خانه‌ی مجری آن در این ایام بود تصنیف، استنساخ و مصورسازی «شاهنامه‌ی آل عثمان» بود: تاریخ فارسی و منظوم دودمان عثمانی به سبک شاهنامه‌ی فردوسی. شاهنامه‌ی عثمان را عارف چلبی، معروف به عارفی سرود. عارفی در خانواده‌ای ایرانی به دنیا آمد و احتمالاً پس از فتح مصر به دست سلیم در ۹۲۳ ه.ق(۱۵۱۷م.) به دربار عثمانی درآمد و سرانجام به سمت «شاهنامکی» یا مورخ دربار منصوب شد. برای چنین طرحی که باید شاهکاری در چامه‌سرایی و در هنر کتاب‌‌‌‌‌‌‌‌آرایی می‌شد، پنج نقاش و نیز خوشنویسانی سرگرم کار شدند و ساختمان جداگانه‌ای ضمیمه‌ی خانه‌ی عارفی شد که در واقع کارگاه هنری بود. (بلر،۱۳۸۱: ۲۷۷)
اثر عارفی در اصل پنج مجلد بود، اما تنها سه مجلد از آن باقی است. نسخه‌ی اهدایی از مجلد پنجم با عنوان سلیمان‌نامه (تاریخ سلیمان) که در۹۶۶ ه.ق(۱۵۵۸م.)، به دست علی بن امیربگ شیروانی به خط نستعلیق زیبایی رونویسی شد نخستین اثر مهم در باب تاریخ دوره‌ی حکومت سلیمان محسوب می‌شود. این نسخه، تاریخچه‌ی بسیار مصوری با ۶۱۷ برگ کاغذ نفیس براق با لکه‌های طلا، تذهیب عالی، و ۶۹ تصویر بزرگ دارد که چهار تصویر آن دو صفحه‌ای است. در سال‌های نخست حکومت سلیمان نوشتارخانه سرگرم رونویسی و مصورسازی آثار شاخصی بود، از جمله آنچه که به دست شاعر صاحب‌نام تیموری، علیشیر نوایی، به ترکی جغتایی نگاشته شد. تصاویر این آثار عمیقاً وام‌دار الگوهای ایرانی است و در واقع شاید کار نقاشانی باشد که از تبریز آمدند؛ تنها از روی ریزه‌کاری‌هایی چون آسمان طلایی می‌توان آ‌‌ن‌ها را عثمانی دانست. اما در سلیمان‌نامه قواعد تصویری و فضاآفرینی معمول در مصورسازی سنتی کتب فارسی را با ویژگی‌ عثمانی بازنمایی عوارض زمین و چهره‌نگاری، که در شیوه‌ی ایرانی کاملا ناشناخته است، ترکیب ساخته‌اند. (بلر،۱۳۸۱: ۲۷۷)
چهارمین جلد تصویر سازی شده این کار (که احتمالاً در کل، پنج جلد بوده است)، در مجموعه‌ی اچ.پی.کراس25 در نیویورک قرار دارد و یک نسخه‌ی خطی که گمان برده می‌شود جلد اول است در یک مجموعه‌ی خصوصی نگهداری می‌شود. پنجمین و مهم ترین جلد ـ یکی از موفق ترین نسخه‌های خطی تصویرسازی شده در تاریخ ترکیه ـ «سلیمان نامه»26 یا «شاهنامه سلیمان با شکوه»27 است که در موزه توپقاپوسرای نگهداری می شود. (H.1517) این اثر شامل شامل وقایع سلطنت سلیمان، از برتخت نشستن او تا سال 1558م. است. این نسخه‌ی خطی یک نمونه‌ی رسمی برای شاهنامه‌های بعدی و یک اثر کلیدی در پیشرفت نگارگری عثمانی است. (Akurgal, 1980: 225)
نقاشانی که در تهیه این مجلد کار کرده‌اند با توصیف ماجراها و وقایع تاریخی زمان درگیر بوده‌اند. از آن جایی‌که طرح‌ها و الگوهای روشن و مشخصی در این رابطه وجود نداشته، این ترکیب‌بندی‌ها به همان اندازه که به شلوغ شدن( برهم‌ریختگی) و سکون و ایستایی گرایش دارند به همان اندازه نیز برای القای شکوه و جلال کامل موقعیت‌های خاص تلاش کرده‌اند. عواملی چون هدف و مقیاس آثار و همچنین ضرورت انتخاب جزئیات واقع‌گرایانه باعث انتخاب عناصر هنری قدیمی در این سبک می‌گردید. / ظاهراً اوج پیشرفت این سبک در دوران حکومت نوه پسری سلیمان، مراد سوم مشاهده می‌شود. در تصاویر این سبک فعالیت‌ه همراه با وقار و متانت و نظمی آرام و بدون شتاب آشکار می‌شود. عناصر غیر ضروری و بی اهمیت حذف شده و عناصر ضروری به صورت قوی و محکم و با رنگ‌آمیزی ساده اجرا شده است. (برند، ۱۳۸۳: ۱۸۹)
سبک های مختلف در نگاره‌های این شاهنامه در یک جا جمع شدند که این به علت همکاری بهترین هنرمندان از قلمروهای متفاوت و مکاتب مختلف بود. برای متحد کردن این تأثیرات مختلف، یک رویکرد کاملاً جدید در هماهنگی با موضوع ایجاد شد. بارزترین مشخصه‌ی این رویکرد موقعیت هنرمند به عنوان مشاهده‌گر موضوع بود و همچنین، استفاده از خطوط مستقیم برای قاب بندی و نظم دهی به ردیف فیگورها و نیز عظمت بخشیدن هر چه بیشتر به مراسم تشریفاتی.
