منابع و ماخذ پایان نامه گناهان کبیره، نهج البلاغه، امام صادق، معرفت نفس

دانلود پایان نامه ارشد

باركه آن رامرتكب شود،آخرت خويش راتباه‏تر مى‏سازد؛از اين روست كه علي(ع)مي فرمايد:«أَشَدُّ الذُّنُوبِ مَا اسْتَهَانَ بِهِ صَاحِبُهُ 31»(نهج البلاغه،1369: 422)وبرگناه خرد خود ايمن مباش، شايد كه تو را برآن عذاب كنند . كسى كه گناهى را كوچك مى‏شمارد،علاوه بر آن كه احتمال تكرارآن را افزايش مى‏دهد،بى‏دليل خودرا از كيفرآن گناه در امان دانسته است و اين با خوف مثبت و سازنده در تنافى است.

1-3-7 – عادت هاي مذموم

گاهي بـرخي عادت ها كار انسـان راسـخت مي كنندوزميـنه سازگـناه هستند.چشـم چـراني ازجمله ي اين عادت هاست.چشم چران،كسي است كه كنترل چشم خودرانداردوبه هـرطـرفي خيره مي شود و چه بسانگهداري چشم ازاختياراوخارج شده و به صورت عادت درآمده است كه ترك آن مشكل به نظرمي آيد.چشم چراني قبل ازاين كه براي ديگران مزاحمت وناراحتي ايجاد كند،براي خود شخص مضرّاست وموجب آشفتگي، اضطراب،عدم اعتماد به نفس،بي حالي ورخوت نسبت به معنويات،مخصوصاً نماز مي گردد.خداوند سبحان زن ومردرا از چشم چراني نهي نموده است.آن جا كه فرموده است:«قُل للمؤمنينَ يغُضّوا مِن أَبصارِهِم…وقُل لِلمُؤمِناتِ يغضُضنَ مِن اَبصارِهنَّ32…».
كسي كه معتادبه چشم چراني شد،فكروخيال وقلبش مشغول ديده مي شودوروحش آشفته و ذهنش مشوّش مي‌گرددوهنگام عبادت،قوّه ي خيالش با اين آشفتگي به پروازدرمي آيدوبه شاخه هايي پرواز مي كند كه با چشم خود مشاهده كرده است.

1-3-8 – حب دنيا

از موانع و دام‌هاي مهم بر سر راه تكامل انسان، دنيا گروي و گرايش به اعتباريات آن است . در تعاليم آسماني، دنياطلبي اساس همه خطاهاي انساني است؛«همان گونه كه منشأ همه معارف، معرفت نفس است وكسي كه عارف به خود شد،از انديشه‏هاي توحيدي طرفي مي‏بندد:«من عرف نفسه فقد عرف ربه33».منشأ هر گناه هم حبّ جاه است و اگر در بعضي از نصوص حبّ دنيا مطرح است،آن هم به حبّ نفس برمي‏گردد.حبّ جاه كه درحقيقت همان دنياي اصيل است،رأس همه خطاياست»(جوادي آملي ،1387ب،9: 357).
رسول اکرم(ص)فرموده اند:«حُبُّ الدُّنيارَأس کَلِّ خَطِيئَه34»(كليني ،1365،2: 130)..شريعت، مطلقاً کسي را ازحصول ثروت منع نکرده است؛بلکه فقط درفکرترقي دنيا بودن ودنيارامقصود بالذّات قراردادن رامنع نموده است.مهم‏ترين عاملي كه انسان رامحبّ خدامي‏كند،بغض دنياست.زيرا،دوستي دنيا ريشه ي همه خطاهاست.بنابراين،براي رسيدن به محبت حق تعالي، هيچ راهي بهترازانزجار از دنيا نيست.هركس به دنياعلاقه‏مند باشد،هرگز نمي تواندمحبّ خدا شود؛ همان ‏گونه كه حبّ دنيا،زمينه ي هر خطا وگناهي است، بغض آن نيز زمينه ي محبت خدارا فراهم مي‏كندوانسان را ازعوامل سقوط مي‏رهاند(جوادي آملي 1389الف، 14: 63).
براي فرق حبّ دنيا وکسب دنيا معياري هست وآن اين است که وقتي که مقابله ي دين و دنيامي آيدانسان کداميک راترجيح مي دهد؟اگردين را پشت سر انداخته،دنيا را ترجيح داده معلوم است که اين حب ّدنيا است؛ولي اگربعدازآمدن حکم شريعت تمام کارهاي دنيارارها کرده،حکم الله تعالي رابجا آورد، پس اين ،حبّ دنيا نيست .
امروزه ما طوري دردنياودر حصول دنيامصروف هستيم که گويابراي هميشه دردنياماندگاريم وقناعت پسندي،زهدوتوکل براي ما بي معني شده اند؛حال آنکه رسول اکرم(ص)مي فرمايد:«مَالِي وَ لِلدُّنيا35»(كليني،1365،2: 134)ونيزمي فرمود:«إِنَّماأَناکَرَاکِبٌ إَستَظِلَّ تَحتَ الشَّجَرَهِ ثُمَّ رَاحَ وَتَرَکَهَا36» (همان).همين طورمي فرمايد:« کُن فِي الدُّنيا َأَنَّکَ غَرِيبٌ أَوعَابِرِ سَبِيل37»(مجلسي،1404ق ،16: 239).

