منابع پایان نامه ارشد با موضوع امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

فتح «خاء» قرائت کردهاند. بنابر قرائت فتح، کلمهی (واتَّخَذوا) فعل ماضي به روش اخبار است.
ب. بقیهی قراء به کسر «خاء» قرائت کردهاند که فعل امر میباشد.435
قرائت آن به صورت ماضی: خداوند از فرزندان ابراهيم ( خبر ميدهد كه آنها مقام ابراهيم را نمازگاهی برای خود اختیار کردند و به قول خداي تعالي بر ميگردد (وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَ أَمْنًا(يعني به اول آيه ارجاع ميدهند پس معطوف و معطوف عليه (جعلنا و اتخذوا) فعل ماضي و فعل ماضي در هر دو مفيد خبر است436 اين قرائت دلالت ميكند كه فرزندان ابراهيم ( مقام پدرشان ابراهيم را به عنوان نمازگاه اختيار کردند، به خصوص كه آيه، بعد از قول تعالي (وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَأَمْنًا( ذكر شده است. اين قرائت مفيد اين است كه خداوند تعالي بيت الحرام را محل اجتماع مردم و جای امنی قرار داده است و فرزندان خليل، آن را به عنوان مقام مصلي اخذ كردند.437
قرائت آن به صورت فعل امر: (واتَّخِذوا): افادهی امر میکند و امر مقتضي وجوب است و آنچه از رسول اکرم( ثابت شده تأكيد بر این وجوب است.
فقهاء در استدلال به اين آيه در دو مورد اختلاف دارند: یکی در اصل وجوب نماز طواف و دیگری خواندن آن پشت مقام ابراهیم که تفصیل این دو موضوع به قرار ذیل است:
2-2-1-1) اختلاف در دو رکعت نماز طواف
فقهاء بر مشروعيت دو رکعت نماز طواف اتفاق نظر دارند و اختلاف در اين است كه آيا نماز پشت مقام سنت است يا واجب؟
قول اول: سنت بودن نماز طواف
كسي كه به صيغهي خبر قرائت ميكند دو رکعت نماز طواف را سنت میدانند. شافعیه438 و حنابله439 قائل بر این قول هستند ولی مالکیه قائل به تفصیل هستند بدین توضیح که در طواف واجب، نماز طواف را واجب و اگر طواف سنت باشد نماز طواف را سنت میدانند.440
این گروه برای قول خود ادلهای را ذکر کردهاند که به قرار ذیل است:
1. دو رکعت نماز طواف نمازی است که برای آن اذان و اقامه تشریع نشده است پس نماز واجب نیست.441
2. به قصهي اعرابي استدلال کردهاند كه از رسول در مورد فرائض سوال کردند و نمازهای پنجگانه را ذکر کرد و گفت: « هل علي غيرها؟ قال: «لا، إلا أن تطوع»442 آنچه غیر از نمازهای پنجگانه است مستحب است.443 همچنین نمازی زائد بر نمازهای پنجگانه است پس مثل سائر نوافل بوده و واجب نیست.444
3. مثل سایر نوافل نمازی است که برای آن جماعتی تشریع نشده است واجب نیست.445
4. از ابن عمر روایت شده است: «سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ {صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ} يَقُولُ : «مَنْ طَافَ أُسْبُوعًا وَصَلَى رَكْعَتَيْنِ كَانَ لَهُ كَعِدْلِ رَقَبَةٍ» چون در این حدیث ثواب نماز آمده ولی عقوبتی بر ترک آن نیست پس واجب نمیباشد، چه آنکه واجب آن است که انجام آن سبب حصول ثواب و ترک آن موجب عقاب است.446

قول دوم: واجب بودن دو رکعت نماز:
كساني كه به كسر خاء (واتَّخِذوا) قرائت ميكنند، به وجوب نماز طواف معتقدند.حنفیه،447مالکیه،448 (به تفصیلی که بیان شد) شافعیه449 در یکی از دو قول، روایتی از امام احمد450 و امامیه451 بر این قول قائلند.