تأثیرات خارجی به خصوص آن‌هایی که از مکاتب ایرانی گرفته شدند تنها در جزئیات نگاره‌های «سلیمان نامه» آشکار می‌شوند، برای مثال، در به تصویر کشیدن مراسم ختنه سوران ولیعهدان «بایزید» و «جهان گیر» که در آن‌ها سلطان سلیمان در قسمت بالای تصویر بر تخت نشسته است و محافظانش در حالی که او هدایا را دریافت می‌کند، پشت سر او ایستاده‌اند. در تقابل با هیبت و شکوه مراسم در بالای صحنه در بخش پایین نگاره خنیاگران دیده می‌شوندکه گرد یک حوض نشسته‌اند.
هرچند ترکیب بندی عمودی و اریب خطوط مختص نگاره‌های ترکی است، تزئینات بیش از حد عناصر معماری ـ یا نیاز هنرمند برای پوشاندن فضاهای خالی با دکوراسیون ـ ممکن است به عنوان تأثیرات ایرانیان تلقی شوند. بیشتر نگاره‌های سلیمان‌نامه مراسم شکار سلطنتی را به تصویر می‌کشند که از آنان می‌توان استنتاج کرد که ترک‌ها به شکار همچون یک ورزش رزمی احترام می‌گذاشتند.
نسخه‌ی سلیمان‌نامه شامل بسیاری تصویرسازی‌های تاریخی با اهمیت است. نمایش جنگ‌های موفق و استحکامات نظامی ساخته شده، هم در شرق و هم در غرب، به این نکته اشاره دارد که در این زمان چنین تصویرسازی‌هایی به رسانه‌ای هنری برای نمایش شکوه و جلال شاهانه تبدیل شده است.
هر بخش کار به هنرمندان خاص بر حسب محل خاستگاهشان تخصیص داده می‌شد. بنابراین دستان هنرمند تبریز عموماً در تصویرسازی‌های اردوگاه‌های شرقی قابل تشخیص هستند، در حالی که اردوگاه‌های غربی معمولاً توسط هنرمندان محلی و در محل های خیمه‌ها، به تصویر در می‌آمدند. هرچند سبک جدید ترکی تا اندازه‌ای در نگاره‌ها حکم‌فرما شد که بعضی اوقات تشخیص چنین عناصر فردی‌ را مشکل می ساخت. (Akurgal, 1980: 226)
تمایز مجلسی چون جلوس سلیمان در ۱۵۲۰م./۹۲۷هـ .، از آثار هم‌عصر ایرانی در شیوه‌ی بازنمایی مستقیم واقعه‌ای معاصر است که در نقاشی کتب فارسی ناشناخته است. صحنه‌پردازی را می‌توان متعلق به قصر توپقاپی دانست؛ حیاط اول در سمت چپ و حیاط دوم در سمت راست آمده است. در این تصویر برخی ویژگی‌های بناهای عثمانی، مانند اتصال دندانه‌ای و متناوب قطاع‌های طاقگان پشت سر سلطان و روکش سربی بام برج‌های قصر، با برخی ویژگی‌های قراردادی مصورسازی کتب فارسی، مانند بیرونی کاشیکاری‌شده و زمین منقوط آمیخته شده است. شاخ و برگ انبوه و سبز درختان از مشخصه‌های مصورسازی کتاب در سبک ترکمانی است و باید آن را از نسخ خطی یا صنعتگرانی که در سال ۱۵۱۴م./۹۲۰هـ .، از تبریز آورده شدند، آموخته باشند. نمایش شخصیت‌های اصلی، مانند سلیمان، وزیر اعظم پیری

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع نگارگری ایران، نگارگری ایرانی، تصویرسازی Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع تصویرسازی، نظم فارسی، ساده سازی