2-1-4 – اقسام گناه

گناهان در یک تقسیم بندی به صغیره و کبیره تقسیم می شوند و می توان آن را به بدنی و غیر بدنی نیز تقسیم کرد.البته هر نافرمانی و گناهی که در مقابل فردی بزرگ صورت گیرد، بزرگ است؛یعنی،گناه(اگرچه کوچک باشد)چون نافرمانی ازخداوند محسوب می شود،بزرگ است.لیکن منافات ندارد برخی از گناهان نسبت به بعضی دیگر بزرگ و کوچک باشند.
خداونددر یک جا ازقول گناهکاران بیان می دارد:«…وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَالِ هَـٰذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ‌ صَغِيرَ‌ةً وَلَا كَبِيرَ‌ةً إِلَّا أَحْصَاهَا…38».
روایات بسیاری نیز این تقسیم بندی را بیان داشته اند.امـام صـادق (ع)دربـاره قـول خداى عزوجل«إِن تَجْتَنِبُواكَبَائِرَ‌مَاتُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ‌عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُم مُّدْخَلًا كَرِ‌يمًا39»فرمود:«گنـاهان كبيره آنهائيست كه خداى عزوجل دوزخ را براى آنها واجب ساخته است»(كليني ،1365،2: 276).
گناهان بدنی وجسمی،گناهـانی هستندکه انسان با یکی ازاعضای بدن آن را انجام می دهـد؛
مثل: غیبت،زنا،دزدی،فحاشی و….گناهان غیر بدنی آنهایی هستند که آدمی دردل وضمیرخود آنها راانجاممی دهد؛مثل: حسد، کینه، بخل و… .
در این که چه گناهانی جزو گناهان کبیره است، روایاتی بسیار روشنی در این مورد آمده است که گناهان کبیره رامشخصاًذکرمی کند؛البته بعضی ازروایات تعدادی ازگناهان را و روایات دیگر تعداد دیگری را ذکر کرده است.
در روایتی ازامام صادق (ع)آمده است که حضرت فرمود:«آنهادرکتاب علی ـ علیه السّلام ـ هفت تا است (کلینی، 1365، 2: 277).لذا از این جا، مشـخص می شود،صـحت آن چه به ابن عباس نسبت می دهند که فرموده،گناهان کبیره به هفتصد نزدیک تر است تابه هفت؛ زیراگناهانی که که در کتاب وسنت معتبر وعده ي صریح یاضمنی عذاب برآن داده شده،بسیاراست واگر به طورتفصیل و جداگانه جمع آوری شود ازهفتصد هم می گذرد(دستغيب ،1388ج،2: 270).

