منابع و ماخذ پایان نامه علم اصول فقه

دانلود پایان نامه ارشد

بررسي آن است در قالب فرضيات زير خواهد بود :
– ميزان نياز به علم اصول با توجه به مباحث فقه و شرايط زماني و استعداد هاي فقه ??شهيد ثاني گسترده است که به شکل قاعده مند ارائه شده است .
– استعداد و ويژگي هاي فقه شهيد ثاني در رابطه با علم قواعد فقه، پويا و هماهنگ با دانش اصول و کاربردي تر از آن مشاهده مي شود .
– شهيد ثاني در دانش فقه نوآور و صاحب نظر محسوب مي شود .

5 – روش تحقيق
اين تحقيق بر اساس بررسي و تحليل مباني فقهي شهيد ثاني با تاکيد بر فقه معاملات به روش فيش برداري و تحليل علمي داده ها مورد پژوهش قرار مي گيرد .

بخش دوم : مروري بر زندگي شهيد ثاني

شيخ زين ‌الدين ‌بن نور الدين، مشهور به شهيد ثاني، از فقهاي نامدار شيعه اماميه است . وي در قرن دهم هجري حوزه فقاهت شيعه را با تلاش هاي علمي خود رونق بخشيد. در روز سه‌شنبه سيزدهم شوال سال911 هـجري- قمري در روستاي جبع چشم به جهان گشود. جُبَع يا جُباع روستايي کوهستاني در ” جبل عامل ” از مناطق جنوب لبنان بوده که از ديرباز مردمانش دوستدار اهل بيت پيامبر (ص) بوده و افتخار تشيع داشته‌اند1.

