منابع و ماخذ پایان نامه نهج البلاغه، دانشگاه تهران، تحف العقول، عبدالفتاح

دانلود پایان نامه ارشد

مييابد؛ به ويژه که “تفسير” در معناي مورد نظر اين پژوهش؛ علاوه بر توضيح معناي ظاهري، شامل تأکيد بر مقاصد آيات نيز ميشود.
رسالت مفسّر در بخش دوم تعريف، (کشف معارف تربيتي قرآن) عمدتاً “اکتشافي و استنباطي” است. کشف اين معارف تربيتي ميتواند با نگاه موضوعي يا ترتيبي (تنزيلي، مصحفي)، در آيات و موضوعات مصرّح يا غير مصرّح تربيتي، از توصيفات قرآن يا تجويزات آن، از کمتر از يک آيه و تک گزاره تا مجموعهاي از آيات و حتي يک سوره استخراج شود. قيد “با تکيه بر دانش هاي مرتبط” چنانکه در بحث از “تفسير بينامتني” گفته شد، مي‌تواند اعمّ از دانشهاي درونمتني و برونمتني فهم قرآن را شامل شود؛ بنابراين کشف معارف تربيتي قرآن ميتواند با بهرهگيري از آيات مرتبط، روايات همسو، يا به مدد دادههاي متقن علوم تربيتي و ديگر علوم باشد. “تربيت” در اين تعريف هم از نظر قلمرو موضوعات و هم از نظر گستره ساحتهاي وجود انسان، تابع وضع و قرار داد مفسّر است. مفسّر ميتواند در نگاهي کاملاً تخصصي، موضوعات مرتبط با دانش تعليم و تربيت را برجسته سازد و يا در نگرشي فراگير هر آنچه را که قرآن براي تغيير و حرکت آدمي به سوي هدف مطلوب در نظر گرفته است در برگيرد. همچنين ميتواند آموزههاي اخلاقي قرآن که مرتبط با رابطه مربي با خويش است و در حوزه اخلاق از آن بحث ميشود را در مفهوم تربيت داخل کند يا تفسير اخلاقي قرآن را مقولهاي جدا از تفسير تربيتي در نظر گيرد؛ بر ايناساس، اين تعريف از تفسير تربيتي هم معناي عام تربيت و هم معناي خاصّ آن را در برميگيرد؛ از اين رو به نظر ميرسد تعريف جامعي براي تفسير تربيتي باشد.
گام دوم در دستيابي به مدلي مطلوب از تفسير تربيتي ارائه ويژگيهاي نگرشي تفسير تربيتي است. بحث “ويژگيهاي نگرشي تفسير تربيتي” ناظر به شاخصههاي کلان محتوايي تفسير تربيتي برگرفته از ويژگيهاي تربيت قرآني است. اين ويژگيهاي نگرشي، ضرورتهاي محتوايي تفسير تربيتي را مينماياند، کمبودهاي تفاسير به ويژه تفاسير با رويکرد تربيتي را برجسته ميسازد و شاخصههاي کلان تربيت قرآني را بازگو ميکند؛ بدينسان معرفتبخش نگرشهاي کليدي تدوين تفسير تربيتي است؛ نگرشهايي که در بسياري از تفاسير موجود، مفقود يا معيوب است. بحث از حضور اين شاخصه ها در تفسير تربيتي به معناي اختصاص آنها به اين رويکرد تفسيري نيست؛ بلکه ممکن است