*بخش دوم؛تاثير گناه برعمل انسان براساس ديدگاه دستغيب

2-2-1-گناه وآثارآن

دستغيب درمقدمه ي كتاب گناهان كبيره خود ابتدا آثارنیک تقوی را ازآیات واخباروخطبه ي نهج البلاغه برمی شمردوپس ازمتوجه ساختن خواننده به اهمیت تقوا، بيان مي كند كه تقواداراي مراتب متعددومختلفي است كه نخستين مرتبه ي آن،ترک گناهان وانجام واجبات است واين مرتبه ي نخستين تقوا داراي دوجهت است:اول اکتساب طاعات وامتثال اوامر الهی وجهت دوم، دوری کردن از محرمات وترک نواهی پروردگار است؛ یعنی، از چیزهایی که بجا آوردنش موجب خشم وسخط اوست خودداری نمایدودر ادامه آن مي فرمايد: «کسی که طالب سعادت ومقام شامخ تقوی است،باید که جهت دوم تقوی را که پرهیز از محرمات وگناهان است، بیشتر اهمیت دهد.زیرا،اگرازمحرمات پرهیزکرد عمل خویش به هرکمی وکوچکی که باشد،پذیرفته واورا به خداوند نزدیک می گرداند(دستغيب،1388ج،1: 14-13).
عبادت حقیقی ترک گناه است واصل دین پرهیز از گناه است.ازگناه بپرهیزتا عابدترین وبا تقوا ترين مردم شوي واهتمام به عمل به تقوی داشته باش واز جزآن بپرهیز. به درستی که عملی که پذیرفته شود، کم نیست40؛یعنی،اگراز گناه دوری کردی، عملت هرچند کم باشد،قبول است وعملی هم که قبول شد،از این نظر که پذیرفته شده ي رب العالمین است کم وکوچک نیست.بنابراین اهل ایمان بایدخیلی بترسندوزیاد مواظب خود باشندتا کارخیری که ازآنهاسرمی زندآنها رابه درجـات عـالی ومقـام قرب وجوارآل محمد علیهم السلام برسانـد. مبادا به واسـطه بجا آوردن گناهی،باطل وضایع شود.زهی خسران وزیانکاری که انسان به دست خویش سرمایه اش راهدر دهد»(دستغيب،1388ج،1: 16).
«بايددانست بلاهايى كه به گنهكاران مى‏رسدپاداش گناهانشان نيست،زيراعالم جزاء،پس ازمرگ است و به عبارت ديگر،دنيا تنها محل كشت و عمل است و آخرت،محل برداشت نتيجه و پاداش اعمال است و آنچه در دنيا به گنهكار مى‏رسد، آثار وضعى دنيوى اعمال است كه گنهكار در همين دنيا به نكبت و آثار زشت كردارهاى ناروايش مبتلا مى‏شود؛مثلًا، شخص شرابخوار، عقوبت و جزاى اين كارزشتش درآخرت است ودرهمين دنياهم به نكبتهاى شرابخوارى كه ازآن جمله است ؛ زيان هاى جسمى ونكبت فسادهايى كه در عالم مستى از او سر مى‏زند، به او خواهد رسيد» . خداوندمي فرمايد:«وَمَا أَصَابَكُم مِّن مُّصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَن كَثِير41ٍ»؛ يعني، بسيارى ازآثاروضعى گناهان رادردنيا از بندگانش دورمى‏داردوبه واسطه ي صدقه ،صله ي رحم ،دعاى مؤمن و توبه از آثارش درمى‏گذردو معلوم مى‏شود،مراد از عفو از بسيارى از گناهان در اين آيه، عفو ازآثار وضعى دنيوى است، نه درعالم جزاء،زيراعفو از گناهان در آخرت ويژه ي اهل ايمان است؛يعنى، كسانى كه با ايمان از دنيا رفته‏اند،ولى عفو از آثار دنيوى گناه شامل حال غير مؤمن هم مى‏شود؛ يعنى، به سبب صدقه و صله ي رحم،كافر هم ممكن است، از آثار گناه در دنيا برهد (دستغيب، 1389ب :219-220).دراینجا به پاره ای ازآثار گناه از منظر دستغیب اشاره می کنیم :