1???خاندان شهيد ثاني
شهيد زين‌الدين فرزند شيخ نورالدين، علي‌ بن احمد بن ‌محمد بن علي بن جمال‌الدين بن تقي ‌بن صالح‌ بن مشرف ‌بن عاملي جُبَعي بوده است. پدرش شيخ نورالدين علي، معروف به ” ابن الحجه ” يا ” الحاجه ” در شمار بزرگان عصر خويش به حساب مي‌آمد و اجدادش، در عداد عالمان قرار داشتند. نياي اعلاي او ” شيخ صالح‌ بن ‌مشرف ” از شاگردان علامه حلي بود و از آن جا که اين نسل در طول اعصار زنجيره دانش اسلامي و شيعي را استمرار بخشيده بودند ” سلسله ‌الذهب ” ناميده مي‌شدند. اين سلسله علمي و معنوي در نسل‌هاي پس از شهيد ثاني نيز ادامه يافت و حلقه‌هاي چندي بر آن افزوده شد چنان که در ميان فرزندان و نوادگان او از شيخ حسن صاحب ?” معالم‌الاصول ” و سيد محمد علي عاملي نوه دختري او صاحب کتاب ” مدارک ” مي‌توان ياد کرد. چرا که آثار علمي آن دو چون شرح شهيد ثاني بر اللمعه الدمشقيه تا عصر حاضر از آثار مورد توجه حوزه‌هاي علميه بوده و هست. نسل پاکيزه شهيد ثاني نه تنها خط فقاهت و دانش اسلامي و معرفت شيعي را ادامه دادند که خط شهادت را نيز استمرار بخشيدند چنان که شهيد سيد محمد باقر صدر، فقيه و عالم مبرز امامي و خواهر مجتهد و با فضيلت او شهيد ” بنت الهدي ” و عالم مبارز و روشن‌انديش ” امام موسي صدر ” از مبارزان و مصلحان نسل اويند2.
2- زندگي علمي شهيد ثاني
شهيد ثاني در طفوليت ابتدا روخواني قرآن را فراگرفت و سپس در آغاز نوجواني ادبيات عرب را نزد پدرش ” علي ‌بن ‌احمد عاملي ” فراگرفت و با فراگيري مختصرالنافع و اللمعة الدمشقيه شاگردي خود را نزد پدر ادامه داد تا اين که در سال 925 هـ.ق پدرش چشم از جهان فروبست .
اولين سفر علمي وي هجرت به روستاي ” ميس ” و فراگيري کتاب‌هاي شرايع محقق، ارشاد علامه ، قواعد شهيد اول، نزد شوهرخاله خود، شيخ علي ‌بن عبدالعالي، در طول هشت سال اقامت در آنجا بود. دومين سفر علمي شهيد ثاني به ” کرک نوح ” در اواخر سال 933 هـ .ق بود وي براي تکميل معلومات خود نزد ” سيد بدرالدين حسن‌ بن جعفر اعرجي ” هجرت نمود . سومين سفر علمي وي سفر به ” دمشق ” در سال 937 بود که با درک محضر شمس‌الدين محمد مکي هم نام شهيد اول در زمينه کتاب ” الموجز ” و ” غاية القصد في معرفة الفصد ” که درباره طب نگاشته شده بود و نيز قسمتي از کتاب ” حکمة الاشراق ” سهروردي دانش آموزي نمود . در سال 938 به وطن بازگشت و تا سال 945 هـ .ق در آنجا به تدريس و تحقيق اشتغال داشت . سفرچهارم وي هجرت مجدد به دمشق در سال 945 است که براي آشنايي نزديک با مباحث حوزه اهل سنت و قرائت بخش‌هايي از صحيح بخاري و صحيح مسلم نزد شيخ شمس‌الدين محمد بن طولون دمشقي حنفي که در نهايت به اجازه روايت اين دو اثر نايل گرديد، سفر نمود . پنجمين سفر شهيد ثاني سفر به مصر و ملاقات با شيخ محي‌الدين، عبدالقادر در شهر غزه و مناظره با وي در زمينه مباحث علمي و دريافت اجازه تمام از او بود. سفر ششم به بيت‌المقدس در سن سي و هفت سالگي است که به قرائت بخشي از صحيحين نزد ” شيخ شمس‌الدين بن ابي‌اللطيف مقدسي ” و دريافت اجازه تمام از وي انجاميد. هفتمين سفر شهيد ثاني سفرهاي متعدد ديگري که بيشتر جنبه زيارتي و يا آگاهي اجتماعي و سياسي داشت هر چند دستاوردهاي علمي و اجتماعي و چه بسا سياسي‌اي را به همراه مي‌آورد مثل سفر به حجاز و تشرف به حج و سفر به عراق و ترکيه و قسطنطنيه که البته در سفر اخير هجده روز را در گمنامي مي‌زيست، طي اين مدت کتابي را مشتمل بر ده موضوع تدوين کرد و در اختيار قاضي عسکر روم به نام محمد بن قطب الدين قرار داد3
هشتمين سفر علمي شهيد ثاني هجرت به بعلبک و پنج سال توقف در آن جا و بر عهده گرفتن مسئوليت اداره حوزه علمي آن سامان در اين مدت شهيد ثاني شهرت و مرجعيت يافت و حتي پيروان ساير مذاهب اسلامي از اهل سنت نيز براي آگاهي از تکاليف شرعي خود به او مراجعه مي‌کردند و بر طبق فقه خويش پاسخ مي‌يافتند. شهيد ثاني در اين زندگي علمي پرتلاش توانسته بود در سن سي و سه سالگي به مقام اجتهاد دست يابد.