برخي از آنها در ديگر گونههاي تفسيري نيز ديده شود؛ ولي آن چه اهميت دارد ضرورت وجود تمامي اين شاخصهها در تفسير تربيتي است. برايمثال، مقصدگرايي از ويژگيهاي مهم تفسير تربيتي است. تفاوت مقصدگرايي تفسير تربيتي با ديگر گرايشهاي تفسيري در اين است که تفسير تربيتي نزديکترين و جامعترين رويکرد به مقاصد قرآن است؛ در حاليکه رويکردهاي ديگري تفسيري تأمينکننده بخشي از مقاصد کلان قرآن است؛ چنانکه تفاسير کلامي؛ تربيت اعتقادي، تفاسير عقلي؛ تربيت عقلي، تفاسير اجتماعي؛ تربيت اجتماعي، و تفاسير عرفاني؛ تأمينکننده تربيت عرفانياند؛ در حالي که تفسير تربيتي با قلمرو عامي که تحليل شده تأمين کننده تمامي اين اهداف است.
گام سوم براي دستيابي به مدلي مطلوب از تفسير تربيتي، ارائه ابزارهايي است که هم بعد تربيتي و هم بعد تفسيري را تأمين ميکنند. برخي از اين ابزارها ميتوانند منبع تفسير قرار گيرند؛ براي مثال، گاه يک شاهد تاريخي مانند اسباب النزول مايه فهم قرآن ميگردد و گاه يک شاهد تاريخي مفهوم آيه را تأکيد ميکند و مايه عبرتگيري مي‌گردد و با رويکرد تربيتي تناسب مييابد. همچنين، عقل گاه منبع تفسير ميگردد و احکام قطعي آن، فهم درستي از آيه ميبخشد و گاه ابزار تطبيق آيه با شرايط موجود و استنباط و استخراج آموزههاي تربيتي قرآن ميگردد. بنابراين، ابزارهايي مانند شعر، تمثيل و داستان، عمدتاً تأکيد کننده بعد تربيتياند و برخي ديگر از اين ابزارها؛ مانند تجربيات، و نيز تبيينات عقلي، عمدتاً بعد تفسيري را تمهيد مي‌کنند؛ ولي در هر حال تفکيک و تمايز روشني بين نقش تربيتي و تفسيري اين ابزارها ديده نميشود؛ از اينرو از يکديگر تفکيک نشدهاند. براي مثال تمثيلات؛ هم جلوه گري تربيتي فوق العادهاي دارند و هم مفهوم آيات را به خوبي روشن ميکنند. تأکيد مي‌شود حضور اين عناصر به عنوان ابزارهاي تفسير تربيتي به معناي عدم حضور آن در ديگر گونههاي تفسير نيست؛ بلکه به معناي ضرورت حضور همه اين عناصر در تفسير تربيتي به جهت کارکردهاي فوق العاده تربيتي آن است.
به طور خلاصه نتايج زير از پژوهش حاضر به دست آمده است:
1. دستيابي به تعريف مطلوب از تفسير تربيتي که نسبت به سبک‌هاي مختلف تفسيري جامعيت و مانعيت دارد.
2. تحليل رسالتهاي تفسير تربيتي که در حکم نقشه راه مفسر تربيتي است.
3. دستيابي به شاخصههاي نگرشي که کاربست آن در تفسير تربيتي ضروري است.
3. ارائه ابزارهايي که حضور آن در تفسير تربيتي ضرورت دارد.