2-2-1-1-گناه اعمال نیک را هدر می دهد

پاره ای از گناهان کبیره باطل کننده ي اعمال صالحه است. لذا پرهیز از گناه، مهمتر از اعمال صالحه است.امام صادق (ع)مي فرمايد: سعی وکوشش کنید در بجا آوردن اعمال صالحه واگرعمـل صا لح انجام نمی دهید،پس معصیت نکنید.هرآینه کسی که بنا می کند وخراب نمی کند، بنایش بالا می رودهرچند کم باشدوکسی که بنا می کندوخراب می کندبنایی ندارد42(دستغيب، 1388ج‏ ،1 : 14).
«درروزقیامت اقوامی هستند که باداشتن حسناتی مانندکوه های مکه،امرمی شود،ایشان را به آتش ببرند؛گفتند:یارسول الله(ص)آیانمازگزار بوده اند؟فرمود: آری نماز می خواندندوروزه می گرفتند وپاره ای از شب را به عبادت مشغول بودند،لکن هرگاه براینان چیزی از دنیا پیدا می شد،خود را برآن می افکندند؛یعنی رعایت جهت حلال وحرام رانمی کردند43.ونیزپیغمبر صلی الله علیه وآله وسلم فرمود:خـدای را ملکی است که هرشب بر بیت المقـدس ندادر می دهد:هرکس حرامی بخورد خـدا هیچ عملی راازاونمی پذیردنه واجب ونه مستحب44(دستغيب، 1388ج‏،1 : 15).

2-2-1-2-گناه مانع استجابت دعاست

روزي گذار موسی علیه السلام به مردی از اصحابش كه درحال سجده بود، افتاد.هنگامی كه بازمي گشت،بازهمان شخص رادرحال سجده دید،فرمود:اگر حاجتت به دست من بود،هرآینه برآورده مي كردم.خداوند به او وحی فرمود: که اگر آن قدر برای من سجده کندکه گردنش خردشـود،از اونمی پذیرم تا اینکه ازآن چه که ناخوشایند من است،روی گرداندو به آن چه مطلوب من است روی آورد45؛یعنی،ازگناه پرهیزکندوعبادات رابجای آوردوگرنه گناه جلوی استجابت دعارامی گیرد(دستغيب، 1388ج‏،1 : 16).

2-2-1-3 – فردا ي قيامت بجای اشک خون می گریند

«پیغمبراکرم(ص) دروصاياي خودبه ابن مسعود می فرماید: گناه راکوچک مشماروازگناهان کبیره بپرهیز، چـون روزقـیامت وقتی بنده به گناهش می نگرد،ازچشما نش چـرک وخـون بیـرون می آید.خداونـد می فرماید: قیامت روزی است که هرکس وقتي عمل نیک وبد خود رانزد خودش حاضرمی یابد،آرزومی کندکه میان اووگناهانش مسافتی دور بود46وازرسول اکرم صلی الله علیه وآله و سلم نیزروايت شده كه بنده ای برای یک گناه ازگناهانش یکصد سال نگاه داشته می شود47(دستغيب، 1388ج‏،1 : 20).

2-2-1-4-گناه زیاد، ایمان را ازبين می برد

«گناهان زیاد وتأخیر در توبه ،نورایمان را ازقلب بیرون مي بردوانسان گناهكار مبتلا به ظلمت شک وتردید،بلکه انکارمی گرددوباهمین حال نيزمی میرد.مثل کسی که سم خورده وبه قدری آن سم اثر کرده که قبل از رسیدن طبیب هلاک می گردد،چرا كه طبیب با انسان مرده نمي تواند كاري بكند . خداونددرسوره مبارکه روم می فرماید:«عاقبت کسانی که بد کردندومرتکب گناه شدند این است که تکذیب وانکارآیات ما نموده وبه آنها استهزاء نمایند48»(دستغيب، 1388ج‏،1 : 20).
بنابراین اگر کسی بی ایمان ازدنیا برود،هرچنداز اول عمرتا آخرعمرکارنیک ازاوسرزده باشد فایده ای ندارد،براي اينكه

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه نهج البلاغه، تحف العقول، اصلاح طلبی، ناخودآگاه Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه گناهان کبیره، هتک حرمت، عروه الوثقی، علامه مجلسی