3- استادان و شاگردان شهيد ثاني
شهيد ثاني طي هجرت علمي خود نزد بيست و پنج نفر از عالمان و فقيهان توفيق حضور يافته و از هر کدام بهره‌اي برده بود. اين تعداد شامل همه عالماني است که وي آنان را درک کرده است چه امامي چه عامي نام برخي از آنان در زندگي علمي شهيد آورده شده عبارتند از : پدرش احمد عاملي جُبَعي ، شيخ علي ‌بن عبدالعالي مَيسي ، شيخ محمد بن مکي ، سيد حسن‌ بن جعفر کرکي ، شيخ احمد بن جابر ، شمس‌الدين بن طولون ، شيخ ابوالحسن بکري ، شيخ شمس‌الدين. شاگردان وي بسيارند از آن جمله سيد نورالدين علي عاملي جبعي، سيد علي حسيني عاملي جزيني، شيخ حسن‌ بن عبدالصمد حارثي محمد بن حسين، ملقب به حر عاملي جد پدري صاحب وسايل‌الشيعه ، بهاءالدين محمد بن علي عودي معروف به ابن عودي1 .

4- آثار علمي شهيد ثاني
شهيد ثاني در شمار عالمان پراثر و پرتلاش امامي قرار دارد به گواه ابن عودي دو هزار کتاب از شهيد به جاي مانده است که دويست تاي آن ها به خط وي مي باشد. شهيد ثاني در عمر کوتاه نجاه و چهار ساله اما با برکت خويش توانسته است در موضوعات مختلف از خود تاليفات گران قدر به يادگار گذارد . متاسفانه امروز عمده آثار شهيد از بين رفته اما برخي از آثار وي که در دسترس قرار دارد عبارتند از :
– تمهيد القواعد الاصوليه و العربيه لتفريع قواعد الاحكام الشرعيه : اين کتاب به تحقيق مكتب الاعلام الاسلامي، فرع خراسان در سال1416ه/1374 ش. به چاپ رسيده است .
– حاشيه الارشاد : به تحقيق رضا مختاري و ديگران در مركز الابحاث و الدراسات الاسلاميه قم ، اولين بار در سال 1414-1421 به چاپ رسيده است .
– حاشيه شرائع الاسلام : به تحقيق مركز الابحاث و الدراسات الاسلاميه اولين بار در سال 1380 ش منتشر شده است .
– حاشيه المختصر النافع : به تحقيق مركز الابحاث و الدرسات الاسلاميه اولين بار در سال 1422ق به چاپ رسيده است .
– رسائل الشهيد الثاني : به تحقيق مركز الابحاث و الدراسات الاسلاميه اولين بار در سال 1421 ـ 1422 ه به چاپ رسيده است .
– روض الجنان في شرح ارشاد الاذهان : به تحقيق مركز الابحاث و الدراسات الاسلاميه اولين باردر سال 1422 ه -1380 ش به چاپ رسيده است .
– الروضة البهيه في شرح اللمعه الدمشقيه : به تحقيق و نشر مجمع الفكر الاسلامي اولين بار در سال 1422 ه / 1382 ش به چاپ رسيده است .
– شرح البدايه المطبوع باسم الرعايه لحال البدايه في علم الدرايه : به تحقيق گروه احياء التراث الاسلامي ـ مركز الابحاث و الدرسات الاسلاميه اولين بار در سال 1421ه/1381ش منتشر شده است .
– فوائد القواعد : به تحقيق مركز الابحاث و الدراسات الاسلاميه براي اولين بار در سال 1378ش منتشر شده است .
– الفوائد المليه لشرح الرساله النفليه : به تحقيق مركز الابحاث و الدراسات الاسلاميه براي اولين بار در سال 1420/1378 ش به چاپ رسيده است .
– الفوائد المليه لشرح الرساله النفليه : به تحقيق مركز الابحاث و الدراسات الاسلاميه براي اولين بار در سال 1420/1378 ش به چاپ رسيده است .
– الفوائد المليه لشرح الرساله النفليه : به تحقيق مركز الابحاث و الدراسات الاسلاميه براي اولين بار در سال 1420/1378 ش به چاپ رسيده است .
– مسالك الافهام الي تنقيح شرائع الاسلام : به تحقيق و نشر موسسه المعارف الاسلاميه براي اولين بار در سال 1413 – 1419 به چاپ رسيده است .
– منيه المريد في ادب المفيد و المستفيد : به تحقيق رضا مختاري براي اولين بار مكتب الاعلام الاسلامي در سال 1409 ه / 1368 ش منتشر شده است .
– حقايق الايمان : به تحقيق مركز الابحاث و الدراسات الاسلاميه براي اولين بار در سال 1420/1378ش به چاپ رسيده است .