پيشنهادها پژوهشي
بسياري از محورهاي اين رساله قابليت پژوهش بيشتر در قالب پاياننامه ارشد و دکتري را دارد؛ از جمله:
– جريان شناسي و آسيب شناسي تفسير تربيتي
– مباني تفسير تربيتي
– اصول و روشهاي تفسير تربيتي
– تفسير تربيتي تنزيلي، فوايد و کارکردها
– تفسير تربيتي موضوعي، روشها و کارکردها
– تفسير تربيتي ترتيبي روشها، فوايد و قواعد
– نقش، جايگاه و انواع شاخصههاي نگرشي تفسير تربيتي
– نقش ابزارها در تفسير تربيتي و انواع آن
– تحليل نسبت قرآن با دانش تعليم و تربيت و شيوههاي تعامل آنها با يکديگر

فهرست منابع

قرآن کريم، ترجمه محمد مهدي فولادوند
سيد رضي، نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتي، قم: مؤسسه فرهنگي تحقيقاتي اميرالمؤمنين(، (1384ش).
صحيفه سجاديه، ترجمه علي شيرواني، قم: دارالفکر، چهارم، (1384ش).

منابع عربي
1. ابن ابي الحديد معتزلي، عبد الحميد بن هبه الله، شرح نهج البلاغه، تحقيق: محمد ابوالفضل ابراهيم، قم: مکتبه آيه الله مرعشي نجفي، (1404ق).
2. ابن بابويه، علي بن حسين، الامامه و التبصره من الحيره، قم: مدرسه الامام المهدي7 (1404ق).
3. ابن بابويه، محمد بن علي (صدوق)، التوحيد، تحقيق: هاشم حسيني، قم:جامعه مدرسين، (1398ق).
4. —————– من لايحضره الفقيه، تحقيق: علي اکبر غفاري، قم: دفتر انتشارات اسلامي، (1413ق).
5. ابن جني، المنصف، به كوشش: محمد عبدالقادر، بيروت: دارالكتب العلمية، اوّل، (1419ق).
6. ابن شعبه حراني، حسن بن علي، تحف العقول، تحقيق: علي اکبر غفاري، قم: جامعه مدرسين، (1404ق).
7. ابن عاشور، محمد بن طاهر، التحرير و التنوير، بي جا، [بي تا].
8.. ابن عبدربه اندلسي، احمد بن محمد، عقد الفريد، ، بيروت: داراحياء التراث العربي، (1403ق).
9. ابن عربي، ابوعبدالله محي الدين بن محمد، تفسير ابن عربي، تحقيق: سمير مصطفي رباب، بيروت: دار احياء التراث العربي، اوّل، (1422ق).
10. ابن يوسف اندلسي، ابوحيان محمد، البحر المحيط في التفسير، بيروت: دارالفکر، (1420)
11. ابن فارس، احمد، معجم مقاييس اللغه، [بي جا]: الدار الاسلاميه، (1410ق).
12. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بيروت: دارصادر، اول، (1414ق).
13. ابوالفتوح رازي، حسين بن علي، روض الجنان و روح الجنان، تحقيق: محمد جعفر ياحقي، محمد مهدي ناصح، مشهد: بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي، (1408ق).
14. ابوخمسين، هاشم، التفسير التربوي للقرآن الکريم؛ المباني و الاتجاهات، قم: مرکز المصطفي العالمي للترجمه و النشر، اوّل، (1432ق).
15. احمد حسن، امينه، نظريه التربيه في القرآن و تطبيقاتها في عهد الرسول 9، قاهره: دار المعارف، اوّل، (1985م).
16. احمد علي، اسعد، تفسير القرآن المرتب منهج للسير التربوي، دمشق: [بي نا، بيتا ]
17. اسماعيل، محمد بکر، القاسمي و منهجه في التفسير، قاهره: دارالمنار، اول، (1411ش).
18. آلوسي، سيد محمود، روح المعاني في تفسير القرآن العظيم، بيروت: دار الکتب العلميه، اول، (1415ق).
19. الباز، انور، التفسير التربوي للقرآن الکريم، قاهره، دار النشر للجامعات، اول، (1428ق).
20. بحراني، سيد هاشم، البرهان في تفسير القرآن، تهران: بنياد بعثت، اول، (1416ق).
21. ———— حليه الابرار في احوال محمد و آله الاطهار، قم: مؤسسه المعارف الاسلاميه، (1411ق).
22. بيضاوي، عبدالله بن عمر، انوار التنزيل و اسرار التأويل، بيروت: دار احياء التراث العربي، اول، (1418ق).
23. پاينده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، تهران، دنياي دانش، [بيتا].
24. ترابي، حسن، التفسير التوحيدي، بيروت: دارالساقي، اول، (2004م).
25. تميمي آمدي، عبد الواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، به تحقيق: سيد مهدي رجايي، قم: دارالکتب الاسلاميه، (1410ق).