طرفداران این گروه به ادلهی ذیل استدلال کردهاند:
1. (وَاتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى( فعل (واتخذوا) امر است که فعل امر مقتضی وجوب است، همچنین روش احتیاط آن را اقتضاء میکند زیرا زمانی که نماز بخواند ذمهاش با یقین برئ میشود و زمانی دو رکعت نماز را نخواند خلاف وجود دارد و اخبار در این معنی زیاد است.452
2. عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أَبُو عَبْدِ الله («إِذَا فَرَغْتَ مِنْ طَوَافِكَ، فَائْتِ مَقَامَ إِبْرَاهِيمَ عليه السلام ، فَصَلِّ رَكْعَتَيْنِ، وَاجْعَلْهُأَمَاماً  وَ اقْرَأْ فِي الْأُولى مِنْهُمَ سُورَةَ التَّوْحِيدِ «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ وَ فِي الثَّانِيَةِ «قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ» ثُمَّ تَشَهَّدْ ، وَ احْمَدِ اللّهَ ، وَ أَثْنِ عَلَيْهِ ، وَ صَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ، وَاسْأَلْهُ أَنْ يَتَقَبَّلَ مِنْكَ ؛ وَ هَاتَانِ الرَّكْعَتَانِ هُمَا الْفَرِيضَةُ ، لَيْسَ يُكْرَهُ لَكَ أَنْ تُصَلِّيَهُمَا فِي أَيِّ السَّاعَاتِ شِئْتَ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ عِنْدَ غُرُوبِهَا ، وَ لَا تُؤَخِّرْهُمَا سَاعَةَ تَطُوفُ وَ تَفْرُغُ ، فَصَلِّهِمَا»453 در این روایت نیز به نماز طواف امر شده است و امر مقتضی وجوب است.
3. پیامبر ( میفرماید: «وَلْيُصَلِّ الطَّائِفُ لِكُلِّ أُسْبُوعٍ رَكْعَتَيْن»454 در این حدیث پیامبر بر نماز طواف امر میکند و قرینهی صارفهای بر اینکه مقصود از امر عدم وجوب باشد، وجود ندارد.455
4. حدیث «ثُمَّ تَقَدَّمَ إلَى مَقَامِ إبْرَاهِيمَ فَقَرَأَ: {وَاِتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إبْرَاهِيمَ مُصَلًّى} فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ الْبَيْتِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ»456 زمانی که به مقام ابراهیم رسید آیهی (واتخذوا من مقام ابراهيم مصلي) را تلاوت کرد و دو رکعت را خواند پس نماز پیامبر به دلیل امتثال به امر خدای تعالی میباشد و امر برای وجوب است پس فعل پیامبر یا برای بیان یا برای ابتدای شرع است پس هر دو دال بر وجوبند.457 تلاوت این آیه قبل نماز یادآوری میکند نماز پیامبر به دلیل امتثال به این امر بود و امر برای وجوب است.458
5. حضرت عمر ( زمانی که از مکه خارج شد دو رکعت نماز را فراموش کرد و زمانی که در ذی طوی بود آن را خواند (قضا کرد) و فرمود این دو رکعت به جای دو رکعت طواف میباشد پس بر وجوب دلالت میکند.459
6. حدیث ابْنِ عُمَرَ«أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا طَافَ فِي الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ أَوَّلَ مَا يَقْدَمُ فَإِنَّهُ يَسْعَى ثَلَاثَةَ أَطْوَافٍ بِالْبَيْتِ ثُمَّ يَمْشِي أَرْبَعَةً ثُمَّ يُصَلِّي سَجْدَتَيْنِ»460
مناقشه اقوال و ترجیح
در مورد ادلهی گروه اول مبنی بر مستحب بودن دو رکعت طواف: ادلهای که از طرف این گروه ارائه شده است بعضاً خالی از اشکال و ایراد نیست. مثلاً در دلیل اول که عدم مشروعیت اذان و اقامه برای آن را دلیل سنت بودن گرفتهاند، نمیتواند دلیل قوی باشد، چه آنکه شروط واجب بودن نماز مشروعیت اذان و اقامه برای آن نمیتواند باشد زیرا در نمازهای نذری که واجب میشوند اذان برای آن مشروع نیست.461
در مورد دلیل سوم: (یعنی عدم مشروعیت جماعت برای آن) نیز محل ایراد است چنانکه قبلاً هم ذکر شد عدم مشروعیت اذان و اقامه یا جماعت برای نمازی آن را از وجوب به استحباب نمیرساند.