5- شهادت
وي علاوه بر جايگاه علمي از مقامي معنوي برخوردار بود چنان که برخي او را در رتبه پس از معصوم ياد کرده‌اند. نفوذ او در ميان مسلمانان ـ اماميه ، عامه ـ سبب شد تا برخي مخالفان نزد سلطان عثماني از او بد گويند و او را عامل جذب مسلمانان به باورهاي شيعه معرفي کنند بدين سبب سلطان عثماني، دستور جلب او – که در سفر حج بود – صادر کرد ماموران او را پس از نماز عصر در مسجدالحرام دستگير کرده و به سمت استانبول به حرکت درآوردند اما در ميان راه در روز جمعه ماه رجب سال 966 هـ .ق مامور متعصب عثماني وي را به شهادت رسانيد4. سلام بر او و همه آنان که در راه ايمان جان باختند .

فصل اول

مباني اجتهادي شهيد ثاني

بخش اول : اصول فقه از منظر شهيد ثاني
مباني اجتهادي شهيد ثاني در فقه معاملات بر دو بخش علم اصول فقه و علم رجال تقسيم مي شود .

مبحث اول : بيان مباني اصولي شهيد ثاني

در اين بحث به بيان مباني فقهي شهيد ثاني در زمينه علم اصول مي پردازيم تا ميزان نياز به علم اصول، با توجه به مباحث فقه، شرايط زماني، استعداد و ويژگي هاي فقه شهيد ثاني روشن شود .

1- حقيقت شرعيه
از منظر شهيد ثاني حقيقت در برابر مجاز بر سه قسم است حقيقت لغويه، حقيقت عرفيه، حقيقت شرعيه5. ازديدگاه وي نقل الفاظ از معاني لغوي به معاني شرعي در زمان شارع مقدس تحقق پذيرفته است در نتيجه حقيقت شرعيه ثابت است. هرگاه شک شود به ترتيب، بر حقيقت شرعيه، حقيقت عرفيه ودر مرتبه آخر برحقيقت لغويه حمل مي شود6.

2- مشتق
از منظر وي مشتق، حقيقت است هم در مورد کسي يا چيزي که در حال حاضر متلبس به مبداء است و هم در مورد کسي يا چيزي که در گذشته متلبس به مبداء بوده و مبداء اشتقاق از او سپري شده است7 ادله اين ديدگاه تبادر و عدم صحت سلب است8.
3- صحيح و اعم
از منظر شهيد ثاني الفاظ عبادات و معاملات براي صحيح وضع شده اند نه براي صحيح و اعم9 ادله اين ديدگاه، تبادر، صحت سلب است10.

4- اوامر
از منظر وي ماده امر و مشتقات حقيقتا بر طلب فعل وضع شده اند و طلب با اشاره و قرائن مفهمه، امر حقيقي محسوب نمي شود. لفظ امر براي وجوب و ندب وضع شده به خلاف صيغه افعل که حقيقتا تنها در وجوب وضع شده است11 لفظ امر به معناي طلب وضع شده است براي اعم از طلب وجوبي و طلب استحبابي. از ديدگاه شهيد ثاني و مشهور اصوليون، صيغه امرتنها براي وجوب وضع شده است اگر قرينه اي بر خلاف آن وجود نداشته باشد12. اگر مکلف صرف نظر از امر،علاقه به انجام ماموربه دارد صيغه امر در چني

پایان نامه
Previous Entries منابع و ماخذ پایان نامه قاعده لاضرر، قاعده احترام، حوزه و دانشگاه، قاعده اتلاف Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه ناسخ و منسوخ، نماز جمعه، عام و خاص، اصل برائت