26. تهراني، آقابزرگ، الذريعه الي تصانيف الشيعه، ، بيروت: دارالاضواء، دوم، (1403ق).
27. جوادي آملي، عبدالله، تحرير تمهيد القواعد، تهران: الزهراء، اول، (1372ش).
28. جوهري، اسماعيل بن حماد، الصحاح تاج اللغه و الصحاح العربيه، تحقيق: احمد عبدالغفور عطار، بيروت:دارالعلم للملايين، چهارم، (1407ق).
29. حامد، عبد الستار ، مباحث في علم التفسير، بغداد: دار الرساله، اول، (1984م).
30. حجازي، محمد محمود، التفسير الواضح، بيروت: دارالجيل الجديد، دهم، (1413م).
31. حدري، خليل بن عبدالرحمان، التربيه الوقائيه في الاسلام، جده: جامعه امالقري، اول، (1418م).
32. حر عاملي، محمد بن حسن، وسائل الشيعه الي تحصيل مسائل الشريعه، قم: مؤسسه آل البيت، (1409ش).
33. حسيني شيرازي، سيد محمد، تبيين القرآن، بيروت: دارالعلوم، دوم، (1423ق).
34. حقي برسوي، اسماعيل، تفسير روح البيان، بيروت: دارالفکر، [بي تا].
35. حکيم، سيد محمد باقر، علوم القرآن، قم: مجمع الفکر الاسلامي، سوم، (1417ش).
36. خالد، توفيق، جايگاه قرآن در انقلاب، (القرآن في النهضه)، ترجمه: محمد علي سلطاني، تهران، عروج، اول، (1388ش).
37. خالدي، صلاح عبدالفتاح، المنهج الحرکي في ظلال القرآن، جده: دارالمناره، اول، (1406ش).
38. خطيب، عبدالکريم، التفسير القرآني للقرآن، بي جا، [بي تا].
39. خميني، سيد مصطفي، تفسير القرآن الکريم؛ مفتاح احسن الخزائن الالهيه، تهران: مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني، اول، (1376ش).
40. خوانساري، آقا جمال محمد بن حسين، شرح آقا جمال خوانساري بر غررالحکم و درر الکلم، به تحقيق: جمال الدين حسيني ارموي، تهران: دانشگاه تهران، (1366ش).
41. خوئي، ابوالقاسم، البيان في تفسير القرآن، قم: مؤسسه احياء آثار الامام الخوئي، [بي تا]
42. دروزه، محمد عزّت، التفسير الحديث، قاهره، دار احياء الکتب العربيه، (1383).
43. ذهبي، محمد حسين، التفسير و المفسّرون، بي جا: دار الکتب الحديثه، [بي تا].
76. رازي، فخر الدين محمد، مفاتيح الغيب، سوم، بيروت: دار احياء التراث العربي، سوم، (1420ق).
44. راضي، عبد اللطيف، المنهج الحرکي في القرآن الکريم، بيروت: دار التعارف للمطبوعات، دوم، (1991م).
45. راغب اصفهاني، حسين بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، تحقيق: صفوان عدنان داوودي، دمشق: بيروت: اول، (1412ق).
46. زحيلي، وهبه بن مصطفي، تفسير الوسيط، دمشق: دارالفکر، اول، (1422ق).
47. زرقاني، محمد عبدالعظيم، مناهل العرفان في علوم القرآن، بيروت: دارالفکر، اول، (1416ق).
48. زرکشي، بدر الدين محمد، البرهان في علوم القرآن، بيروت: دار الفکر، اول، (1408ق).
49. زمخشري، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزيل، بيروت: دارالکتاب العربي، سوم، (1407ق).
50. زيدي، محمد، عبدالرحمان، قاسم، المنهج التربوي في تفسير سيد قطب، بغداد: ديوان الوقف السني سالم الصفار، اول، (1434ق).
51. سهرهوردي، شهاب الدين يحيي، سه رساله، (الالواح العماديه، کلمه التصوف، اللمحات) تصحيح: نجفقلي حبيبي، تهران: انجمن فلسفه ايران، (1397ق).
52. سيوطي، جلال الدين عبد الرحمان، الدرّ المنثور في تفسير المأثور، قم: کتابخانه آيت الله مرعشي نجفي، بي تا، (1404ق).
53. ———————- ، الاتقان في علوم القرآن، بيروت: دارالکتب العلميه، (1411ق).
54. شريف، محمد ابراهيم، اتجاهات التجديد في تفسير القرآن الکريم، قاهره: دارالسلام، اول،

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه علوم انسانى، رفتار انسان، نقش برجسته، ناخودآگاه Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه حوزه و دانشگاه، دانشگاه تهران، فلسفه اخلاق، ناصر خسرو