در مورد دلیل چهارم نیز باید گفته شود: این وجه استدلال محل تأمل دارد، چه آنکه کم بودن ثواب عملی دال بر عدم وجوب آن نیست، بلکه میتوان چنین اسندلال کرد که در این حدیث بر ترک آن عقوبتی بیان نشده و واجب عملی است که فعل آن موجب ثواب و ترک آن مستوجب عقوبت میشود و در اصول فقه آمده است که تأخیر بیان از وقت حاجت جایز نیست و اینجا مقام بیان است ولی بیان نشد.
اما ادلهی گروه دوم: مبنی بر واجب بودن این نماز: بعضی از ادلهی این گروه قابل ایراد است. مثلاً روایت آمده در دلیل دوم و سوم محل بحث و تأمل است، چه آنکه روایت ««وَلْيُصَلِّ الطَّائِفُ لِكُلِّ أُسْبُوعٍ رَكْعَتَيْن»462 زیلعی صاحب کتاب «نصب الرایة» میگوید: «این حدیث غریب است.»،463 بنابراین «إذا تَطَرَّقَ إلَيْهَا الِاحْتِمَالُ سَقَطَ بِهَا الِاسْتِدْلَال»464 ولی روایت دیگر در بخاری آمده است که در آن لفظ «ثُمَّ صَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ»465 هر چند روایت صحیح است ولی نمیتوان از آن وجوب نماز را برداشت کرد. در روایت آمده در دلیل چهارم نیز امر نیامده است بلکه فعل پیامبر است که فعل آن حضرت همیشه بر وجوب حمل نمیشود.
با توجه به آنچه گفته شد، هر چند قراءات وارد شده هر دو صحیح و مقبول است ولی نمیتوان از آن وجوب دو رکعت طواف را نتیجه گرفت چه آنکه در این دو قرائت خبر و امر وارد شده است و نمیتوان بدون دلیل قوی بر یکی از آن دو حمل کرد. بنابراین باید به نصوص سنت صحیح و عمل رسول الله ( مراجعه کرد که در این زمینه نص ثابت و صحیحی که در آن به این نماز امر شده باشد وجود ندارد بلکه رسول اکرم ( خود این نماز را گزارده است و تنها چیزی که میتوان از نصوص قولی و فعل رسول الله ( برداشت کرد سنت بودن این نماز است.شاید حدیث اعرابی نیز به گونهای مؤید این مدعا باشد. علاوه بر آنچه گفته شد جمهور در جواب احناف مبنی بر عدم وجوب این دو رکعت گفتهاند که: امر در قرائت وارد شده با لفظ «امر» دال بر اتخاذ مصلی است نه دال بر نماز.466 بنابراین دلیل قوی بر وجوب نماز وجود ندارد.
2-2-1-2) اختلاف در مورد نماز خواندن در پشت مقام ابراهیم
در مورد وجوب نماز پشت مقام ابراهیم نیز فقها اختلاف دارند، که در این زمینه دو قول وجود دارد:
قول اول: واجب بودن نماز خواندن در خلف مقام
اکثر علماء شیعه در طواف فرض، نماز خواندن را پشت مقام ابراهیم واجب میدانند در طواف نفل، طواف کننده میتواند در هر جایی از مسجد نماز بخواند.467 برخی از علماء شیعه نیز به طور کلی نماز طواف را مستحب میدانند.468
طرفداران این قول به ادلهی زیر استدلال کردهاند:
دلیل اول: از زراره روایت شده «قَالَ لَا يَنْبَغِي أَنْ تُصَلِّيَ رَكْعَتَيْ طَوَافِ الْفَرِيضَةِ إِلَّا عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ ( عليه السلام ) فَأَمَّا التَّطَوُّعُ فَحَيْثُ شِئْتَ مِنَ الْمَسْجِدِ»469
دلیل دوم:از از امام صادق قال: «لَیْسَ لاِءَحَدٍ أَنْ یُصَلِّیَ رَکْعَتَیْ طَوَافِ الْفَرِیضَةِ إِلاَّ خَلْفَ الْمَقَامِ لِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: …واتّخِذُوا مِنْ مَقامِ إبراهِیمَ مُصلًّی… فَإِنْ صَلَّیْتَهُمَا فِی غَیْرِهِ فَعَلَیْکَ إِعَادَةُ الصَّلاةِ»470برای کسی جایز نیست دو رکعت نماز طواف فرض را جز خلف مقام ابراهیم بخواند، به دلیل قول خدای تعالی «از مقامابراهیم نمازگاه برگزینید»، پس اگر در غیر این مکان، نماز را خواندی باید آن را اعاده کنی.
دلیل سوم: از عبدالله أبزاری روایت شده «سألت ابا عبد الله عليه السلام عن رجل نسي فصلى ركعتي طواف الفريضة في الحجر قال: يعيدهما خلف المقام لان الله تعالى يقول (واتخذوا من مقام ابراهيم مصلى) يعني بذلك ركعتي طواف الفريضة»471 این روایت گویای اعادهی نماز در مقام ابراهیم در صورت فراموش کردن آن است، اگر واجب نبود اعادهای به شخص تعلق نمیگرفت و در ادامه روایت به وجوب آن اشاره شده است.472
قول دوم: مستحب بودن نماز خواندن در خلف مقام
مذاهب اهل سنت473 و شیخ طوسی474 از امامیه نماز خواندن پشت مقام ابراهیم را مستحب میدانند و به ادلهی زیر استناد کردهاند:
1. حدیث جابر «ثُمَّ تَقَدَّمَ إلَى مَقَامِ إبْرَاهِيمَ فَقَرَأَ: {وَاِتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إبْرَاهِيمَ مُصَلًّى} فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ»475 که حج پیامبر را توصیف میکرد.476چنانکه مشاهده میشود نماز پیامبر پشت مقام نبوده است.
2. به دلیل عمومیت حدیث «جُعِلَتْ لِي الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَتُرْبَتُهَا طَهُورًا»477
3. عمر در «بِذِي طُوَى» دو رکعت نماز را خواند و اگر نماز پشت مقام ابراهیم بر او واجب بود، جریمهای به او تعلق میگرفت.478
4. اگر نماز خلف مقام واجب باشد مثل رمی با ترک آن چیزی لازم میشد عدم تعلق جریمه به شخص در صورت ترک آن گویای عدم وجوب آن است.479
5. شیخ طوسی در کتاب «الخلاف» معتقد است که نماز پشت مقام مستحب است که اگر جای دیگر خواند مجزئ است زیرا این نماز مثل سایر نمازها به مکانی اختصاص ندارد.480
مناقشه اقوال و ترجیح آن
در مورد قول اول مبنی بر وجوب دو رکعت نماز در مقام ابراهیم، ادلهی وارد شده محل تأمل است، چه آنکه در این زمینه سه روایت آمده است که این روایات هیچ یک در کتب معتبر حدیثی اهل سنت وارد نشده، علاوه براینکه این روایات از پیامبر نیست بنابراین نمیتواند به عنوان یک نص شرعی که حکم شارع بر آن بنا شده باشد محل استناد قرار گیرند.
اما در مورد

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع حائض، جماع، عائشه، فَإِذا Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع فدیه، سجدهی، افطار، (أَلاَّ